Wespen De Wespenstichting is dit jaar druk met het verplaatsen van wespennesten. En er waren diverse incidenten met hoornaars. De ontmoeting met deze insecten hoeft niet erg te zijn, legt woordvoerder Nathan Veenstra uit.
Nathan Veenstra van de Wespenstichting bij zijn wespennesten.
‘Ik zie het kopje al…ja…daar komt ie!”, zegt Nathan Veenstra blij. Veenstra is woordvoerder van de Wespenstichting. Heel af en toe verplaatst hij zelf wespennesten uit achtertuinen of dakgoten naar een veilige plek, zoals de tientallen vrijwilligers van de stichting dat door heel Nederland doen. Op deze zomerse middag in Apeldoorn laat hij een „heel bijzonder” wespennest zien, aan de schutting in de tuin van het jonge stel Sophie en Onno.
Tussen de bladeren van de struik, zit het grijze, ovale nestje. Iets groter dan een voetbal, marmerachtig patroon, er zitten enkele honderden wespen in. Door de ronde opening – zo groot als een euromunt – aan de onderkant heeft een van de wespen zojuist zijn kopje gestoken. „Deze wespen zijn niet zo agressief”, zegt Veenstra. „Ze laten zich niet zo snel gek maken.” Ze gaan niet op gebakjes, limonade of ander zoet voedsel zitten. Dit nest kan, in tegenstelling tot veel andere nesten, hier aan de schutting blijven hangen. Bijzonder, vindt Veenstra.
Zoef. Vanuit de kleine opening vliegt de wesp weg. Op zoek naar voedsel voor de wespenlarven en naar hout en plantenstengels om het nest uit te breiden.
Deze zomer komen mensen en wespen elkaar veel vaker tegen dan vorig jaar. Dat weten ze bij de Wespenstichting ook. Hoewel ook hun bekendheid is gegroeid, laat de stijging van het aantal vragen over wespennesten – meer dan tweeduizend dit jaar tegenover zo’n achthonderd over heel vorig jaar – zien dat dit een „goed wespenjaar” is.
De afgelopen dagen gingen ontmoetingen tussen mensen en wespen(nesten) soms behoorlijk mis. Vrijdag werden tijdens de Heuvelland4daagse in Zuid-Limburg ongeveer veertig wandelaars die langs wespennesten liepen, gestoken door Europese hoornaars, een grote wespensoort. Twee wandelaars werden onwel, schrijft de NOS, en moesten naar het ziekenhuis. Met hen gaat het inmiddels weer goed. Eerder deze week kreeg een vrouw in Amersfoort een hevige allergische reactie na een steek van een Aziatische hoornaar, schrijft het AD.
Een wespennest. Dit jaar worden meer wespen gezien.
Dat mensen en wespen meer met elkaar te maken hebben, hoeft niet erg te zijn. Ook al kunnen ze tot nare incidenten leiden, wespen zijn geen vijand, zegt Veenstra. Zolang ze zich niet bedreigd voelen, willen wespen mensen geen kwaad doen.
Waarom zijn er nu zo veel meer wespen dan vorig jaar? Simpelweg omdat er vorig jaar juist weinig waren. Dat kan allerlei oorzaken hebben, zegt insectendeskundige Jan Wieringa van Naturalis telefonisch vanuit zijn vakantiebestemming op Corsica. „Vorig jaar was het tijdens het voorjaar op sommige plekken bijvoorbeeld te droog en heet, dus toen waren er weinig bloemen en prooidieren zoals muggen en vliegen voor de wespen om van te eten.”
Wespennesten.
In het nestje in Apeldoorn woont de zogeheten middelste wesp. Die zijn groter dan de bekende limonadewespen die rondvliegen boven terrassen en kleiner dan hoornaars.
Het lijfje van een koningin van de middelste wesp is roodbruin, en lijkt daarmee op dat van de hoornaar. Deze middelste wesp heeft een geel pantser achter zijn ogen, bij de hoornaar is dat deel bruin.
Nederland kent volgens Veensta zestien zogeheten sociale wespensoorten: wespen die samen in nesten leven. Zo’n nestje blijft hooguit een jaar bestaan. Naast deze sociale wespen, zijn er ook nog zo’n tweehonderd soorten sociale mieren en dertig soorten sociale bijen, die officieel bij de wespachtigen horen. Daarbovenop leven hier zo’n zesduizend solitaire soorten. Dat zijn wespachtigen die alleen leven en geen nest bouwen.
Heeft de toename van het aantal wespen dit jaar iets met klimaatopwarming te maken? Niet per se. Het weer beïnvloedt het aantal wespen op verschillende manieren, en daarom leidt klimaatverandering niet direct tot meer wespen. Maar de soortenverdeling in Nederland verandert wel door klimaatopwarming, zegt insectendeskundige Wieringa. „De rode wesp die ik in mijn jeugd veel zag, is zeldzamer geworden. Die grote hoornaars leefden vroeger alleen in het zuiden en oosten van Nederland waar het relatief warm is. Nu de rest van Nederland warmer wordt, verspreiden hoornaars zich door heel het land.”
Wat de hoornaars in Zuid-Limburg deden, is volgens Veenstra van de Wespenstichting niets meer dan bescherming van het nest. Zoals sociale wespen dat doen, de ene soort sneller en agressiever dan de andere. „Bij de eerste wandelaars die langs de nesten liepen, dachten ze waarschijnlijk nog ‘oké’, maar na de zoveelste wandelaar waren ze het zat. Dan voelen ze zich bedreigd en komen ze eruit om het nest te verdedigen. Toen vlogen ze, denk ik, om de wandelaars heen of tegen ze aan, als intimidatie. Dan moet je rustig van het nest weglopen. Maar over het algemeen kennen wandelaars die signalen niet. Als je in de buurt blijft of om je heen gaat slaan, is de maat vol en gaan ze prikken. Het is belangrijk dat organisatoren van wandelingen de routes van tevoren checken op nesten.”
Hoornaars zijn groter dan andere wespen, zijn ze ook gevaarlijker? Wieringa: „ze hebben iets meer gif. Maar eigenlijk zijn ze net als andere wespen alleen gevaarlijk als je allergisch bent. De eerste keer dat je gestoken wordt, weet je vaak nog niet dat je allergisch bent. Allergie bouwt zich op.”
Nathan Veenstra, woordvoerder van de Wespenstichting: „Hoor je dat getik van die pootjes? Zo schattig.”
„Nu moeten we even afstand nemen”, roept Veenstra in de tuin in Apeldoorn. Hoewel de middelste wesp minder snel in de verdediging schiet dan de hoornaars, is de moeder van Onno te ver gegaan met het bewegen van de struik omdat ze een stekje wil afknippen. Eerst kruipen zo’n tien wespen door de opening naar buiten om vervolgens op het nest te gaan zitten. Daarna beginnen ze in de rondte te vliegen. Veenstra is niet zo onder de indruk van de intimidatie.
Behalve uit de buurt blijven van nesten en rustig blijven zodat wespen zich niet bedreigd voelen, wat kun je nog meer doen om een steek te voorkomen? Om interactie met de limonadewesp, die agressiever is dan de middelste wesp, te voorkomen, „zet je een paar meter van je terras wat jam neer”, zegt Wieringa. Dan leren ze dat daar zoete zooi te halen valt en laten ze je bier en gebak met rust. Dat werkt heel goed. Ik zet zelf een potje jam vijf meter van mijn terras. Inmiddels zitten ze daar ‘s ochtends al te wachten, voor ik de jam heb neergezet. En als ze dan toch op het terras komen, gewoon rustig blijven. Ze zijn niet geïnteresseerd in jou, maar in je eten.”
Bij Veenstra van de Wespenstichting ging het maar één keer mis. Toen had hij bij het verplaatsen van een nest van de limonadewesp zijn witte pak niet goed dichtgemaakt bij zijn enkels. „Een wesp prikte meerdere keren in mijn enkel. Die zwol vervolgens op en toen kon ik een dag niet lopen.” Risico van het vak.
Dat incident verwoestte zijn grote liefde voor het dier niet. In zijn eigen achtertuin even verderop in Apeldoorn, waar hij twee nestjes naartoe heeft verplaatst, zegt hij: „Moet je eens komen luisteren, van dichtbij. Hoor je dat getik van die pootjes? Zo schattig.”
Zo verhuis je een wespennest
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC