Veel televisieprogramma’s zijn uitgesproken rechts, terwijl de meeste Nederlanders – en zeker die lid zijn van een omroep – zich in het politieke middenveld bevinden. Nederland is veel gematigder dan een avond televisie kijken doet geloven.
Rechtse media zijn, zeker tijdens primetime, ontzettend aanwezig op de Nederlandse televisie. Met programma’s als Goedemorgen Nederland, WNL op Zondag en Goedenavond Nederland wil omroep WNL ‘een stem geven aan de brede liberaal‑conservatieve stroming in ons land’, aldus de website.
Sinds 2022 doet Ongehoord Nederland daar een radicaal-rechtse schep bovenop. En zelfs bij meer ‘neutrale’ programma’s als Café Kockelmann en Dit is Thijs lijkt de toon geleidelijk naar rechts te verschuiven. Dan heb ik het nog niet eens over de commerciële zenders, zoals SBS6 met Vandaag Inside en Nieuws van de Dag.
Han Heemskerk is gepensioneerd en kijkt veel tv.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zeker sinds de PVV in 2023 de grootste partij werd bij de Tweede Kamerverkiezingen, wordt in deze programma’s de ene na de andere radicale uitspraak gedaan.
De vraag is of die prominente aanwezigheid van radicaal-rechts wel overeenkomt met de politieke opvattingen van Nederlanders. Uit onderzoek van Ipsos blijkt dat er in ons land juist sprake is van een groot, gematigd middenveld.
Kiezers plaatsen zichzelf grotendeels in het politieke midden: bijna de helft van de Nederlanders (circa 46 procent) ziet zichzelf als noch rechts, noch links. Slechts een kleine 9 procent noemt zichzelf uitgesproken links of rechts, circa 20 procent gematigd rechts en 16 procent gematigd links. Ook geven zij aan vooral de kosten van levensonderhoud, gezondheidszorg en de woningmarkt als belangrijke thema’s te zien.
Dat (radicaal-)rechtse geluiden toch zo aanwezig zijn in de media, is geen toeval, maar het gevolg van redactionele keuzes, marktdenken, politieke invloed en algoritmes die extremen belonen. Controverse scoort, nuance en redelijkheid niet. Het gevolg is dat de media-agenda daardoor steeds
minder representatief wordt voor de samenleving als geheel. We lopen het risico dat we sluipenderwijs het zicht kwijt te raken op de thema’s die de minder luidruchtige middengroepen in Nederland wezenlijk bezighouden.
De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) waarschuwde vorig jaar in haar rapport Aandacht voor media al dat het mediasysteem steeds minder goed zijn democratische functie vervult. De mediasector is dusdanig gericht op snelle kliks en kijkcijfers, dat belangrijke groepen en standpunten ondervertegenwoordigd raken.
Volgens de Peilingwijzer zouden de rechtse partijen (PVV, VVD, JA21, BBB, FvD en SGP) ook nu uitkomen op ongeveer de helft van de stemmen.
Maar wie verder kijkt dan de stembus, kan nog een andere indicatie van betrokkenheid zien: het lidmaatschap van publieke omroepverenigingen. Deze leden – ruim 2,4 miljoen Nederlanders – vertegenwoordigen in de praktijk een stabiel, cultureel en ideëel anker in de samenleving. Hun voorkeuren wijken structureel af van het beeld dat verkiezingen en media schetsen.
Volgens de meest recente cijfers is slechts 7 procent verbonden aan uitgesproken rechtse of radicaal-rechtse media als WNL, PowNed en ON!. Daartegenover staat 59 procent geboekt bij middenomroepen als Omroep MAX, AVRO-TROS, KRO-NCRV en EO en 31 procent bij links-progressieve omroepen als BNN/VARA, VPRO en HUMAN.
Deze cijfers zijn natuurlijk geen afspiegeling van politieke opvattingen. Zo hebben nieuwe radicale omroepen begrijpelijkerwijs minder leden dan oudere omroepen met historisch gegroeide ledentallen. Maar de cijfers zeggen wel iets over wat mensen blijvend belangrijk vinden, los van verkiezingskoorts of partijstrategieën.
Een politieke stem is een momentopname. Ze kan ingegeven zijn door onvrede, zorgen of actualiteit. Lidmaatschap van een omroep is daarentegen een bewuste, vaak jarenlange keuze. Het weerspiegelt identificatie met een stijl, een waardenpatroon, een publieke oriëntatie.
Juist die culturele en ideële verbondenheid toont een democratische continuïteit, die vandaag de dag onder druk staat. Terwijl politici jagen op profilering, talkshows op kijkcijfers en stemmers van de ene naar de andere partij hoppen, blijven miljoenen Nederlanders trouw aan deze gematigde instituten die hen representeren.
Door de vertekening bij talkshows verdwijnen maatschappelijk belangrijke thema’s – bestaanszekerheid, ongelijkheid, klimaat, onderwijs, gezondheidszorg, sociale rechtvaardigheid – steeds verder uit beeld. De publieke ruimte raakt daardoor scheef: het lijkt alsof Nederland overwegend rechts-conservatief denkt, terwijl veel onderzoekers iets anders laten zien.
De lidmaatschappen in het omroepbestel illustreren dat er een dominante groep Nederlanders is die zich herkent in het gematigde en sociaal bewogen midden. Maar die groep laat zich te weinig horen.
Ze is trouw, maar stil. Realistisch, maar terughoudend. Het wordt hoog tijd dat dit stille midden minder stil wordt. Met name in de media. Een gezonde
democratie heeft méér nodig dan verkiezingsuitslagen en kijkcijfers. Ze heeft publieke verbondenheid, feitelijke representatie en inhoudelijk debat
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant