Poetin krijgt een topontmoeting met Trump in Alaska, een diplomatieke zege voor Rusland. Dit weekend probeerden Oekraïne en andere Europese landen hun eigen rol in het vredesproces te bevechten.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De topontmoeting tussen Donald Trump en Vladimir Poetin in Alaska komende vrijdag is een diplomatieke gift voor president Poetin, de man die in februari 2022 deed wat de meeste Europeanen onvoorstelbaar achtten: hij begon een grootschalige agressieoorlog tegen een buurland.
Nu krijgt Poetin een erepodium aangeboden waarop hij met Trump, als wereldleiders onder elkaar, over Europese hoofden heen Oekraïne en andere wereldproblemen kan bespreken. En dit alles zonder de geringste concessie te hoeven doen – en met Amerikaanse ‘dreigementen’ van nieuwe sancties die, zoals tot dusver altijd onder Trump, achter de horizon verdwijnen.
De uitnodiging aan Poetin om naar Alaska te komen heeft te maken met het zelfbeeld van Donald Trump als geweldige ‘dealmaker’. Toen de Russen tegenover zijn gezant Steve Witkoff lieten weten dat ze in ruil voor de volledige Oekraïense provincies Donbas en Loehansk en de formele internationale erkenning daarvan bereid zijn het front te bevriezen en een wapenstilstand af te spreken, omhelsde Trump direct Poetins voorstel voor een spoedige ontmoeting. Daar kan wat ‘uitwisseling van gebieden’ aan te pas komen, zei hij later.
Dit weekend kwam de Oekraïense en Europese tegenreactie. President Volodymyr Zelensky maakte andermaal duidelijk dat de oorlog niet beëindigd kan worden zonder Oekraïense deelname aan onderhandelingen en dat de grondwet het formeel opgeven van Oekraïense grondgebied niet toestaat.
Dagenlang poogden Europeanen en Oekraïners in intensief overleg met Amerikanen erachter te komen, deels tevergeefs, wat nu precies besproken was tussen Poetin en Witkoff. Zaterdag werd op Chevening, het Britse landgoed buiten Londen, gepland overleg tussen de Britse buitenlandminister David Lammy en de Amerikaanse vicepresident JD Vance uitgebreid met andere Europese diplomaten en Zelensky’s chefstaf Andri Yermak.
Zaterdagavond publiceerden de leiders van Duitsland, Frankrijk, Finland, Italië, Polen, het VK en de Europese Commissie een verklaring waarin de bekende Europese ondergrenzen voor onderhandelingen worden aangegeven. Maar daarin wordt ook de deur opengelaten voor zaken die eerder onbespreekbaar waren: onderhandelingen (die eerst een totale wapenstilstand vereisten) mogen nu ook plaatsvinden in de context van ‘een vermindering van vijandelijkheden’. Er kan nu dus toch gesproken worden over een gedeeltelijke wapenstilstand (zoals de bevriezing van de luchtoorlog) die vanuit militair oogpunt ongunstig is voor Oekraïne.
Ook opvallend: ‘Internationale grenzen mogen niet door geweld worden veranderd’, maar ‘de huidige contactlijn moet het startpunt zijn van onderhandelingen’. Onderhandelingen waarover? Gebiedsuitruil? Misschien is het indirect een Europese afwijzing van Poetins voorstel dat geen kans maakt in Kyiv: de vrijwillige opgave van het ‘Fort Donbas’, de verdedigingslinie waar Rusland maar zeer langzaam terrein wint, en die bij verlies andere delen van Oekraïne zeer kwetsbaar maakt.
Het ‘pad naar vrede kan niet bereikt worden zonder Oekraïne’, zeggen de Europeanen. Hun verklaring leest als een diplomatiek achterhoedegevecht om aan boord van Trumps huifkar te klauteren – die al vertrokken is richting Alaska en ‘oude vriend’ Vladimir. Europese landen proberen te redden wat er te redden valt, óók van de eensgezinde aanpak met de VS die de afgelopen maanden stapje voor stapje hersteld leek.
Er kleeft de geur van wanhoop aan deze Europese diplomatie, en het verwijt weerklinkt opnieuw dat een heropvoering dreigt van eerdere dieptepunten uit de Europese geschiedenis. Een Europese diplomaat die betrokken is bij de gesprekken bestrijdt dat tegenover de Volkskrant. Volgens deze diplomaat, die erop wijst dat er sinds Trumps terugkeer niet eerder zoveel Amerikaans materieel naar Oekraïne ging, ligt er concreet alleen een Russisch voorstel op tafel en wil Trump ‘testen’ of Poetin wil bewegen. Er is Amerikaanse druk op Kyiv om plooibaar te zijn, maar niemand verwacht instemming met het formeel (‘de jure’) opgeven van gebied.
De Finse veiligheidsanalist Mina Ålander wijst erop dat ‘Alaska’ ook kan uitlopen op een diplomatieke flop voor Trump. De positie van Oekraïne en Europa is volgens haar nu sterker dan een aantal maanden geleden, omdat de Oekraïense wapenindustrie sterker is geworden en Europa zijn hulp aan Kyiv heeft opgeschroefd. Europeanen onderstrepen bovendien dat hun militaire steun aan Kyiv en de sancties tegen Rusland overeind blijven zolang er geen duurzame vrede is met een militair sterk en politiek onafhankelijk Oekraïne.
Aangezien dat laatste onverteerbaar is voor Poetin, is het zeer waarschijnlijk dat de oorlog door zal gaan. Zo bezien is ‘Alaska’ onderdeel van een continu diplomatiek steekspel tussen Rusland en Oekraïne/Europa wie erin slaagt ‘aan de goede kant’ van Trump te blijven.
Daarin heeft Poetin de afgelopen week weer toegeslagen: hij kan ongestoord doorvechten, een wig drijven tussen Amerika en Europa en afwachten of de VS Kyiv dwingt tot vergaande concessies. En nu onder het geweld van Trumps diplomatie ook Europese standpunten beginnen te schuiven, kunnen Oekraïners niet gerust zijn op de uitkomst. Zelensky’s opties, met onbetrouwbare Amerikanen en onmachtige Europeanen als ‘partners’, worden er niet beter op.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant