Jumbo-topman De veroordeling tot twee jaar cel wegens onder meer witwassen brengt het bestuur van de supermarktketen in een pijnlijke spagaat. Het is de vraag of Frits van Eerd kan aanblijven als aandeelhouder bij het familiebedrijf.
Het bestuur van Jumbo staat voor een dilemma: een telg van Van Eerd heeft het familiebedrijf schade toegebracht, moet die worden verhaald? Foto John van Hamond
Bijzonder hard was de rechter vorige week in het vonnis over de gedragingen van Frits van Eerd tegenover het bedrijf waarvan hij jarenlang topman was en nog altijd aandeelhouder is. De supermarktketen had nog geprobeerd de zaak af te doen als een privékwestie, de rechter daarentegen definieerde de handelingen van de Brabantse ondernemer in duidelijke bewoordingen als een bedrijfskwestie. „Hij heeft zich ten koste van Jumbo verrijkt. Niet alleen heeft hij de wet geschonden, maar ook de interne regels van Jumbo.”
Van Eerd kreeg donderdag twee jaar celstraf opgelegd vanwege witwassen, omkoping en valsheid in geschrifte. Dat laatste gebeurde onder meer ten nadele van Jumbo, waar Van Eerd verantwoordelijk was voor sponsorcontracten. Het ging onder meer om geld voor motorcrossteams van de eveneens veroordeelde Drentse autohandelaar Theo Eggens. Van Eerd verhoogde sponsorfacturen met bedragen waarvoor Eggens cadeaus kocht voor de Brabantse ondernemer.
Het geld van Jumbo dat via Van Eerd naar Eggens ging, belandde vervolgens niet volledig in de sport, maar onder meer ook in de drugscriminaliteit. Bovendien werd er thuis bij Van Eerd en in zijn motorwerkplaats voor bijna 4,5 ton aan cash gevonden. Van dat geld kon hij niet aantonen hoe het in zijn bezit was gekomen.
De Brabantse ondernemer is na zijn aanhouding in 2022 al afgetreden als bestuursvoorzitter. Hij is echter nog altijd voor een derde eigenaar van Jumbo – zijn twee zussen hebben de andere aandelen in handen. Die positie brengt, zeker gezien de familiebanden, de supermarktketen in een spagaat. Al probeert het bedrijf die onder het mom van een „privézaak” nog altijd af te houden.
„Dat vind ik een onhoudbaar standpunt”, stelt Marnix Holtzer, ondernemingsrechtadvocaat bij DLA Piper. „De rechter heeft het overtreden van bedrijfsregels als strafverzwarende omstandigheid aangemerkt. Een topman heeft een voorbeeldfunctie. Daar moet Jumbo wat mee.”
Een bron binnen Jumbo, die NRC sprak op voorwaarde van anonimiteit, meldt dat het vonnis keihard is aangekomen bij medewerkers en (oud)bestuursleden en commissarissen. Bij het bedrijf werken ruim 43.000 mensen. Zij zagen in Van Eerd een gekwalificeerd bestuurder die in interne voorlichtingscampagnes juist wees op de geldende regels. „Welk signaal geef je af als de topman die de onderneming benadeelt, veroordeeld wordt, maar je er vervolgens niks mee doet?”, vraagt Manuel Lokin, hoogleraar ondernemingsrecht aan Universiteit Utrecht, zich af. „Wat zijn je eigen interne gedragscodes dan nog waard?”
Grofweg zijn er twee grote vraagstukken waarover bestuur en raad van commissarissen zich moeten buigen: gaat het de door Jumbo geleden schade verhalen op Van Eerd? En: wat betekent het vonnis voor de positie van de ondernemer als aandeelhouder van de supermarktketen?
Om met de laatste vraag te beginnen: het aanblijven van Van Eerd als aandeelhouder kan gevolgen hebben voor de financiering van Jumbo. De omzet van het concern bedroeg 10,7 miljard euro in 2024. Het bedrijf heeft een kredietfaciliteit ter waarde van 700 miljoen euro bij een bankenconsortium, met onder meer ING, ABN Amro en Rabobank. De overeenkomsten hierover lopen in 2026 en 2027 af. Dat betekent dat er in geval van verlenging opnieuw gesproken zal moeten worden over de voorwaarden waaronder de leningen kunnen worden verkregen.
„Vooropgesteld: het is niet verboden om aandeelhouder te blijven na een veroordeling. Maar wat kan gebeuren is dat de banken de voorwaarden voor zo’n lening aanpassen”, zegt Lokin. Financiers willen dan meer zekerheid dat het geld dat ze lenen terugbetaald kan worden als het bedrijf in financiële problemen komt, en dat het geld niet naar criminele handelingen gaat. Er kan dan bijvoorbeeld een hogere rente worden gevraagd.
Het is niet bekend onder welke voorwaarden de huidige financiering is afgesloten; of er bijvoorbeeld ontbindende voorwaarden in zijn opgenomen. Het is gebruikelijk dat er afspraken zijn over het ingrijpen door banken in het geval er sprake is van een zogeheten ‘financieel economisch delict’ bij de partij die de lening heeft afgenomen, Jumbo in dit geval. Of een bank dat doet, hangt onder meer af van de mate waarin ze wordt benadeeld door bijvoorbeeld het witwassen door Van Eerd.
„Banken laten zich niet graag verrassen. Die hebben al lang met de raad van bestuur van Jumbo om tafel gezeten en scenario’s gemaakt”, zegt Tom Loonen, hoogleraar financieel recht en integriteit aan Vrije Universiteit Amsterdam. „Of ze de duimschroeven aandraaien hangt onder meer af van de vraag of Jumbo kredieten en rentes betaalt, en of ze een goede kasstroom hebben. Voor zover ik kan zien, gebeurt dat gewoon.”
Volgens Holtzer is het wel slim als Jumbo nadenkt over de vraag of Van Eerd, in ieder geval in afwachting van een eventueel hoger beroep, op afstand moet worden gezet. „Het is onwaarschijnlijk dat de familie daar als mede-eigenaar op gaat aandringen. Dus kan de raad van commissarissen de Ondernemingskamer vragen of zijn aandelen bijvoorbeeld tijdelijk bij een externe beheerder ondergebracht kunnen worden.”
Hier wreekt zich meteen de lastige positie van Colette Cloosterman- Van Eerd als president-commissaris. De zus van Frits van Eerd en tevens mede-aandeelhouder zou als voorzitter van de raad het initiatief tot dit besluit moeten nemen. Holtzer: „Zij moet zich de vraag stellen: kan ik voor dit thema fungeren als president-commissaris of heb ik een tegenstrijdig belang? Er is niets moeilijker dan de vraag stellen of je broer civielrechtelijk moet worden aangepakt. Dus de koninklijke weg is: een stap opzij zetten wat dit thema betreft.”
Het is ook mogelijk Van Eerd definitief als aandeelhouder te laten verwijderen. Ook die weg loopt via de Ondernemingskamer en wordt ‘uitstoten’ genoemd. De belangrijkste vraag die dan op tafel ligt: brengt de aandeelhouder met zijn gedrag de onderneming dusdanige schade toe dat hij moet worden afgezet?
„Als je kijkt naar wetsgeschiedenis dan moeten gedragingen de continuïteit van de vennootschap in gevaar hebben gebracht”, schetst Steef Bartman, advocaat en emeritus-hoogleraar ondernemingsrecht. „Dat is hier niet het geval. De Jumbo-vestigingen zijn nog steeds gewoon open. Ja, de mede-aandeelhouders kunnen naar de Ondernemingskamer stappen. Maken ze een kans? Ik denk van niet.”
Omdat Cloosterman-Van Eerd zowel grootaandeelhouder is als president-commissaris betekent dat „het verzoek om hem uit te stoten door ten minste één van de zussen moet worden gedaan”, zegt hoogleraar Lokin. „Dat wordt nog een uitdaging. Tot nu toe houden ze de rijen gesloten. Het is ook wel logisch als ze eerst een hoger beroep afwachten voor ze definitieve stappen zetten.”
Een tweede belangrijk vraagstuk is de vraag wat Jumbo moet doen met de schade die is geleden door de acties van Frits van Eerd. In het vonnis stelt de rechter vast dat er sponsorgeld is gegaan naar criminele activiteiten. „Vaststaat dat Jumbo is benadeeld”, zegt Lokin. „Normaal gesproken moet je schade gaan verhalen op wie die veroorzaakt heeft.”
De kans dat het bedrijf via een juridische procedure gaat proberen de onjuist bestede sponsorgelden terug te vorderen, achten deskundigen niet zo heel groot. „De vennootschap zal niet gauw een oud-bestuurder persoonlijk aanspreken. Dat ligt gevoelig in de publiciteit”, zegt Bartman. „Dat is hier niet anders. En het gaat om een familiebedrijf. Ze komen elkaar op kerstavond ook weer tegen.”
Een rechtszaak hierover is, ook vanuit publicitair oogpunt voor Jumbo, onwenselijk. Het bedrijf liep door de zaak-Van Eerd al reputatieschade op. Juist op het moment dat de aanval op het marktaandeel van grote concurrent Ahold Delhaize was ingezet, kwam de zaak aan het rollen. Jumbo zag de afgelopen jaren de omzet teruglopen, evenals het marktaandeel. Inmiddels lijkt de weg omhoog weer voorzichtig ingezet.
„Dus kun je met Van Eerd om tafel gaan en zeggen: dit is de schade. Als we die schikken, is daarmee de kous af”, zegt Lokin. „Tenzij hij zegt: dat wil ik niet. Dan kom je bij de vraag terecht of Jumbo niet toch moet procederen.”
Cruciaal is dus de positie van president-commissaris Cloosterman-Van Eerd, zegt hoogleraar Loonen. „Die zit met een Gordiaanse knoop. Ze moet drie petten scheiden: die van voorzitter van de raad van commissarissen, aandeelhouder en als zus van Frits. Je wilt voorkomen dat je broer in een kwaad daglicht wordt gesteld, maar ook dat de onderneming verdere schade wordt toegebracht. Dat is eigenlijk niet te doen.”
Vergeet ook niet de andere commissarissen die niet aan de familie zijn verbonden, zegt advocaat Holtzer. „Zij hebben, zo blijkt ook uit jurisprudentie, een verzwaarde zorgvuldigheidsplicht. Als ze zich vanuit de familie laten overrulen, zou ik dat een zeer onjuiste handeling vinden. Dat moet je echt voorkomen.”
Gevraagd naar een reactie hield Jumbo het maandag bij het eerder afgegeven statement dat het om een privékwestie gaat en Jumbo niet betrokken is bij de strafzaak.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC