Schrijver Bram Stoker bezocht Transsylvanië nooit, maar zijn roman Dracula laat de kassa van het kasteel in Bran nog steeds rinkelen. De mythe dat de plek iets met Dracula te maken heeft, is even hardnekkig als de vampier zelf.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Matei Petrisor pakt een sleutel van theatrale proporties, alsof hij wil benadrukken dat het kasteel in het Roemeense plaatsje Bran voor de 48-jarige gids geen geheimen kent. Zo kan hij bijvoorbeeld glashelder uitleggen waarom reeds ’s ochtends een rij bij de ingang staat. ‘Een goed verhaal is niet per se een waargebeurd verhaal, en een waargebeurd verhaal is niet per se een goed verhaal. Geen verhaal, geen toeristen; geen toeristen, geen geld; no money, no honey.’
Met dat geld zit het wel goed, getuige de menigte die voor twee tientjes per persoon door de nauwe vertrekken van ‘Dracula’s Castle’ schuifelt. Een groepje Tsjechen doet het denken aan thuis. ‘Het is hier net de Karelsbrug’, zegt Radek (48), verwijzend naar de brug in Praag die zowat bezwijkt onder de toeristen. Het kasteel is mooi, dat wel. ‘Maar verder erg Hollywood’, zegt Sebastian (33), een geschiedenisfanaat op reis door Transsylvanië. ‘Zover ik weet, woonde die gozer hier niet eens.’
Deze zomer bezoekt de Volkskrant elke week een tourist trap: zo’n toeristische trekpleister waar amper lokale bewoners komen en die vaak een uitvergrote versie toont van een nationaal cultureel element.
‘Die gozer’ is Vlad III van Walachije (1428-1476), de vorst die de Ierse schrijver Bram Stoker gebruikte ter inspiratie voor zijn beroemde vampier. Ook wel bekend als Vlad de Spietser, naar zijn gebruik om zijn vijanden – doorgaans binnenvallende Turken – levend op houten palen te spietsen. Zijn vader was ridder in de Orde van de Draak en stond zo bekend als Dracul. Vlad junior werd zo ‘de zoon van de draak’: Draculea.
Toeristen komen verder dan Stoker, die nooit voet zette in Transsylvanië. Onderzoek voor zijn roman deed hij in de bibliotheek in Londen. Volgens Petrisor liet hij zich inspireren door een afbeelding van het kasteel in Bran, hoewel het bewijs daarvoor flinterdun is. Documenten ontbreken, maar Vlad de Spietser zou hier ‘honderden keren’ hebben verbleven.
Prijs toegangskaartje: 90 lei (ongeveer 18 euro). De middeleeuwse ‘martelkamer’ kost 4 euro extra, toegang tot de kelder met ‘time tunnel’ 6 euro extra.
Aantal bezoekers: Tussen de 700 duizend en 1 miljoen per jaar. Piekmomenten zijn de zomermaanden en rond Halloween.
Organisatie die erachter zit: Bran Domain Management Company.
De tentoonstelling besteedt aandacht aan Vlad de Spietser en aan een vorstin die er wel degelijk woonde: de Roemeense koningin Marie. Haar originele meubels zijn echter opgeborgen in een lokaal museumpje dat vrijwel iedereen overslaat. De zolder is gewijd aan Roemeense folklore over ondoden en weerwolven. Griezelig wordt het niet, tenzij je aan claustrofobie lijdt: op de middeleeuwse trappen is het dringen geblazen.
Het Draculakasteel is een stoofpot van literatuur en geschiedenis geworden, waarin beide ingrediënten vakkundig oplossen. ‘Er is veel onduidelijk’, zegt gids Petrisor. ‘Maar dat is goed voor het mysterie.’
Stoker koos voor Transsylvanië als achtergrond van zijn horrorverhaal omdat het in Engeland te boek stond als een ‘obscuur, achterlijk, verarmd en barbaars Oosten’, schrijft historicus Nicolae Pepene in een mail – hij is op reis. Een oriëntalistisch cliché waartegen, gezien de in het kasteel hooggehouden reputatie van Roemenië als ‘vampierenbestemming’, geen knoflook of houten staak is opgewassen.
Dracula speelt sinds de jaren zestig voor ‘reisagent’, weet Pepene, die ook museumdirecteur is in het nabijgelegen Brasov. Tijdens een periode van toenadering tussen de communistische dictator Ceausescu en westerse landen als de Verenigde Staten bedachten de Roemenen een manier om buitenlandse toeristen met hun harde valuta naar het land te lokken. Geholpen door de populaire verfilming met Christopher Lee uit 1958 waren de Dracula-reispakketten geboren. Veel inwoners van Bran hadden nog nooit van Dracula gehoord.
Na de val van het communisme nam het toerisme verder toe en ‘Dracula’s kasteel’ werd een topattractie. Recenter gaven Elon Musk en bekend vampierfanaat Johnny Depp er feestjes. In de wijde omtrek wordt de legende tot de laatste druppel bloed uitgewrongen, met Dracula-restaurants, Halloweenfeestjes en kitscherige vampiersouvenirs.
Ook een meerdaags metalfestival bij Bran associeert zich vrijelijk met Dracula. Drie festivalgangers zijn laaiend enthousiast over het kasteel. Met een duurder ticket konden ze de rij overslaan. ‘Dracula gaat natuurlijk hand in hand met metal’, zegt de Brit Howard (34). Binnen de subcultuur wordt veel gespeeld met folklore en bloed, legt hij uit.
Vriendin Yazmin (26) gaf hem eens een ampul met haar eigen bloed cadeau. ‘Die heb ik maar niet meegenomen in het vliegtuig.’ Mentale gymnastiek om de plek met Dracula te verbinden, is geen probleem. ‘Het is een geweldig verhaal, en daar gaat het om.’
De omgeving heeft veel te danken aan dat verhaal, denkt Maria (76). ‘Andere regio’s zijn jaloers op ons.’ Ze verkoopt sinds 1981 souvenirs op de uitgestrekte markt vol vampiersnuisterijen aan de voet van het kasteel. Tijdens het communisme maakten ze nog alles zelf. ‘We breiden Dracula-truien.’ Maar, zegt ze: ‘Het kasteel is een privéonderneming. De staat ziet weinig van al dit geld.’
De eigenaar is Dominic von Habsburg, die het kasteel in 2009 terugkreeg nadat de Habsburgers het waren kwijtgeraakt na de Eerste Wereldoorlog. Hij maakte er een privaat museum van. In 2023 boekte het een omzet van bijna 10 miljoen euro, waarvan de helft winst, blijkt uit het Roemeense handelsregister.
Voor de Roemeense Stelian (46) is het kasteel ‘een leuk uitje met de kinderen’. Het is goed, zegt hij, dat door Dracula buitenlanders naar Roemenië komen. ‘We hebben veel andere mooie plekken, lang niet zo goed onderhouden als dit kasteel. Maar dat komt door onze politici en over politiek wil ik het niet hebben.’
De ruime jaarwinst en grote aandacht voor het Draculakasteel ogen onevenredig ten opzichte van al het andere erfgoed in staatsbeheer dat Roemenië te bieden heeft – en dat een flinke kapitaalinjectie kan gebruiken. ‘Dat is hoe het leven werkt in de kapitalistische maatschappij’, legt gids Petrisor uit. ‘Duitsland heeft honderden kastelen. Toch gaan de meeste mensen naar Neuschwanstein door de Disney-film Doornroosje.’
Dracula spreekt nu eenmaal tot de verbeelding, zegt hij. ‘Het is een verhaal dat nooit sterft.’
Wie meer wil weten over de historische figuur Vlad III kan een bezoek brengen aan zijn geboorteplaats Sighisoara, een prachtig middeleeuws stadje en Unesco-werelderfgoed. Een bezoek aan de regio werpt licht op de fascinerende geschiedenis van Transsylvanië: minder Dracula, meer eeuwenlang kruispunt van volkeren en culturen. Of maak een prachtige wandeltocht door de Karpaten, een van de mooiste bergketens van Europa.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant