Kunst In Kasteel Ruurlo heeft de jonge kunstenaar Jemima de Jonge (24) een betoverende, beklemmende wereld opgetrokken van karton. Geen ontsnapping is mogelijk.
Jemima de Jonge, ‘A Shy Meeting’, video installatie.
Het begin voorspelt alles. Twee videoschermen waaroverheen druppels condens glijden. Twee gargantueske tongen, twee paar vurig rode lippen die de schermen aflikken en jou als bezoeker, die zich tussen de schermen door wurmt, in één ruk meenemen, omhelzen, zoenen haast. De entree van de tentoonstelling Ternauwernood waar je als bezoekers doorheen schuifelt of aan ontsnapt – het is maar hoe je het wilt zien – is zo nauw en beklemmend, dit broeierige welkom voelt zo echt, dat je hand onwillekeurig naar je nek en wang glijdt: kleeft daar geen water?
Jemima de Jonge: Ternauwernood. T/m 16/11 in Museum More, kasteel Ruurlo. Info: museummore-kasteelruurlo.nl
Het begin van Ternauwernood is dubbelzinnig in de beste zin van het woord. Het is emblematisch voor het half verduisterde universum dat de nog piepjonge kunstenaar Jemima de Jonge (2001) op de tweede verdieping van Kasteel Ruurlo, museum voor modern realisme, heeft opgebouwd. De Jonge – afkomstig uit een theaterfamilie – construeerde een beeldschone, raadselachtige, soms grappige, soms verstikkende wereld vol kijkdozen, projecties, een trap die naar het licht leidt maar niet te betreden is, maquettes, films van maquettes waar een camera als oog doorheen glijdt en jij als kijker erachteraan, werken op papier en gefilmde performances.
Jemima de Jonge. Foto Aad Hogendoorn
De complete, zich over meerdere zalen uitstrekkende tentoonstelling is opgetrokken uit karton: De Jonge’s handelsmerk. Karton, zo vertelt de kunstenaar over de telefoon, vindt ze een „bescheiden, zacht en niet in een mal te drukken materiaal”. Op Ternauwernood gaat die liefde voor karton heel ver – want niet alleen de objecten, ook de muren, de plafonds en zelfs de beamers zijn bedekt met karton.
De Jonge, in 2023 afgestudeerd aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) in Den Haag en daarna al drie keer, terecht, in de prijzen gevallen, toont zich in Ruurlo een kunstenaar die zo’n beetje elk denkbaar medium beheerst: video, film, maquettes, tekeningen, beelden, performance, stop-motion. Aan de hand van die werken word je meegenomen in een verhaal zonder begin of einde. Veel van haar films of projecties zijn loops, maar eigenlijk is de hele tentoonstelling een loop, want de uiteindelijke trap naar het licht is ontoegankelijk, en je kunt de tentoonstelling perfect ook in omgekeerde richting ondergaan.
‘Nog’ (filmstill), 2022.
De Jonge’s werk gaat over meditatieve schoonheid, maar ook over verstikking die kan schuilen in handelingen die zich eindeloos herhalen. Want wanneer verandert een in vrijheid gekozen gebaar in een dwangneurose? Heel letterlijk is dat te zien in de in een enorme kijkdoos geprojecteerde video-installatie Body of Water (table scene) uit 2023. In deze tafelscène eten negen, in het kartonnen interieur geprojecteerde versies van Jemima de Jonge een tafel van karton op, totdat één personage zich verslikt. Even is er paniek, maar nadat de prop karton uit de luchtpijp is geslagen, herneemt het stugge kauwen zich.
Daarnaast gaat haar werk over veiligheid die je denkt te vinden in een opengeslagen bed, aan tafel met mensen om ons heen, tijdens het lappen van de ramen. Die veiligheid is een illusie, toont De Jonge. Want ondertussen dringt de surrealistische buitenwereld zich op aan de protagonisten en aan jou als kijker. Die buitenwereld kan de vorm aannemen van water, dat zich langzaam een weg vreet in het karton van de maquettes en filmsets. De buitenwereld kan ook de vorm aannemen van een kolossale vrouw die plotseling, in een flits, rondom je beschutte huis, je bed, je tafel blijkt te rennen. En daarmee gaat De Jonge’s werk ook over schaal en de manier waarop schaal de perceptie van jezelf en je omgeving volledig op zijn kop kan zetten. Wat groot lijkt, wordt plotseling piepklein. En zo reduceert ook de kijker tot een kleine scharrelaar, niets meer dan een eendagsvlieg.
Als je heen en terug door de tentoonstelling loopt, is het moeilijk te bevatten dat De Jonge pas 24 jaar oud is. De inhoud van haar werk is geserreerd – nergens ligt er een boodschap larmoyant te wezen. De beheersing van alle verschillende media is uitmuntend en bijna allemaal zelf aangeleerd via YouTube-tutorials, soms via een docent op de KABK, soms ook in de werkplaatsen op de academie.
‘A Body of Water (stairs)’, 2023, videoinstallatie Foto Jemima de Jonge
Hoe goed De Jonge is, blijkt uit de 7,5 minuten durende film Uprooted (2021), die ze maakte als bijvak op KABK. Ze had nog nooit met een camera gewerkt, ze wist niet hoe ze moest editen, en geld was altijd schaars. Dus leerde ze het zichzelf. Het resultaat is een verbluffend meesterwerk dat knipoogt naar Fritz Langs beroemde, expressionistische film M. Eine Stadt sucht einen Mörder (1931).
Je staat in een kartonnen stad vol nauwe steegjes en lege pleinen, huizen met ramen waar soms iemand achter beweegt. Een lijn met wasgoed, zoals je boven de straten in Italië ziet, komt in beweging en voert de camera en jou mee de steegjes door. Een verleidelijk rode appel hecht zich aan de waslijn. Je rent erachteraan, over het kartonnen plaveisel, je wringt je door poorten vol kilometers lange haren, je springt over donkere slagschaduwen heen, en uiteindelijk sta je voor een hoge trap waar de appel uit beeld verdwijnt. Je kunt niet verder. Je wordt verzwolgen. Ontsnappen is onmogelijk.
Source: NRC