ZAP Jan Brokken kon pas schrijven over het kampverleden van zijn ouders en broers na hun dood. Zijn reis naar Indonesië en de documentaire daarover zou hij tijdens hun leven niet gemaakt kunnen hebben. Nu hij alleen over is, doet hij het toch.
Schrijver Jan Brokken aan het woord in de documentaire ‘Jan Brokken zijn oorlog’. Beeld MAX
Presentatrice Malou Petter stopt bij Nieuws van de Dag (SBS). Ze kon zich naar eigen zeggen niet vinden in de „huidige koers”. Zou het kunnen liggen aan de gepeperde, eentonige meningen van de uitgesproken opiniemakers aan tafel? Denk het wel. Hoe dan ook, het is bewonderenswaardig om op te stappen, en tegelijkertijd is het jammer. Petter, die vorig jaar van de NOS overstapte naar Talpa, durfde weerwoord te geven aan haar gasten. Dat wordt met haar vertrek een nog zeldzamer fenomeen dan het nu al is. Bij Nieuws van de Dag hadden ze het er kort over: ook daar vonden ze het dapper dat Petter stopt.
Niet dat onenigheid een criterium is voor een gezond debat, maar nuance is een Frans leenwoord en komt van nuer: schaduw aanbrengen. Daarvoor zijn kritische journalisten nodig die niet in het midden staan tussen twee posities, maar die een wolkje aan de lucht zien, ook al wordt die als strakblauw voorgesteld.
In dat kader vond het interessantste gesprek van de dag rond het vreemde tijdstip van twee uur ‘s middags plaats. De razend populaire Ongelooflijke Podcast (EO) is sinds een paar maanden ook op NPO 2 te zien. Terwijl er op primetime vele debatten zonder schaduwen plaatsvonden, was het gesprek tussen presentator David Boogerd, theoloog Stefan Paas en historicus Jan van Benthem een gesprek waarin niemand zich uitsprak, maar iedereen wel degelijk iets te zeggen had. Dat lijkt negatief, maar is een verademing. Paas vertelde dat hij de zomervakantie had gebruikt om boeken te lezen om zich te wapenen tegen ontmenselijking. De vraag die hij stelde „hoe voorkom je dat je de ander ontmenselijkt?” lijkt mij de grote vraag van deze tijd. Want volgens Van Benthem heeft het denken dat de Palestijnse burger een beest is, zich sinds 7 oktober „diep in het denken geworteld bij veel mensen, en zeker in de regering [van Israël]”.
Gisteren was ook de dag nadat journalist Anas Al-Sharif en drie collega’s van El Jazeera in een gerichte aanval door de IDF werden vermoord. De teller staat inmiddels op (minstens) 186 gedode Palestijnse journalisten. Dat proberen te rechtvaardigen is inderdaad enkel mogelijk als je ervan overtuigd bent niet meer met mensen te maken te hebben. Journalisten laten de mens zien.
In de openhartige en toch ook kritische NPO Doc Jan Brokken zijn oorlog (MAX), van regisseur Nathalie Toisuta, trekt schrijver Jan Brokken voor het eerst naar Makassar in Indonesië, het land waar zijn ouders zich in de jaren dertig als zendelingen vestigden. Brokken vertelt openhartig hoe hij als buitenstaander opgroeide, omdat hij als enige kind van het gezin na de oorlog geboren werd, en niet in een jappenkamp gezeten had. „De schaduw die deze periode trok strekte zich tot lang na de oorlog uit. En ook ikzelf kwam in die schaduw te staan. Want hoe leef je met een geschiedenis die jou bepaalt, maar waar je zelf geen deel van uit maakt?” Brokken kon pas schrijven over het kampverleden van zijn ouders en broers na hun dood. Ook deze reis en documentaire zou hij tijdens hun leven niet gemaakt kunnen hebben. Het zou oude wonden openrijten. Nu hij alleen over is, doet hij het toch.
Zoals Jan Brokken schrijft, zo spreekt hij, met die wonderlijke gave om in een paar anekdotische zinnen een portret van een leven te schetsen. In dit geval van zijn broers, die anderhalf en drie jaar oud waren toen ze in het kamp werden opgesloten. De jongste sliep bij zijn moeder onderin het stapelbed, de oudste bovenin, onder het bladerdak waar de kakkerlakken uit vielen. Beiden waren doodsbang, maar omdat de jongste wel bij moeder in bed mocht, en de oudste niet, veroorzaakte dat „frictie”, en „dat is later alleen maar gegroeid”. Een paar zinnen, en toch een beeld van een mensenleven. Als een journalist.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC