Met een simpele diplomatieke manoeuvre – het voorstel om elkaar te ontmoeten – blies de Russische president Vladimir Poetin deze week Donald Trumps kaartenhuis van ‘deadlines’ en ‘extra druk op Rusland’ over de Oekraïne-oorlog omver. Europa kijkt machteloos toe.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Er komt binnen een paar dagen een topontmoeting tussen presidenten Donald Trump en Vladimir Poetin over de Oekraïne-oorlog. Misschien. Volgens Trumps woordvoerder wil het Witte Huis een bijeenkomst met Poetin én de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Sterker, Zelensky moet daarbij aanwezig zijn, meldt een krant. Nee hoor, reageert Trump later, dat hoeft niet.
In een videogesprek met Europese leiders, inclusief Zelensky, had Trump het nog over een ontmoeting eerst met Poetin, en daarna met Poetin en Zelensky samen. Maar vanuit Moskou kwam het bericht dat Poetin weliswaar ‘niet tegen’ een ontmoeting met Zelensky was, maar dat daarvoor aan ‘bepaalde voorwaarden’ moest zijn voldaan, ‘en helaas zijn we daar, op dit moment, ver vandaan’.
Onduidelijkheid alom – maar áls er iets gaat gebeuren lijkt een Trump-Poetin- ontmoeting de waarschijnlijkste optie: een geweldige opsteker voor de Russische president, die wederom met een simpele diplomatieke manoeuvre (het voorstel om te praten) het hele trumpiaanse kaartenhuis van ‘ultimatums’ en ‘meer druk op Poetin’ omverblaast en inruilt voor een mogelijke topontmoeting, de eerste met een Amerikaanse president sinds zijn grootschalige invasie van Oekraïne. Grote diplomatieke winst, zonder tegenprestatie.
Zoals BBC-correspondent Steve Rosenberg het samenvat in Moskou: ‘We zijn van het spreken over Amerikaanse ultimatums en deadlines opeens beland in ‘Laten we een topontmoeting hebben!” Wat een triomf voor een oorlogsmisdadiger, reageert de Duitse veiligheidsexpert Stefanie Babst. Poetins oorlogsdoelen zijn onveranderd, maar als hij die makkelijker kan binnenhalen met diplomatieke middelen dan met zijn vastgelopen agressieoorlog, vindt hij dat prima.
Rusland-experts blijven benadrukken dat die doelen vooral politiek zijn: Oekraïne dat in Russische invloedssfeer blijft, niet tot de Navo toetreedt, geen sterke krijgsmacht heeft en waar Moskou een politieke vinger in de pap heeft. Die doelen, en natuurlijk het behoud van veroverd gebied, zijn belangrijker dan vierkante kilometers Oekraïens grondgebied.
Over de mogelijke inhoud van wat besproken zou zijn tussen Trumps gezant Steve Witkoff en Poetin wordt druk gespeculeerd. Zo zou Rusland ‘gedeeltelijke wapenstilstanden’ hebben aangeboden, die niet in Oekraïens voordeel werken. Moskou zou de huidige frontlinie willen bevriezen in ruil voor opheffing van de sancties en de hervatting van Europese olie- en gasimporten uit Rusland. Het zijn speculaties die westerse experts niet geruststellen. Net zo min als Trumps antwoord op de vraag of zijn ‘deadline’ voor Poetins akkoord met een algehele wapenstilstand nog overeind stond: ‘Dat zal van hem (Poetin, red.) afhangen. Kijken wat hij heeft te zeggen. Erg teleurgesteld.’
De bilaterale Amerikaans-Russische Oekraïnediplomatie blijft veel vragen oproepen, maar één ding staat vast: de middelgrote Europese landen die erbij betrokken zijn (Duitsland, Frankrijk, Polen en het VK) staan de facto langs de zijlijn bij de grootste oorlog op hun continent. Ze hebben zich in een positie van totale afhankelijkheid – politiek en militair – van de Verenigde Staten gemanoeuvreerd en hopen de president van dat land door een combinatie van paaien, smeken en betalen betrokken te houden bij een oorlog die van wezenlijk belang is voor hun eigen veiligheid.
Dat is bepalend voor hun omfloerste en immer positieve reacties op alles wat Trump doet. Het is een riskante strategie geboren uit armoede en (de perceptie van) gebrek aan keuzes. Want Trumps doelen in de Oekraïne-oorlog hebben vooral betrekking op hoe hij er zelf uitkomt, en dat hoeft niet te sporen met Oekraïense of andere Europese veiligheidsbelangen.
Oekraïne, met honderdduizenden mensen onder de wapenen, houdt stand tegen een taaie tegenstander die een numeriek overwicht heeft, maar doet dat in een politiek steeds ongewisser klimaat. De grootste steunpilaar voor cruciale wapenleveringen, Amerika, ziet die steun – die afneemt en al tweemaal is onderbroken – niet langer als noodzakelijk voor de defensie van Europa maar als een zakelijke transactie.
Europese landen hebben sinds het begin van de grote invasie maar een gering percentage van hun nationaal inkomen uitgegeven aan de verdediging van Oekraïne, en toonden geen haast met het opkrikken van hun wapenproductie. Mede daardoor speelt Trump – naast Poetin en Zelensky – nu een sleutelrol in de vraag of en zo ja hoe de oorlog beëindigd kan worden.
Zelensky probeert er het beste van te maken door te zeggen dat ‘de druk op Poetin werkt’ maar dat ‘wij en de VS ons niet moeten laten bedotten door Rusland’. Hij belt zich suf met Europese leiders en pleit voor hun grotere betrokkenheid. Die Europese leiders, die nog vers in het geheugen hebben hoe Poetin hún ‘ultimatum’ van begin mei botweg negeerde, blijven positief over de kansen op vrede. Maar de extra militaire en economische druk op Poetin die ze nodig achten, ontbreekt. De Franse president Emmanuel Macron geeft ‘volledige steun’ aan een wapenstilstand en onderhandelingen. Een bevriezing van het conflict is misschien nabij, zegt de Poolse premier Tusk.
Europese analisten, die in tegenstelling tot hun leiders niet vastgekluisterd zijn aan de grillen van de Amerikaanse president, zijn minder positief. Trump ‘heeft geen leercurve’ als het om Poetin gaat, stelt Janis Kluge van de Duitse denktank SWF. ‘Als je uitstraalt ‘Alsjeblieft, alsjeblieft Donald Trump, los ons Europese veiligheidsprobleem op’’, stelt de Duitse veiligheidsexpert Nico Lange, ‘moet je niet verbaasd zijn als je bij gesprekken niet aan tafel zit.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant