Het Israëlische veiligheidskabinet schaarde zich vannacht in meerderheid achter Netanyahu’s plan om Gaza-Stad in te nemen. Wat wil de Israëlische premier en wat betekent zijn plan voor de Palestijnen?
Wat houdt het Israëlische plan precies in?
Het plan dat de Israëlische regering vanochtend vroeg heeft bekendgemaakt, lijkt in een eerste oogopslag op een afzwakking Benjamin Netanyahu’s eerdere voorstel voor de volledige bezetting van Gaza. Voorafgaand aan het overleg met het veiligheidskabinet had de Israëlische premier in gesprek met Fox News zijn intentie uitgesproken om het hele gebied in te nemen.
In plaats daarvan communiceert het kantoor van Netanyahu nu alleen over de inname van Gaza-Stad. Verschillende gezaghebbende media melden echter dat Israël wel degelijk van plan is de Gazastrook volledig te bezetten. Onder meer The New York Times en de Israëlische nieuwssite Ynet beroepen zich daarvoor op hooggeplaatste Israëlische bronnen.
In die lezing zou de inname van het noordelijke Gaza-Stad de eerste fase zijn van een volledige bezetting. Het leger zou daarna uitbreiden naar meer centraal gelegen delen van het gebied, naar de vluchtelingenkampen waar zich de honderdduizenden Palestijnen bevinden die hun huizen moesten ontvluchten vanwege het Israëlische geweld.
Het leger en de inlichtingendiensten vermoeden dat Hamas in dat deel van Gaza de resterende Israëlische gijzelaars vasthoudt. Naar verluidt zijn nog vijftig mensen in handen van Hamas, van wie naar schatting nog zo’n twintig in leven zijn.
Zijn plan is gestoeld op ‘vijf principes voor een einde aan de oorlog’, schrijft Netanyahu. Waar de Israëlische premier voorheen pleitte voor de totale vernietiging van Hamas, staat op zijn lijst nu de ontwapening van de beweging bovenaan. Daarna volgt de vrijlating van alle gijzelaars – dood en levend. Verder wil Israël de demilitarisatie van Gaza en de ‘controle over de veiligheid’ in het gebied. Hoe dat laatste vorm moet krijgen, wordt niet verduidelijkt.
Volgens Netanyahu is het doel niet om Gaza permanent te bezetten. De Israëlische premier zei tegen Fox News dat de macht uiteindelijk moet worden overgedragen aan Arabisch leiderschap. Maar, zo maakte hij al eerder duidelijk, dat mag niet de Palestijnse Autoriteit zijn, die op papier de bezette Westelijke Jordaanoever aanstuurt.
Waarom focust Israël nu eerst op Gaza-Stad en wat treft het daar aan?
Israël bezet militair gezien momenteel ruim 80 procent van Gaza. Het deel van de regio waar het land nog geen militaire controle over heeft, bestaat uit Gaza-Stad en de bebouwde vluchtelingenkampen in het centrale deel van de Gazastrook. Het overgrote deel van de bevolking is uitgeweken naar dit kleine deel van Gaza.
Israël beschouwt Gaza-Stad als bolwerk van Hamas en wil daarom militaire controle over de stad. Veel valt er echter niet in te nemen. In Gaza-Stad ligt een groot deel van de huizen (deels) in puin, blijkt uit een analyse de Amerikaanse Oregon State University. In de eerste maanden na 7 oktober 2023 werd al bijna driekwart van de woningen in de stad ernstig beschadigd of vernietigd. Sindsdien is het in Gaza-Stad, vergeleken met bijvoorbeeld de zuidelijke steden Khan Younis en Rafah, relatief rustig geweest.
Gaza-Stad telt momenteel zo’n 800 duizend Palestijnen. Het merendeel van hen is al meermaals ontheemd geweest en zal dat, als gevolg van de nieuwe militaire aanpak, naar alle waarschijnlijkheid weer raken.
‘Er is niets meer om te bezetten’, citeerde Al Jazeera de ontheemde Mahmoud al-Qurashli. ‘Praktisch heel Gaza zit opgehoopt in het westelijke deel van Gaza-Stad, dat is alles wat er over is. Voor de mensen maakt het niet meer uit, of Israël nou gebied bezet of niet.’
Het leger is toch tegen de volledige bezetting van Gaza?
Dat klopt. Israëlische en internationale media berichten op basis van anonieme bronnen dat het er afgelopen nacht hard aan toe ging tussen het veiligheidskabinet en legerleider Eyal Zamir. Hij keerde zich tegen de plannen voor een totale bezetting, omdat hij kampt met oververmoeide troepen. De operatie zou hun levens volgens Zamir bovendien op het spel zetten.
Daarnaast vreest Zamir volgens de bronnen voor het lot van de gijzelaars wanneer het leger voet zet in gebied dat in handen is van Hamas. Dat zou de organisatie ertoe kunnen bewegen de nog levende gijzelaars te executeren. Daar zou Zamir sarcastisch aan hebben toegevoegd dat Israël de terugkeer van de gijzelaars maar uit de oorlogsdoelen moet schrappen.
Zamir zou ook hebben gewezen op de consequenties die de verplaatsing van zoveel Gazanen met zich meebrengen. ‘Er is geen humanitaire oplossing voor de miljoen mensen die we zullen overbrengen naar elders’, wordt hij geciteerd door Ynet. ‘Alles zal ingewikkeld worden.’
Met name minister Itamar Ben Gvir (Binnenlandse Veiligheid) zou fel hebben uitgehaald naar de legerleider. ‘We bekommeren ons allemaal om de gijzelaars, maar we geven ook om de soldaten en strijders die een overwinning eisen’, zou Gvir hebben gezegd. ‘Jullie zijn ondergeschikt aan de politieke leiderschap.’
Zamir zou liever zien dat Israël Gaza-Stad omsingelt in plaats van bezet. Van daaruit zouden commando-eenheden gericht aanvallen kunnen uitvoeren op Hamas. Dit plan haalde het niet, zo valt af te leiden uit het communiqué van Netanyahu’s kantoor, omdat de ‘doorslaggevende meerderheid’ van ministers niet overtuigd was dat het ‘alternatieve plan’ zou leiden tot een Israëlische overwinning.
Netanyahu heeft het ook over ‘Arabische vredestroepen’ die Gaza moeten besturen. Hoe haalbaar is dat?
Dat plan is op korte termijn volstrekt onhaalbaar. Een jaar geleden boden twee Arabische landen – Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) – weliswaar aan om zo’n vredesmacht te vormen, maar zij verbonden daar wel voorwaarden aan. De belangrijkste daarvan: er moet een ‘pad’ komen richting een soevereine Palestijnse staat, iets dat Netanyahu al zijn hele politieke carrière probeert te torpederen. Hetzelfde geldt in nog sterkere mate voor zijn ultrarechtse coalitiegenoten. Hamas heeft al gezegd een dergelijke troepenmacht te zullen behandelen als ‘bezetters’.
Het idee van een vredesmacht is de voorbije maanden dan ook steeds verder naar de achtergrond verschoven. In het gedetailleerde Gaza-plan dat de voltallige Arabische Liga (bestaande uit 22 leden) in maart presenteerde, werd het niet meer genoemd. Een Jordaanse functionaris verzekerde donderdag tegenover persbureau Reuters dat de buurlanden ‘de troep’ voor Netanyahu niet zullen ‘opruimen.’ Een politieke horizon voor Gaza ontbreekt daarmee volledig, afgezien van het door Trump en Netanyahu omarmde plan voor een massale verdrijving (in de woorden van Netanyahu ‘vrijwillig vertrek’) van Palestijnen.
Wat betekent de aankondiging van Netanyahu voor de Palestijnen?
The Times of Israel schrijft op basis van een Israëlische bron dat de overgebleven bevolking in het gebied de komende tijd zal moeten uitwijken naar het zuiden. Naar verluidt krijgen ze daar tot 7 oktober de tijd voor. Op die datum vond twee jaar eerder de bloedige aanval van Hamas op Israël plaats.
De Gazanen kregen in de bijna twee jaar durende oorlog al vaker de opdracht richting het zuiden te evacueren. Zo werd het aan de kust gelegen Al‑Mawasi eerder aangewezen als zogenoemde ‘veilige zone’, net als de zuidelijke stad Rafah. Het leger viel de gebieden vervolgens alsnog aan. ‘Nergens in Gaza is het veilig’, concludeerde mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch al in een rapport van november vorig jaar.
Ocha, het VN-bureau voor humanitaire hulp, constateerde al eerder dat sinds 7 oktober 2023 zeker 90 procent van alle Palestijnen in Gaza al eens ontheemd is geraakt.
Hoe reageert de internationale gemeenschap op de plannen?
De plannen stuiten op verzet vanuit zowel binnen- als buitenland. ‘Verschrikkelijk’, zegt de Israëlische oppositieleider Yair Lapid. ‘Het is een zinloze bezetting zonder einddoel.’ Volgens hem heeft Netanyahu zich laten meeslepen door de extreemrechtse ministers Bezalel Smotrich (Financiën) en Ben Gvir.
In reactie op het Israëlische besluit maakte Duitsland bekend dat het de export van wapenmateriaal dat in Gaza kan worden gebruikt, voorlopig aan banden legt. Het land geldt al decennia als een van de trouwste bondgenoten van Israël, maar bondskanselier Friedrich Merz zegt zich nu ‘ernstig zorgen te maken over het alsmaar aanhoudende lijden van de Palestijnen in Gaza’.
Ook Australië en het Verenigd Koninkrijk hebben hun zorgen geuit. De Britse premier Keir Starmer noemde de plannen ‘verkeerd’ en zegt er op aan te dringen dat Israël zijn beleid herziet. De Australische buitenlandminister Penny Wong vreest dat de inname van Gaza-Stad ‘de humanitaire catastrofe in Gaza alleen maar zal vergroten’.
Met medewerking van Serena Frijters
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant