Europa moet veel meer doen tegen ongecontroleerde natuurbranden zoals die van deze week in Zuid-Frankrijk, concluderen experts. ‘Preventie is cruciaal, hier zijn geen duizend blusvliegtuigen tegen bestand.’
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Terwijl Frankrijk deze week strijdt tegen de grootste bosbrand die het land in decennia heeft meegemaakt, rukten in het Spaanse Galicië tientallen Nederlandse brandweerlieden uit. Samen met hun Spaanse collega’s snelden ze naar rookpluimen in het bergachtige landschap, bekend als het eindstation van de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela.
Die rookpluimen, die zijn daar in de zomer élke dag. Op meerdere plekken. Continu vliegen blushelikopters naar brandhaarden en maken bulldozers en brandweerlieden met handgereedschap razendsnel stroken vrij van begroeiing, om zo een ‘stoplijn’ te creëren voor het naderende vuur.
Die stoplijn zorgt ervoor dat er opvallend weinig water nodig is om de vlammen in te dammen, zegt brandweerman Edwin Kok telefonisch vanuit de auto, op weg naar een volgende gezamenlijke actie met de Bombeiros Florestais, de plaatselijke eenheid gespecialiseerd in bosbranden. Er staan meerdere uitwisselingen op het programma met Europese landen. ‘Bij grote branden op meerdere plekken heb je elkaar keihard nodig. Geen land kan dit alleen.’
Het risico op bosbranden wordt door de klimaatverandering alleen maar groter in Europa. Extreme hitte, langdurige droogte: voor vlammen zijn het de ideale omstandigheden. Nu al brandt in Europa jaarlijks een gebied af van bijna twee keer Luxembrug, schreven 23 bosbrandwetenschappers afgelopen voorjaar in een gezaghebbend rapport. Het vuurrisico zal deze eeuw ‘verdubbelen’, stedelijke gebieden lopen in Europa ‘twee keer zoveel risico als in Noord-Amerika.’ Ook in Nederland groeit de kans op natuurbranden, concludeerde het KNMI in april dit jaar, na de branden op de Eder Heide en in de Drunense Duinen.
Vraag brandweerman Kok, tevens coördinator taskforce natuurbranden van Brandweer Nederland, wat er moet gebeuren en hij noemt onder meer de inzet van blusvliegtuigen. ‘In Nederland zijn we daarvoor nu afhankelijk van defensie, maar daar kun je zeker gezien de huidige geopolitieke situatie niet altijd op rekenen. We zouden als brandweer eigen gespecialiseerde blushelikopters moeten hebben.’
Maar preventie is het belangrijkst, vindt Kok. ‘Daar moet mijns inziens 90 procent van het budget naartoe. Want als het echt misgaat, heb je aan duizend blusvliegtuigen niet genoeg. Je kunt beter met slimme ingrepen in het landschap voorkomen dat een brand überhaupt kan uitgroeien tot een formaat dat het de bewoonde wereld bedreigt.’
Als voorbeeld noemt hij de wijngaarden in Galicië, die slecht branden en als buffer dienen voor bossen met eucalyptus, die juist snel in de fik vliegen.
‘Minder monocultuur en zoveel mogelijk water vasthouden in gebieden’, is de boodschap van Niko Wanders, hydroloog aan de Universiteit Utrecht gespecialiseerd in droogteproblematiek. Ook de Wageningse hoogleraar en bosbrandexpert Guido van der Werf pleit voor beter landschapsbeheer. Als voorbeeld noemt hij de talrijke naaldbossen die in Europa zijn aangeplant. ‘Handig voor de houtproductie, want naaldbomen groeien snel. Maar ze vliegen ook makkelijk in brand. Wissel naaldbomen af met loofbomen en een brand kan minder snel uitbreiden.’
Een loofbos fungeert als een waterpomp, zegt de Wageningse hoogleraar Europese bossen Gert-Jan Nabuurs. ‘Je vóélt het als je er rondloopt, het is er koeler en vochtiger. Landen als Slovenië en Bosnië hebben veel loofbossen, en mede daardoor relatief minder natuurbranden.’
Veel regio’s in Europa kampen met leegloop van het platteland. Akkers en wijngaarden kunnen dan onbeheerd achterblijven, waarna ze verwilderen en zich ontpoppen tot potentiële brandbommen. Begrazing, zoals in Galicië gebeurt met kuddes wilde paarden, is dan een natuurlijke manier om het vuurrisico te beperken.
In het eerder genoemde Europese bosbrandrapport pleiten wetenschappers bovendien voor ‘compacte stedelijke bebouwing’, om zo het aantal grensvlakken van de bewoonde wereld en de natuur te beperken. Een advies dat vanuit brandpreventie logisch is, aldus Van der Werf, maar ook twijfelachtig qua haalbaarheid.
‘Mensen houden van dezelfde plekken als waar branden van houden. Aan de rand van de stad wonen, met zowel groen als stedelijke faciliteiten nabij, dat is en blijft aantrekkelijk.’
Regelmatig worden branden bewust aangestoken door mensen. Volgens Nabuurs ‘uit onnozelheid’, maar soms ook omdat ondernemers er een belang bij hebben. ‘Zodra een stuk bos is afgefikt, kan in sommige landen het bestemmingsplan veranderen. Dan mag je er ineens wel bouwen.’
Gecontroleerde branden, aangestoken door experts, zijn juist cruciaal om bosbrandrisico’s te beperken. Van der Werf: ‘Die maak je in een periode waarin het droog genoeg is om zo’n brand in gang te zetten, maar nat genoeg om te voorkomen dat hij zich uitbreid naar gebieden waar je geen brand wil.’
Zo’n gecontroleerde brand raast alleen over de ophopende vegetatie op de ondergrond en kan goed uitpakken voor de biodiversiteit, omdat nieuwe grassen en kruiden kans krijgen te groeien. En het schept zo ook een strook waar een nieuwe bosbrand minder snel vat op krijgt.
Het is wel makkelijker gezegd dan gedaan, zo’n gecontroleerde brand, waarschuwt Van der Werf. ‘Omwonenden gaan al snel klagen over de rook. Dus je zult ook aan educatie en voorlichting moeten doen: mensen, deze overlast is nu nodig om te voorkomen dat u over een paar maanden ineens uit uw bungalowpark moet vluchten voor een uitslaande bosbrand.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant