Gazadebat Het CDA pleitte donderdag voor erkenning van Palestina, en de VVD was kritisch op de regering-Netanyahu. Maar hardere maatregelen tegen Israël om het lijden in Gaza te stoppen gaat rechtse partijen te ver.
Een pro-Palestijnse en pro-Israël-demonstratie nabij de Tweede Kamer tijdens een commissiedebat over de humanitaire situatie in Gaza. De Tweede Kamer onderbrak het zomerreces hiervoor.
Al talloze keren debatteerde de Tweede Kamer over Gaza, maar niet eerder was de humanitaire situatie van de in het nauw gedreven en honger lijdende Palestijnse bevolking zo nijpend als nu. De Kamer onderbrak donderdag daarom het zomerreces voor een debat over wat Nederland kan en moet doen om de oorlog en het leed te stoppen, dat door partijen als „catastrofaal”, „hartverscheurend” en „onmenselijk” werd omschreven. „We dreigen toeschouwer te worden bij een etnische zuivering of genocide, of we zijn het al”, constateerde D66-woordvoerder Jan Paternotte.
Steeds meer hulporganisaties, experts en sinds kort ook mensenrechtenorganisaties in Israël stellen vast dat Israël in Gaza ernstige oorlogsmisdaden pleegt, honger als wapen inzet en genocide pleegt op de Palestijnse bevolking. Alleen al bij de dreiging van genocide heeft Nederland, dat partij is bij het Genocideverdrag, de plicht „om te handelen” om dit te proberen te voorkomen, stelde de Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV), een adviesorgaan van regering en parlement, deze week nog vast. Ook als Nederland „niet de capaciteit heeft om, alleen handelend, een genocide te voorkomen”.
Demissionair minister Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken, NSC), rechts, tijdens het commissiedebat in de Tweede Kamer, donderdag, over Gaza. Foto Sem van der Wal/ANP
Ook het College voor de Rechten van de Mens stelde voorafgaand aan het Kamerdebat vast dat op Nederland een „juridische en morele verplichting” rust om gezien de situatie in Gaza maatregelen tegen Israël te nemen. De nood in Gaza is „dusdanig dat zwaardere pressiemiddelen niet langer uitgesteld mogen worden”, schreef het College.
De kritische partijen in de Kamer, van links tot het CDA, grepen de adviezen aan om te betogen dat de maatregelen die demissionair minister Caspar Veldkamp (NSC) heeft aangekondigd volstrekt onvoldoende zijn. Veldkamp maakte vorige week bekend dat Nederland voor het eerst nationale sancties tegen Israël instelt, door een inreisverbod op te leggen aan de extreemrechtse ministers Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich. Ook pleit Veldkamp in EU-verband voor het opschorten van Europese handelsafspraken met Israël, maar hiervoor is steun van andere landen nodig.
Dat is alles bij elkaar „nog steeds bijna niets”, vond Paternotte (D66). „Elke dag dat we geen sancties met tanden opleggen is een signaal aan Netanyahu dat hij door kan gaan.” CDA-Kamerlid Derk Boswijk noemde het ook „te laat en te weinig”. „Er moet een schep bovenop.” Volt-leider Laurens Dassen pleitte voor „harde economische, militaire, politieke en diplomatieke sancties” en kondigde onder meer een initiatiefwet aan, naar Iers voorbeeld, om de handel met Israëlische nederzettingen volledig te verbieden.
Een aantal partijen bepleitte ook een volledig wapenembargo tegen Israël, inclusief het stopzetten van het aankopen van Israëlische wapens. Onderzoek van NRC liet vorig jaar zien dat het Nederlandse leger de afgelopen jaren voor circa twee miljard euro aan Israëlisch wapentuig heeft gekocht, inclusief zelfbeschermingssystemen voor pantserwagens en vliegtuigen. Op deze manier sponsort Nederland de Israëlische wapenindustrie en kan de oorlog voortduren, redeneerde Kati Piri (GroenLinks-PvdA). „Deze wapens worden gemaakt in Israël, en zijn ook nog getest op de Palestijnen in Gaza.”
De publieke tribune tijdens het commissiedebat over Gaza, donderdag, met staand Herman Tjeenk Willink, voormalig vice-voorzitter van de Raad van State. Foto Sem van der Wal/ANP
Een maatregel waar het demissionaire kabinet ook nog niet aan wil is het erkennen van de Palestijnse staat. De Franse president Macron kondigde onlangs aan dat zijn land Palestina zal erkennen bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in september. Een reeks landen van binnen en buiten de EU heeft zich bij dit initiatief aangesloten, ook het Verenigd Koninkrijk overweegt dit, om diplomatieke druk te zetten op Israël. Nederland heeft altijd gezegd dat Palestina pas als staat erkend kan worden als uitkomst van een vredesproces.
Het CDA sprak zich vlak voor het debat ook uit voor het erkennen van Palestina, terwijl de partij eerder altijd op het traditionele Nederlandse standpunt stond. In een notitie schrijft Kamerlid Boswijk dat de regering-Netanyahu de tweestatenoplossing en de kans op vrede door de oorlog in Gaza „actief belemmert” en dat het daarom tijd is voor „proactieve stappen die al decennialang zijn uitgesteld”. De draai past bij een kritischer houding die het CDA, van oudsher sterk pro-Israël, sinds een aantal maanden aanneemt.
Zo’n kritischer houding is minder zichtbaar bij de rechtse partijen, waarvan sommige – zoals SGP, PVV en BBB, Israël onvoorwaardelijk blijven steunen. „BBB ziet Israël nog altijd als een goede bondgenoot. Als Hamas de wapens inlevert, is het morgen vrede”, zei woordvoerder Henk Vermeer. Belangrijker is de positie van coalitiepartij VVD, die een meerderheid kan geven aan een strengere lijn tegen Israël in de Kamer. Andere partijen beschuldigden Kamerlid Eric van der Burg in het debat van „wegkijken”.
Van der Burg was in het debat kritisch op de regering-Netanyahu, met name als het om de hulpverlening gaat. „Noodhulp moet volop geleverd worden, daar laat Netanyahu het afweten”, zei Van der Burg. Maar dat maakt hem nog geen voorstander van verdere nationale sancties. De VVD wil Israël alleen in Europees verband verder onder druk zetten. „Dat is de enige manier, ik geloof niet dat het helpt als wij hier moties aannemen.”
Ook minister Veldkamp noemde het instellen van Europese sancties „het meest effectief”, maar veel partijen in de Kamer vrezen dat een akkoord in Brussel over het opschorten van de handelsafspraken met Israël nog weken of maanden kan duren.
Veldkamp beloofde dat hij druk blijft zetten op andere Europese landen en „niet gaat wachten tot er weer een EU-vergadering wordt belegd”. Verdere nationale sancties sluit Veldkamp in een later stadium niet uit, maar hij is van mening dat Nederland „nu niet onvoldoende doet”.
De linkse oppositie hoorde het vol ongeloof aan. Kati Piri (GroenLinks-PvdA) verzuchtte: „Het is schommelen tussen wegkijken, lafheid en zelfs het faciliteren van genocide. Terwijl we geen tijd te verliezen hebben.”
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC