Wapenembargo Beslissing van bondskanslier Friedrich Merz (CDU) volgt na Israëls aankondiging om Gaza-stad te bezetten. De CDU en de Beierse zusterpartij CSU zijn verdeeld over sancties tegen Israël.
Protesten in Berlijn eerder deze zomer tegen Duitse wapenexporten naar Israël. Foto Kuenne/PRESSCOV/Shutterstock
Enkele uren nadat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aankondigde om ook Gaza-stad te bezetten, stuurde de persvoorlichter van kanselier Friedrich Merz (CDU) een e-mail rond: „Onder deze omstandigheden zal de regering geen verdere export van materieel en wapens toestemmen die in Gaza ingezet zouden kunnen worden”, aldus de verklaring van Friedrich Merz. De regering-Merz ziet volgens de verklaring niet in hoe het Israëlische besluit om „nog harder militair op te treden in de Gazastrook” bijdraagt aan een wapenstilstand of het bevrijden van de gijzelaars, twee zaken die volgens Merz prioriteit zouden moeten hebben.
Na wekenlange speculaties over de stappen die de regering in Berlijn tegenover Israël zou nemen, en wekenlang zichtbaar aarzelende ministers, kwam Merz op vrijdag dus snel over de brug met het wapenembargo. De maatregel is een breuk met de Duitse Israël-politiek van de afgelopen decennia, waarbij Duitsland zich zonder enig voorbehoud aan Israëls zijde schaarde. Sinds 7 oktober 2023 tot mei van dit jaar exporteerde Duitsland voor bijna een half miljard euro aan wapens en ander materieel (waaronder tankonderdelen) naar Israël. Premier Netanyahu noemde de beslissing van Duitsland een „beloning voor de terreur van Hamas”.
Ook als Merz in de verklaring alleen spreekt van een embargo op wapens die in Gaza ingezet kunnen worden, gaan deskundigen er vanuit dat er voorlopig niets meer wordt geleverd aan Israël omdat de inzet ervan niet te controleren is. De leveranties van wapens en materieel waren in de afgelopen maanden hoe dan ook al fors teruggeschroefd.
In politiek Berlijn werd verwacht dat het kabinet op woensdag zou beslissen over sancties in Europees verband, maar het onderwerp werd geparkeerd omdat er in de coalitie van CDU/CSU en SPD geen overeenstemming over bestond. De SPD eist sinds een aantal weken een hardere koers tegenover Israël (hoewel van oud-SPD-kanslier Olaf Scholz, tot mei van dit jaar in het ambt, vrijwel geen kritiek te horen was op de Israëlische regering). Maar de CDU en de Beierse zusterpartij CSU zijn verdeeld: binnen de CDU waren er uitgesproken stemmen vóór en tegen sancties, de CSU-ministers waren naar verluidt tegen.
Duitse Kanselier Friedrich Merz heeft met zijn standpunt niet de volledige steun van zijn partijgenoten. Foto Leon Neal/Reuters
Met zijn besluit op vrijdag overrompelde Merz zusterpartij CSU, volgens berichtgeving van tabloid Bild en nieuwsagentschap dpa. De onenigheid in het kabinet heeft Merz zo omzeild, tot vermoedelijke groot ongenoegen van CSU-ministers en enkele CDU-ministers.
Veel CDU’ers en CSU’ers zijn het niet eens met het wapenembargo, bleek al kort na Merz’ besluit. CSU-Bondsdaglid Stephan Pilsinger schreef op X dat de „veiligheid van Israël tegenover zijn talrijke vijanden nu zeker niet verbetert”. De jongerenorganisatie van de CDU/CSU noemde de beslissing op Instagram „een breuk met de principes” van de partij. De voorzitter van de jongerenorganisatie, Johannes Winkel, schreef op X dat „Israël het vuile werk voor ons opknapt, maar vanaf vandaag zonder Duitse wapens”. Eerder had kanselier Merz de Israëlische aanval op Iran het „vuile werk” genoemd.
Ook andere partijen hadden kritiek: de liberale FDP, die bij de verkiezingen in februari de kiesdrempel niet haalde, noemde het besluit een „zeer overtrokken reactie” en een „beloning voor Hamas”. De Duits-Israëlische Vereniging (DIG) noemde het „winst voor Hamas in de mondiale propaganda-oorlog”.
Coalitiepartner SPD steunde Merz’ beslissing. „De staat Israël heeft onze volle solidariteit, maar het verkeerde moet benoemd worden”, aldus SPD-voorzitter Lars Klingbeil in een omslachtige verklaring.
In de afgelopen weken steeg de internationale en ook de maatschappelijke druk op Merz om niet langer koste wat kost Israëls kant te kiezen. Merz vindt het belangrijk om in Europa gezamenlijk op te treden, en een al te geïsoleerde positie wat betreft Israël kan Duitsland zich dan niet veroorloven. Volgens een recente enquête wilde ook een ruime meerderheid van Duitse kiezers dat Merz de druk op Israël verhoogt.
Maar binnen zijn eigen partij en bij de CSU zal Merz de komende tijd veel uit te leggen hebben. Voor veel CDU’ers en CSU’ers is de onvoorwaardelijke solidariteit met Israël een geloofsartikel.
De grootste oppositiepartij, de radicaal-rechtse Alternative für Deutschland, hield zich op vrijdag nog opvallend stil over de stap van Merz, ook omdat de partij zelf verdeeld is over de Israël-politiek. Maar uiterst rechtse media meldden al opgetogen dat Merz zich met zijn besluit definitief in de linkse hoek heeft geschilderd – en zo de weg voor de AfD vrijmaakt.
Source: NRC