Asielopvang In het Brabantse Dongen stemde een kwart van de inwoners PVV. Toch bleef een noodopvang dánkzij een bewonersinitiatief langer open. „We hebben echt een band opgebouwd.”
De keukens van noodopvang De Nestel.
Kort na het middaguur lopen Julio Estrada Franco (39) en Eliette Deshon Méndez (38) uit Nicaragua het terrein van noodopvang de Nestel op. Ze hebben hun twee jongste kinderen, van acht en elf jaar, dan net afgezet bij de Zomerspelen: een jaarlijks spelletjesevenement in het Brabantse Dongen voor meer dan veertienhonderd kinderen. „Onze kinderen zijn dolblij dat ze mee mogen doen”, vertelt Deshon Méndez. „Zo maken ze nieuwe vriendjes in het dorp.”
Vriendjes hebben hun kinderen ook in de noodopvang. „Maar hier op het terrein is het lastig spelen”, zegt Estrada Franco, wijzend naar een ronkende graafmachine die over een zandhoop rijdt, dikke kabels op de stoep en bouwvakkers die af en aan lopen.
Tijdelijke noodopvang aan De Nestel. Er wordt gewerkt aan uitbreiding. Foto John van Hamond
Sinds februari 2024 wonen er honderdvijftig mensen uit landen als Afghanistan, Irak, Soedan en Syrië op de Nestel. De tijdelijke opvang, die net als andere noodopvangen en in tegenstelling tot reguliere asielzoekerscentra (azc’s) weinig voorzieningen heeft, ligt aan de rand van Dongen, ingeklemd tussen een industrieterrein en een kanaal. De werkzaamheden aan de opvang zijn voor Estrada Franco en Deshon Méndez storend, maar de aanleiding is positief: de Nestel blijft tweeënhalf jaar langer open dan gepland. Daardoor is er geld vrij gekomen voor een flinke opknapbeurt. Met dank aan de bewoners van Dongen.
Berlicum, Coevorden, Uden: in verschillende plaatsen leidden plannen voor opvang van asielzoekers de afgelopen maanden tot rellen, en in sommige gemeenten stapten inwoners naar de rechter. Ondertussen verwacht het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) de komende maanden een tekort van achttienhonderd noodopvangplekken.
Maar in Dongen ging het anders. Daar startte een groep dorpsbewoners een petitie vóór het behoud van de noodopvang. Binnen enkele dagen stond de teller op ruim tweeduizend handtekeningen – in een gemeente met zo’n 27.500 inwoners.
Een van de initiatiefnemers van de petitie is Dongenaar Bea van Beers. Tot haar verbijstering besloot de gemeenteraad afgelopen december dat de Nestel moest sluiten, onder het mom van ‘afspraak is afspraak’ – de gemeente had beloofd de opvang maximaal een jaar open te houden. Van Beers had er „zo ontzettend beroerd” van geslapen dat ze de petitie begon. Als tegengeluid tegen mensen elders die „vuurwerkbommen gooien naar gemeentehuizen en varkenspoten ophangen [bij beoogde opvanglocaties]”, maar ook als steunbetuiging aan „de Nestelaars”.
Dat zoveel Dongenaren de petitie ondertekenden, verbaasde haar niet. „Zorgzaamheid zit in het dna van Dongen. De bewoners van de opvang maakten bovendien al volop deel uit van de gemeenschap. En we hebben hier nota bene acht jaar lang een azc gehad [van 2001 tot 2009, red.], zonder problemen.”
Al snel pikten regionale media en het SBS-programma Hart van Nederland het initiatief op. De aandacht zorgde volgens Van Beers voor onrust binnen de achterban van coalitiepartijen CDA en de lokale VPD – beide voor sluiting. Het gevolg: een extra raadsvergadering en een ommezwaai van de partijen. „Het eerste besluit was overhaast en bezorgde ons buikpijn”, laat CDA-fractievoorzitter Stijn Sips aan NRC weten. „De petitie speelde mee in ons herziene besluit, we kozen voor medemenselijkheid.” De Nestel blijft nu open tot augustus 2027.
Terwijl Wim Baijens (71) uitkijkt over de opvang, waar tussen de grauwe wooncontainers een paar rode speeltoestellen opvallen, bekent hij dat hij „een traantje heeft gelaten” toen de gemeenteraad besloot de Nestel open te houden. Als een van de tientallen vrijwilligers geeft Baijens wekelijks les aan een grote groep bewoners, en ook hij zette zich in voor het behoud van de opvang. „Deze mensen zijn net geland in Dongen. Het was zo stom geweest als ze alweer hadden moeten verhuizen. De kinderen gaan hier naar school, veel volwassenen hebben werk. We hebben echt een band opgebouwd.”
Een Syrische vrouw loopt voorbij en drukt hem twee pas gekochte broodjes in de hand. „Voor jou, Wim”, zegt ze. „O wee als ik het niet aanneem”, grapt hij. De vrijwilligers organiseren naast taallessen ook wandelgroepen. En in de Eagle Shelter, een buurthuis op een steenworp afstand van de opvang, lopen bewoners van de Nestel regelmatig binnen om te koken, gitaar te leren spelen of een praatje te maken met de dorpsbewoners. Deze maandag is het er extra druk: er is een doorgeefwinkel, waar bewoners van de opvang gratis tweedehands kleding mogen meenemen, ingezameld door Dongenaren.
Veel van de bewoners van de Nestel komen in het naburige ontmoetingscentrum Eagle Shelter. In de winkel is gratis kleding verkrijgbaar. Foto John van Hamond
Volgens Baijens is alle inzet voor de mensen uit de Nestel te danken aan het „bloeiende” verenigings- en vrijwilligersleven in Dongen. „Iedereen is hier wel ergens lid van. Bij de Zomerspelen hebben we zelfs wachtlijsten voor vrijwilligers. Elkaar helpen zit diep in de Dongenaren. Het is niet overal vanzelfsprekend om mensen uit verre landen te helpen, maar voor ons is het dat wel.”
Hoewel anti-azc-geweld zoals in Best en Coevorden vaak luid klinkt, blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O (2022) dat 73 procent van de Nederlanders die in de directe omgeving van een azc woont, dat acceptabel vindt. Naast bewonersverzet zorgen onder meer trage vergunningsprocedures, stikstofregels en zoektochten naar geschikte locaties voor de grote opvangtekorten.
Gezien het stemgedrag in Dongen was weerstand tegen de noodopvang niet ondenkbaar geweest. Bijna 70 procent van de Dongenaren stemde bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen op de vier partijen die later de coalitie met het „strengste asielbeleid ooit” zouden vormen. De PVV haalde er 27,4 procent van de stemmen.
Zorgen waren er bij de komst van de opvang in 2024 ook wel – uit een gemeentelijke evaluatie over de Nestel blijkt dat Dongenaren „bang [waren] voor vluchtelingen door verhalen uit het land”. Maar die verdwenen snel. Petitie-initiator Van Beers prijst de gemeente daarvoor. „Die communiceerde heel open, met informatieavonden, een open dag en enquêtes, en nam de zorgen van Dongenaren serieus. Maar bewoners kregen vooral vertrouwen doordat ze weinig te vrezen hebben van de Nestelaars, toen ze er eenmaal waren. Bij latere inspraakavonden was er geen negatief geluid meer te horen, protesten zijn er nooit geweest.”
Dongenaren zien dat een twintigtal bewoners van de opvang inmiddels vrijwilligerswerk doet, bijvoorbeeld in de bibliotheek of tijdens evenementen als carnaval. En veertig Nestelaars hebben een betaalde baan – vaak in deeltijd – bij onder meer een lokale cateraar, supermarkt en bij een tuincentrum. Daarvoor hebben ze een tewerkstellingsvergunning nodig, die ze na zes maanden in Nederland kunnen aanvragen.
De Irakese zussen Shireen Abdullah Othman (28) en Wansa Abdullah Othman (19) zijn deze maandag druk aan het schoonmaken op een basisschool in het dorp. Dat doen ze sinds een jaar voor een lokaal bedrijf, zo’n tien uur per week. Na jaren op de vlucht en een jaar in Ter Apel hebben de zussen in Dongen eindelijk wat rust gevonden. Wansa: „Dat komt ook door de lieve mensen in Dongen. We zijn blij ze zo te kunnen helpen. We leren daarnaast Nederlands, ook belangrijk voor ons werk.” Wansa: „Over een aantal jaar wil ik hier tandarts worden.” Shireen hoopt een opleiding tot apothekersassistent te kunnen doen.
Shireen Abdullah Othman. Foto John van Hamond
Wansa Abdullah Othman. Foto John van Hamond
Voor Edwin Leemans, geboren Dongenaar en eigenaar van het schoonmaakbedrijf waar de zussen voor werken, is het werk van bewoners van de Nestel een uitkomst. Zijn bedrijf had een personeelstekort en neemt daarom graag Nestel-bewoners in dienst. Momenteel werken er twaalf bewoners, die er net als andere werknemers het minimumloon verdienen. Leemans: „We merkten dat ze ook behoefte hadden aan dagbesteding. De meesten willen nog meer werken dan ze nu doen.”
In 2024 waren er in Nederland zo’n 7.300 asielzoekers aan het werk – vier keer zoveel als een jaar eerder. Dit komt vooral door versoepelde regels: sinds 2024 mogen asielzoekers het hele jaar door werken, in plaats van maximaal 24 weken per jaar. Bedrijven nemen daardoor sneller asielzoekers aan. Volgens SEO Economisch Onderzoek kan de nieuwe regelgeving op termijn bijna 2 miljard euro aan extra welvaart opleveren.
Het ministerie van Asiel en Migratie draagt met 2,8 miljoen euro bij aan de verbouwing van de Nestel. Met dat geld worden „humanere” woonblokken gebouwd, zegt een gemeentewoordvoerder. Bewoners hoeven straks niet meer buitenom naar het toilet, krijgen gezamenlijke woonkamers en kunnen zelf koken – iets waar ze al lang naar snakken. De zoemende dieselaggregaat verdwijnt. Eind augustus moet de verbouwing klaar zijn.
Julio Estrada Franco (39), Eliette Deshon Méndez (38) en hun zoon Rodrigo Estrada Deshon (16). Foto John van Hamond
Estrada Franco en Deshon Méndez noemen hun woonsituatie momenteel „moeilijk”: ze slapen met hun drie kinderen in een kleine wooncontainer. Op termijn willen ze dolgraag doorstromen naar een vaste woning en allebei werk vinden in de logistiek. „Maar tot die tijd voelen we ons hier thuis. We hebben geluk dat we in zo’n warme gemeente als Dongen terecht zijn gekomen.”
Source: NRC