Recent kreeg de Servische minister Darko Glišić tijdens een live tv-uitzending een beroerte. Wat moet je doen als iemand opeens warrig gaat praten of geen kracht meer heeft in een arm? Niet wachten met 112 bellen, zegt neuroloog Walid Moudrous.
is wetenschapsjournalist en epidemioloog en schrijft voor de Volkskrant vooral over biomedische onderwerpen
Je bent met je vriendin in het zwembad en opeens krijgt ze een lamme arm. ‘Ach, ik ben gewoon moe van het zwemmen’, zegt ze. Of: je opa verslikt zich en wil water pakken, maar grijpt steeds naast het glas. Nog eentje: een familielid begint opeens warrig te praten en zijn mondhoek zakt scheef. Bel je 112 of wacht je toch nog even af?
Het zijn situaties die de Hartstichting je voorschotelt bij de online spoedcursus levens redden. ‘De verschijnselen kunnen subtiel zijn, maar het zijn de klassieke tekenen van een beroerte’, zegt Walid Moudrous, neuroloog in het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam en gespecialiseerd in beroertes.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Negen van de tien mensen heeft een scheve mond, spreekt verward of heeft een lamme arm. Ook veelvoorkomend: plots slecht zien aan één oog, acute hoofdpijn of plotselinge draaiduizeligheid. FAST is het ezelsbruggetje om te onthouden: face, arm, speech, time. Ofwel: gezicht, arm, spraak en tijd, snel handelen nadat de symptomen zijn begonnen.
Een beroerte is een verzamelnaam voor meerdere aandoeningen waarbij er een ‘ongeluk’ gebeurt in de bloedvaten van de hersenen – een cerebrovasculair accident (CVA) heet het in medische termen. Dit ‘ongeluk’ kan bestaan uit een bloedpropje dat een bloedvat afsluit, waardoor een deel van de hersenen geen zuurstof meer krijgt; een herseninfarct. Als de afsluiting tijdelijk is – zeg een paar minuten tot een uur – heet het een transient ischaemic attack (TIA). Een TIA is vaak een voorbode van een later herseninfarct.
Het andere mogelijke ‘ongeluk’ in de hersenen is een gescheurd bloedvat. Bloed loopt dan de hersenen in en veroorzaakt daar schade. Acht op de tien CVA’s zijn een herseninfarct, twee zijn een hersenbloeding. Welke je precies hebt, is van buitenaf lastig te bepalen, maar mensen met een hersenbloeding klagen vaker over hoofdpijn.
Het onderscheid tussen een bloeding en een infarct is in zekere zin een beetje kunstmatig, zegt Moudrous. ‘Het is eigenlijk dezelfde ziekte, de bloedvaten zijn ziek.’ Dat komt vaak door roken, hoge bloeddruk, te weinig bewegen, te veel zout eten, of een combinatie daarvan. En, minder bekend: cocaïnegebruik.
Volgens cijfers van de Hartstichting kregen in 2023, het laatste jaar waarover gegevens beschikbaar zijn, 41 duizend mensen een hersenbloeding of -infarct: vergelijkbaar met de hoeveelheid mensen die er in Nederland jarig zijn op een dag. Nog eens een bijna gevulde Johan Cruijf Arena (53 duizend per jaar) kreeg een TIA.
In 2023 overleden ruim negenduizend mensen aan een beroerte. Onder hen waren iets meer vrouwen dan mannen. Driekwart is ouder dan 65 jaar. Snelheid telt. ‘Vaak kijken mensen het nog even aan als ze de kracht in een arm verliezen of draaiduizelig zijn’, weet Moudrous. ‘Dan denken ze: ik ga wel naar bed, dan is het morgen vast over.’ Niet doen, waarschuwt de neuroloog. ‘Bel meteen 112.’ Want hoe langer je wacht, hoe groter de schade en hoe kleiner de kans op volledig herstel.
Eenmaal in het ziekenhuis krijgt een patiënt een CT-scan om vast te stellen of het om een infarct of om een bloeding gaat. Als het een bloeding is, zien artsen een grote witte vlek op het beeldscherm. De patiënt krijgt dan meteen bloeddrukverlagers, want anders is het gesprongen bloedvat net een hogedrukspuit die in hoog tempo meer bloed de hersenen in spuit, met steeds meer schade tot gevolg.
Is het een infarct, dan volgt een scan om te bekijken hoe goed doorbloed de hersenen voorbij de bloedprop nog zijn. Als het hersenweefsel nog niet is afgestorven, krijgt de patiënt een antistollingsmiddel om het bloedpropje op te lossen.
De hoeveelheid luistert nauw, want te veel geeft weer kans op een bloeding. Bij acht van de honderd infarcten is de bloedprop dusdanig groot of te ver bovenin de hersenen dat rigoureuzer maatregelen nodig zijn.
Artsen brengen dan een dun buisje via de lies in, duwen dat rietje dan via de bloedvaten helemaal naar boven en zuigen vervolgens het stolsel op. Dat gebeurt in een gespecialiseerd ziekenhuis. Ook daar moet je snel mee zijn. Moudrous: ‘Als iemand al meer dan 24 uur klachten heeft, is er vaak al te veel schade en kunnen we weinig meer doen.’
Artsen hebben steeds meer technieken tot hun beschikking om beroertes te behandelen, zoals nauwkeuriger scans en betere medicijnen. Ook experimenteren onderzoekers met scorelijsten en badmutsen die de hersenactiviteit meten. Zo proberen ze te voorspellen of iemand een bloeding of een infarct heeft, en hoe groot dat infarct dan is. Ambulancemedewerkers kunnen dan indien nodig meteen doorrijden naar een gespecialiseerd ziekenhuis dat een groot stolsel kan wegzuigen.
Maar al zijn de scans nog zo geavanceerd en de voorspellingen nog zo precies: hoe iemand er na een beroerte aan toe is hangt vooral af van hoe snel diegene medische hulp inschakelt, benadrukt Moudrous nogmaals.
Ook bij een TIA is dat belangrijk. ‘Als er langere tijd tussen zit, weten mensen soms niet meer welke mondhoek scheefzakte of welke arm lam was. Maar dat is wel van belang als we op zoek gaan naar de oorzaak’, zegt Moudrous.
Uitvalsverschijnselen aan de rechterkant betekenen dat het probleem in de linkerhersenhelft zit. Vaak is er een vernauwing in een van de halsslagaderen. Als die ernstig is vernauwd volgt soms een operatie om een infarct te voorkomen.
En dat is hard nodig, want ondanks alle medische vooruitgang is de beroerte nog altijd doodsoorzaak nummer drie, na dementie en longkanker.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant