BIJ1 Nederland is volgens Tofik Dibi „spectaculair anders geworden” en daarom wilde hij niet aan de zijlijn blijven staan. Deze week werd bekend dat Dibi lijsttrekker wordt van BIJ1. „Kapitalisme en racisme ondermijnen collectieve medemenselijkheid.”
Twee jaar geleden had Tofik Dibi (44) niet gedacht dat hij ooit lijsttrekker van BIJ1 zou worden. Wel wist hij dat hij zich niet meer thuisvoelde bij GroenLinks, de partij waarvoor hij tussen 2006 en 2012 in de Tweede Kamer zat.
Het is oktober 2023, over een maand vinden de landelijke verkiezingen plaats. GroenLinks-Kamerlid Kauthar Bouchallikht heeft aangekondigd dat ze zich terugtrekt van de kandidatenlijst, omdat ze het oneens is met hoe het parlement en de samenwerkende partijen GroenLinks-PvdA reageren op de Hamas-aanslagen van 7 oktober.
Voor Dibi is haar vertrek het laatste zetje in de rug om afscheid te nemen van GroenLinks. „Ik weet nog heel goed hoe ik in mijn bed, alleen, mijn lidmaatschap heb opgezegd. Ik dacht: wow, na twintig jaar, ga je dit echt doen? Het was een heel emotioneel moment”, zegt hij donderdag in een café in Amsterdam-Zuidoost.
Woensdagavond werd bekend dat Dibi lijsttrekker wordt van BIJ1, de partij voor ‘radicale gelijkwaardigheid’ die in 2016 door Sylvana Simons werd opgericht. Het landelijk bestuur besloot op het laatste moment tot een ledenraadpleging, nadat naar de media was gelekt dat Dibi en ‘toeslagenmoeder’ Patricia Dinkela zich kandidaat hadden gesteld. Hoe de stemverhoudingen lagen, wil het bestuur niet bekendmaken.
In 2012 deed Dibi een vergeefse gooi naar het lijsttrekkerschap van GroenLinks, waarbij hij het aflegde tegen Jolande Sap. Dibi verdween stilletjes via de achterdeur toen de partij bij de verkiezingen van dat jaar zes van de tien zetels verloor; hij stond op de tiende plek.
Maar Nederland is „spectaculair anders geworden”, vertelt Dibi in gesprek met NRC over zijn politieke comeback. „Een extreemrechts kabinet heb ik nóóit zien aankomen”, zegt hij over het kabinet-Schoof.
Dus toen hij recent door BIJ1 werd gepolst voor het lijsttrekkerschap, concludeerde hij na enig nadenken dat hij niet meer aan de zijlijn kan blijven staan. De zijlijn van waar hij de afgelopen jaren vooral op sociale media kritisch is geweest op de politiek, met speciale aandacht voor linkse partijen.
Dibi blijft vijftien seconden stil, hij zoekt zichtbaar naar zijn eerste woorden.
„Bij GroenLinks wordt je voorgehouden, en daar heb ik heel lang in geloofd, dat je als je binnenkomt een gelijkwaardige stem in het geheel bent. Maar dan blijkt dat je de hele tijd moet bedelen om kruimels, terwijl het om basic menselijke waardigheid gaat. Waarom is moslimhaat steeds een bijzin, terwijl ze geen enkele moeite hebben om de barricades op te gaan voor homo’s?
„Er zijn zoveel voorbeelden van mensen die mij voor zijn gegaan. Ik denk aan Mohamed Rabbae en Kauthar Bouchallikht. Elke keer gebeurt hetzelfde: dat bepaalde stemmen genoegen moeten nemen met heel weinig. En die seat at the table, zoals ze het in hippe termen noemen, die wil ik niet meer.”
„Na 7 oktober.”
De Nederlandse reactie op de Israëlische wraakcampagne, die inmiddels is uitgemond in een genocide, hebben hem op „moleculair niveau” veranderd, zegt hij.
„Als integreren een olympische sport is, dan win ik als queer moslim goud. Maar ik heb ook gezien hoe snel mensen afstand van je nemen, niet meer appen, niet meer met je geassocieerd willen worden vanwege uitspraken die voor mij gaan over de basis van waar we voor staan: menselijke waardigheid. Van kinderen, vrouwen en mannen – héél uitdrukkelijk mannen; ik maak me niet alleen vanwege het lot van vrouwen en kinderen zorgen over wat daar gebeurt. Dus als ik niet op jou lijk, voel jij mijn pijn niet? Dat heeft mij echt gechoqueerd.”
Dibi kwam de afgelopen jaren onder vuur te liggen vanwege zijn kritiek op Israël, dat volgens hem een „apartheidsstaat” is en genocide pleegt op de Palestijnen. Critici vinden dat hij te weinig oog heeft voor het leed van Israëliërs. Hij vindt ook dat Palestijnen als bezet volk het recht op gewapend verzet hebben, wat in lijn kan zijn met het internationaal recht. Zijn standpunten komen hem op veel bedreigingen te staan. Op steun vanuit GroenLinks hoefde hij niet te rekenen, zegt hij.
„Als ik zeg dat extreemrechts consistent is in zijn haat, terwijl links hapert in zijn liefde, dan bedoel ik dít. Links raakt dan… (Dibi maakt error-geluiden)… van slag. Gaan we hem verdedigen of niet? Misschien raken we geassocieerd met hem.”
„Als Kamerlid moest ik eens, met zeer veel tegenzin, invallen in de landbouwcommissie. Daar zat Esther Ouwehand [van de Partij voor de Dieren]. En zij bleef haar boodschap over het belang van dieren- en natuurwelzijn maar herhalen, herhalen, herhalen. Dat geluid begon iets te betekenen. In mijn fractie werd dan besproken dat we óók meer met dieren of natuurbescherming moesten doen. Dat is de invloed van een getuigenispartij, wat ik ook voor me zie voor BIJ1. Compromisloos zijn, er is een ondergrens en bepaalde waarden zijn níet onderhandelbaar. En wanneer linkse partijen daar wél over gaan onderhandelen, dan ben ik daar. Zo van: vergeet niet waar je vandaan komt, bitch.”
„Ik ben iemand die meerdere keren strategisch heeft gestemd. Ik dacht altijd bij coalitievorming dat je ervoor moet zorgen dat de partij die het dichtst bij je staat nog binnenkomt. Maar door Sylvana Simons geloof ik heilig in de waarde van één zetel. Dat zag ik vooral na 7 oktober, dan liep ze naar de interruptiemicrofoon en zei iets waardoor ik me opgetild voelde.”
Kritiek kreeg hij ook als uitgesproken ambtenaar van de gemeente Amsterdam waar hij van 2018 tot medio 2025 werkte. Zo sprak hij zich uit tegen de behandeling van (uitgeprocedeerde) asielzoekers en het beleid ten aanzien van Israël. Het past een ambtenaar niet om fel te ageren tegen de landelijke politiek, werd er gezegd.
„Ik vind niet dat ik niet-neutraal ben als ik zeg dat wij het internationaal recht moeten respecteren. Maar ik zag wel dat mensen dat niet gewend waren.”
„Ik ga nu even de woordvoerderslijn pakken.” Hij vouwt zijn handen in een kleine megafoon. „De werkgever en ik zijn in goed overleg uit elkaar gegaan.”
„In de week dat de onderhandelingen over mijn vertrek bij de gemeente eindigden. Ik werd gevraagd, gepolst. En Sylvana [Simons] belde daarna.”
„Ik denk dat ze zich een beetje zorgen maakte over de toekomst. En dat ze vond dat haar legacy in goede handen zou zijn als ik lijsttrekker wilde worden.
„Ja, ik moest daar meerdere nachten over slapen. BIJ1 is een jonge partij, ik ben inmiddels een oude man (hij lacht). De interne partijtaferelen, ik heb dat meegemaakt bij GroenLinks. Is BIJ1 aan het professionaliseren, kan ik gaan voor waar ik goed in ben?”
„Deels hoort dat bij een jonge partij, een ander deel hoort bij de issues waarover gesproken wordt. Dit zijn groepen die allemaal zo hun trauma’s hebben, verenigd in een partij. Is mijn pijn groter dan jouw pijn? Zie mij, hoor mij! Ik noem het de minderheidscompetitie. Ik zou willen zeggen: staar je niet blind op representatie. Ja, representation matters. Maar het is voor een groot deel ook een oppervlakkige, cosmetische ingreep. Het gaat uiteindelijk om de waarden die je met z’n allen deelt. Gelijke rechten is de basis voor iedereen.”
„Economische rechtvaardigheid is mijn nummer één thema. De werkende klasse in álle kleuren. Dus als ik het heb over de hardwerkende Nederlander, heb ik het niet alleen over wat de andere partijen bedoelen.”
„Een witte man of vrouw, maar vooral een witte man. Maar de werkende klasse, dat zijn alle mensen van alle kleuren.”
„Dat is het alleen als je racisme loskoppelt van het kapitalisme. Wij zien dat het kapitalistische systeem mensen als objecten ziet. Onderweg hiernaartoe, bij de halte waar ik in de metro stapte, laten mensen hun reiskaartje achter bij de poortjes voor degene die na hen komt. Als een manier om de kosten te delen. Dat is wat er mist in ons systeem: een vorm van collectieve zorg en collectieve medemenselijkheid. Kapitalisme en racisme ondermijnen dit.”
„Migratie is geen issue voor ons. Wij liggen niet wakker van oorlogsvluchtelingen die hier opvang krijgen. Wij liggen wel wakker van mensen die heel lang op een woning wachten, en vervolgens verteld wordt dat dit door asielzoekers komt. Maar ook voor die kiezers geldt: tijd om wakker te worden. Ga je weer voor de PVV? Wat heb je van hen gekregen?
„Ik wil me focussen op de ‘nooit-aangehaakten’ in plaats van de ‘afgehaakten’. Die laatste kiezer centreren en steeds maar willen bedienen heeft hem ook onverzadigbaar gemaakt. Denken dat je een leven kan krijgen waarin niemand anders het beter heeft dan jij… Nee, dat kunnen we niet bieden.”
Source: NRC