Verenigde Staten
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Eerder dit jaar was Donald Trump nog uitermate content met de werkgelegenheidscijfers die het Bureau of Labor Statistics (BLS) elke maand opstelt. De cijfers over februari, de eerste volle werkmaand van de president, waren reden om te beweren „dat wij al die banen gecreëerd hebben – en we zijn pas net begonnen”. Een maand later juichte zijn Witte Huis na het ‘job report’ over maart dat dit „de verwachtingen verpulvert [..] nu de Gouden Eeuw van Amerika aanstaande is”. In mei „bewees” het BLS dat de economie „nieuw leven krijgt”, en in juni sprak Trump van „een geweldig banenrapport”.
Afgelopen weekeinde sloeg de waardering plots om in wantrouwen. Trump ontsloeg topambtenaar Erika McEntarfer als hoofd van het statistiekbureau, omdat dit de cijfers zou hebben „gemanipuleerd”. Die over juli vielen namelijk tegen en die van voorgaande maanden werden naar beneden bijgesteld. Een correctie zoals die vaker wordt doorgevoerd, maar Trump suggereerde een politiek motief: „Ze willen mij en de Republikeinen er slecht op laten staan.” Voor de goede orde: McEntarfer werd voorgedragen door Trumps voorganger Biden, maar benoemd met brede steun van beide partijen.
Haar congé past in Trumps bredere aanval op het federale staatsapparaat. Project 2025, het conservatieve beleidsdocument dat geldt als blauwdruk voor zijn tweede presidentstermijn, bepleit dat „de ambtenarenstaat met een sloopbal wordt aangepakt”. Bij elke machtswisseling in Washington wordt een toplaag van circa vierduizend ambtenaren vervangen door de nieuwe regeringspartij. Project 2025 oppert ook in het middenkader tienduizenden ambtenaren te vervangen door loyalisten.
Die rigoureuze ingreep moet een herhaling voorkomen van Trumps eerste presidentschap (2017-2021), waarin hij weerwoord kreeg van topambtenaren, de legerleiding, juristen of veiligheidsdiensten. Zo functioneert een gezond staatsapparaat, maar Trump zag sabotage door de zogeheten Deep State. Deze tweede termijn poogt hij de hele trías politica zijn wil op te leggen; tegenspraak kan hij daarbij niet gebruiken.
Washingtons bureaucratie wordt sinds zijn terugkeer aan de macht onophoudelijk geïntimideerd, gepest en bedreigd met massa-ontslagen, politieke zuiveringen en wilde bezuinigingen. De schade van die sloopcampagne strekt veel verder dan alleen tienduizenden ontslagen ambtenaren. Van jonge talenten die hun loopbaan bij de overheid heel anders hadden gedroomd, tot veteranen met decennia aan dossierkennis: juist de beste ambtenaren vertrekken nu vrijwillig.
Van autoritair bestuurde landen is bekend dat hun statistieken met de nodige scepsis gelezen moeten worden. Voor de VS daarentegen gold – in ieder geval tot op heden – dat officiële cijfers er wél op apolitieke wijze tot stand komen. Nu moeten beleggers en andere marktpartijen er ook bij de VS rekening mee gaan houden dat statistieken en andere data niet langer de waarheid vertellen.
Trump zelf ziet zulke cijfers als politiek wapen, bleek al tijdens zijn verkiezingscampagnes. Zo noemde hij banenrapporten in 2016 en 2024, toen ze goed nieuws bevatten (én er Democraten in het Witte Huis zaten) ‘nep’ en ‘gemanipuleerd’. Gaat Trump nu als president zelf in aanloop naar de Congresverkiezingen van 2026 rooskleurige statistieken eisen? Of gaan ambtenaren – inmiddels geïntimideerd tot volgzame wezels – deze zelf oppoetsen?
Trumps ingreep bij het BLS staat zo voor meer dan een wrokkige leider die geen onwelkom nieuws of tegenspraak duldt. Met zijn ingreep slaat Trump ook een zoveelste deuk in de internationale reputatie van de Verenigde Staten. Die staat al onder druk door zijn aanvallen op de democratische rechtsstaat, zijn druk op centrale-bankvoorzitter Jerome Powell de rente te verlagen en door zijn zigzaggende handelsbeleid. Dit wantrouwen uit zich in een afnemende vraag naar langlopende staatsobligaties en een dalende dollarkoers.
De Amerikaanse munt en staatsschuld blijven voorlopig de hoeksteen van het mondiale financiële stelsel. Maar dat werden ze, omdat de VS lang als betrouwbare en kredietwaardige natie gezien konden worden. Die economische, militaire en geopolitieke macht, die het land de hele vorige eeuw opbouwde, stookt Trump nu in hoog tempo op om van iedereen loyaliteit af te dwingen. Nadat binnenlands al elite-universiteiten, advocatenkantoren en mediabedrijven voor hem door de knieën gingen, buigen ook westerse handelspartners als de EU en de NAVO-bondgenoten voor Trumps gekoeioneer.
Zo’n knieval voor zijn chantage kan de minst slechtste optie lijken, maar zal de president ook sterken in zijn autocratische koers. De schade die hij aanricht is ondertussen blijvend: een diepgaand gepolitiseerde en minder kundige overheid. Nog lang na Trump zal de wereld de VS niet zo kunnen vertrouwen als voorheen.
Source: NRC