Het demissionaire kabinet ziet op dit moment geen ruimte voor extra maatregelen tegen Israël, naast de nieuwe maatregelen die het tien dagen geleden aankondigde. Minister Veldkamp bestrijdt dat Nederland ‘niets’ of ‘te weinig’ doet, zoals vooral de linkse oppositie hem fel nadraagt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De leus ‘from the river to the sea, Palestine will be free’, die urenlang buiten het Kamergebouw wordt versterkt met megafoons, dringt donderdag niet door tot het Gazadebat van de vaste commissie van Buitenlandse Zaken – op één onderbreking van een schreeuwende man op de publieke tribune na. Maar de protesten buiten en de volle publieke tribune binnen onderstrepen wel de maatschappelijke aandacht voor de situatie in Gaza, iets waarvan politiek Den Haag inmiddels ook doordrongen is.
Maar de wijze waarop coalitie- en oppositiepartijen daarmee omgaan, blijft enorm verschillen. Duidelijk is donderdag dat iedereen het recente advies van de Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) heeft gelezen over de verplichtingen van derde staten bij dreigende genocide, maar ook daarvan lopen de interpretaties uiteen. Dat mondt uit in zowel Kamerleden als demissionair minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp (NSC) die elkaar om de oren slaan met citaten uit het advies.
Kleine linkse partijen als Volt, Partij voor de Dieren en Denk zetten de toon van het debat door te stellen dat Nederland ‘medeplichtig’ is aan genocide, in weerwil van de terminologie van het CAVV. Volgens Stephan van Baarle (Denk) heeft het kabinet ‘bloed aan de handen’ – een suggestie die minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp (NSC) ‘verre van zich’ werpt.
Van Baarle heeft dan al verkondigd dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu ‘de Hitler van de 21ste eeuw’ is en verantwoordelijk voor een ‘nieuwe Holocaust’.
Maar onder de gezwollen retoriek ontspint zich een serieus debat over de vraag of Nederland ‘genoeg’ doet – en of nationale maatregelen, bij uitblijven van Europese consensus, zin hebben.
Jan Paternotte (D66) en Sarah Dobbe (SP) sommen beiden een rijtje maatregelen op dat Nederland nog niet heeft genomen: onder andere sancties tegen de hele regering Netanyahu, opschorting van het EU-Associatieverdrag met Israël, een wapenembargo, stoppen met kopen van Israëlische wapens, handel met Israëlische nederzettingen stopzetten, het opzeggen van het belastingverdrag. Waar wacht de minister nog op, willen ze weten.
Op haar beurt spreekt Kati Piri (GroenLinks-PvdA) van ‘22 maanden faciliteren van genocide’. ‘Nooit zullen we kunnen zeggen dat we het niet hebben geweten’, vervolgt ze. ‘Dus hoe kunnen we rechtvaardigen dat Nederland met belastinggeld van gewone Nederlanders wapens koopt die zijn getest op Palestijnse burgers?’
Het antwoord van de minister op die vraag is dat Defensie dit ‘noodzakelijk’ acht. Begin juli zei staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman (BBB) dat het gaat om ‘diverse essentiële militaire systemen of onderdelen daarvan, waarvoor geen of vele malen slechtere alternatieven beschikbaar zijn’. Of de alternatieven zijn pas na 2032 beschikbaar, en daarmee voor Defensie ‘geen reële optie’.
Eind juli ontvouwde Veldkamp in een Kamerbrief nieuwe initiatieven die het kabinet neemt om de druk op Israël op te voeren, waaronder een inreisverbod voor twee extremistische ministers uit de regering-Netanyahu.
Maar het meest vergaande voorstel is dat Nederland nu in EU-verband pleit voor het opschorten van het handelsdeel uit het Associatieverdrag met Israël. Donderdag onderstreept hij dat het daarbij ‘om miljarden’ gaat en dat het ‘een significante stap’ is. Maar iets op tafel leggen in Brussel is niet hetzelfde als er de benodigde meerderheid voor krijgen. En dat kost tijd, als het ooit al mogelijk is.
Veldkamps claim dat Nederland in Brussel vooroploopt, stuit op hoon en onbegrip bij sommige partijen, met het pro-Europese Volt voorop. Volgens fractievoorzitter Laurens Dassen moet het kabinet ‘echt kappen met zich verschuilen achter de rug van Europa’.
Als Eric van der Burg (VVD) het argument van effectiviteit en van de noodzaak van gezamenlijke Europese maatregelen omhelst, waarvoor de VVD open staat, wordt ook hij belaagd. Van der Burg erkent dat het moeilijk is in Europa stappen te zetten, ‘maar een motie van Dobbe of Dassen zorgt er niet voor dat er vanavond trucks Gaza binnenrijden, daarvoor is de houding van Trump belangrijker.’
De felle toon van de debatten is onveranderd, maar de afgelopen maanden is ook in het kabinet en de Kamer het hele debat verschoven in de richting van kritiek op de regering-Netanyahu en de vraag hoe die kan worden ingetoomd. Nieuw is bijvoorbeeld dat Van der Burg bereid is een nationaal handelsembargo te overwegen op goederen uit Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.
En het CDA schuift – tot ontzetting van andere christelijke partijen – inzake de erkenning van een Palestijnse staat. Ze zijn daar op dit moment nog steeds niet voor, omdat niet aan alle voorwaarden is voldaan. Maar Derk Boswijk voelt er wel iets voor de Canadese en Britse plannen in die richting, en wil onderzoeken hoe mogelijke erkenning, samen met andere landen, kan worden gebruikt als ‘diplomatiek instrument om het vredesproces in beweging te krijgen’.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant