Verbeelding Het toneelstuk ‘Not Quichot’ van het Zuidelijk Toneel, een verwijzing naar het beroemde romanpersonage, gaat over de verbeelding boven de waarheid. Levert zo’n smakelijk thema ook interessant toneel op?
‘Not Quichot’ van Het Zuidelijk Toneel.
Q (‘kjoe’) heet hij, de dode dan wel vermiste persoon die wij samen met de personages uit Not Quichot komen herdenken, hier op de parkeerplaats van de Gruyterfabriek in Den Bosch. Die personages kennen elkaar niet, maar claimen allemaal dat zij het zijn die het dichtst bij Q hebben gestaan, toen hij er nog was. Al snel blijkt dat je hun weergave van de geschiedenis met een korrel zout moet nemen. Hebben deze figuren Q wel echt gekend? Of alleen van horen zeggen? Wie is die Q eigenlijk? Heeft hij überhaupt bestaan? Doet het ertoe?
Not Quichot door Het Zuidelijk Toneel. Tekst: Joachim Robbrecht i.s.m. Artun Alaska Arasli en Sarah Moeremans. Regie: Sarah Moeremans. Gezien: 8 augustus op het parkeerterrein van de Gruyterfabriek in Den Bosch, onderdeel van Festival Boulevard. Aldaar nog te zien t/m 16 augustus. Daarna op tournee t/m 16 mei 2026. Info: hzt.nl.
De voornaamste inspiratiebron voor het stuk, dat werd geschreven door Joachim Robbrecht (in samenwerking met Artun Alaska Arasli en regisseur Sarah Moeremans), was de wereldberoemde roman Don Quichot van de Spanjaard Miguel de Cervantes (1547-1616), over de man die zoveel avonturenromans heeft gelezen dat hij zichzelf een held in zo’n avonturenroman is gaan wanen. Don Quichot was Cervantes’ parodie op de ongeloofwaardige ridderromannetjes uit die tijd, maar is tegelijkertijd te lezen als een pleidooi voor de verbeelding. Het titelpersonage is een fantast, hij lijdt aan wanen. Maar, suggereert Cervantes: misschien is het imaginaire leven dat hij leidt wel heel wat meer de moeite waard dan het leven dat hij geleid zou hebben als hij het niet, al fantaserend, van spanning en betekenis had voorzien.
Zo verkiezen ook Robbrechts personages een goed verhaal boven een geloofwaardig verhaal. In een collectieve poging hun afwezige held vorm te geven, vallen ze elkaar met vrolijke scheppingsdrift in de rede, opzichtig zoekend naar invallen die hun beschrijvingen van Q (en, via hem, van zichzelf) meer sjeu kunnen geven. Ze vullen elkaar aan, spreken elkaar tegen en bieden geestig tegen elkaar op. („Ik was vijf weken met hem op reis.” „Ah, jij vijf weken? Ik zes.”) Q is ondertussen de grote afwezige, wat hem natuurlijk het ideale projectiescherm maakt voor de eigen verlangens naar een avontuurlijk leven.
Het gaat in Not Quichot dus eigenlijk ook helemaal niet over Q en wat die al dan niet allemaal heeft meegemaakt, maar over het verzinnen van verhalen. Wat maakt het zo aantrekkelijk om een alternatieve versie van de werkelijkheid te verzinnen?
Het is een smakelijk thema, en het plezier waarmee Robbrecht erin dook is te proeven. Zijn stuk barst van de verwijzingen naar literatuur en films. Waanzin, leugens, onbetrouwbare vertellers, psychedelische trips, bijgeloof, nepnieuws, wensdenken; het stuk is een potpourri van impulsen die je uitnodigen om over ‘de zin van fictie’ te filosoferen. Dat maakt het een feest om de tekst te analyseren. Wat niet per definitie betekent dat het ook een leuk stuk is om te spelen. Of om naar te kijken.
Wat als ze niet dit verhaal over Q hadden verteld, maar een heel ander verhaal? Wat als ze de helft van de tekst geschrapt zouden hebben? Het zou niets wezenlijks aan de voorstelling hebben veranderd, want inhoud is hier vooral op meta-niveau te vinden. Het doet er dus echt niet toe wie Q was en wat er allemaal gezegd wordt; de conversatie in het hier en nu is volstrekt inwisselbaar. Bewust: dit stuk gáát over niksigheid, over gebrek aan inhoud, over de menselijke queeste zin te willen geven aan het zinloze.
‘Not Quichot’ op Festival Boulevard. Foto Sofie Knijff
Maar speel dat maar eens. Uit de tenen (of in ieder geval niet uit de tekst) komt de energie waarmee de zes acteurs (sinds januari vormen ze met z’n zessen het vaste ensemble van Het Zuidelijk Toneel) hun zinnen ruim twee uur lang vol geforceerde geestdrift richting publiek spuwen. De energie blijft hoog, de voorstelling zakt niet in, maar het is wel wat ongemakkelijk om naar te kijken. Not Quichot is een rijke, spannende denkoefening over zingeving en de rol die de verbeelding daarin kan spelen. De vraag is of theater, het belichaamde onderzoek, de meest geschikte vorm is voor deze vrolijke, hoofdelijke exercitie.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC