Alfa Centauri, de ster die het dichtst bij de zon staat, wordt waarschijnlijk vergezeld door een enorme planeet. Dat schrijven Nasa-astronoom Charles Beichman en zijn collega’s in nieuw onderzoek. Vakgenoten reageren enthousiast: ‘Een heel overtuigend resultaat.’
is wetenschapsjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde.
Met de ruimtetelescoop James Webb zagen ze in augustus 2024 een piepklein lichtstipje, vlak bij de heldere ster. Vandaag schrijven ze in vakblad Astrophysical Journal Letters dat een reuzenplaneet eigenlijk de enige mogelijke verklaring is.
Als het inderdaad om een grote gasplaneet gaat, vergelijkbaar met de planeet Saturnus in ons eigen zonnestelsel, kan er zo goed als zeker niets op leven. Toch is het nieuws ‘heel opwindend’, aldus Yamila Miguel van de Leidse Sterrewacht, die zelf niet bij het onderzoek was betrokken. ‘Hoe gaaf is het dat er een planeet draait rond de dichtstbijzijnde ster?’
Een kleine kanttekening is op zijn plaats. Alfa Centauri is een dubbelster (twee sterren, A en B, die om elkaar heen draaien), en op grotere afstand cirkelt er nog een derde sterretje rond dit duo: Proxima Centauri. Die staat nog nét iets dichterbij, en heeft gezelschap van drie kleinere planeten. Maar Proxima is een zogeheten rode dwerg, die totaal niet lijkt op onze eigen zon en die regelmatig heftige uitbarstingen vertoont.
Alfa Centauri A, waarbij de nieuwe planeet is gezien, is echter een soort tweelingzusje van de zon. Sciencefictionauteurs dromen dan ook al tientallen jaren over mogelijke planeten bij deze ster – wie weet met leven. De Na’vi, de elegante blauwe aliens uit de film Avatar van James Cameron, leven bijvoorbeeld op Pandora, een maan van een reuzenplaneet in het Alfa Centauri-stelsel.
James Webb kon het extreem zwakke lichtstipje alleen zien door het felle licht van de ster zelf af te dekken met een speciaal instrument, een zogeheten coronagraaf. Twee latere pogingen om de planeet in beeld te krijgen, in februari en april van dit jaar, leverden gek genoeg niets op. Daar staat tegenover dat sterrenkundigen zes jaar geleden óók al een minuscuul stipje bij de ster zagen, met de Europese Very Large Telescope in Chili.
Volgens Kevin Wagner van de Universiteit van Arizona, lid van het onderzoeksteam, valt het allemaal te verklaren door de baanbeweging van de planeet. Doordat die rond de ster draait, is hij soms wel en soms niet te zien. ‘Het is de simpelste en volgens mij de meest waarschijnlijke verklaring’, zegt hij.
‘De auteurs zijn heel voorzichtig en noemen het een planeet-kandidaat’, zegt Miguel, die zelf onderzoek doet naar exoplaneten (planeten bij andere sterren dan de zon). ‘Maar volgens mij is het een heel overtuigend resultaat.’
Haar Leidse collega Frans Snik is onder de indruk van de zorgvuldigheid van de onderzoekers. ‘Zowel in de publicaties als in het persbericht ontbreekt de ronkende taal die je maar al te vaak hoort bij dit onderwerp’, zegt hij. ‘Ze laten vooral ook zien hoe moeilijk het is om dit soort waarnemingen uit te voeren en te interpreteren. Zo werkt wetenschap.’
Als de interpretatie van Beichman en zijn collega’s klopt, draait de planeet ongeveer eens in de twee jaar in een langgerekte baan rond zijn moederster. In augustus 2026 zou hij dan opnieuw goed zichtbaar moeten zijn.
Mijlpalen in het onderzoek naar exoplaneten (planeten die om een andere ster draaien dan onze zon):
1963 Peter van de Kamp beweert (naar later blijkt onterecht) een planeet ontdekt te hebben bij de Ster van Barnard.
1992 Ontdekking van planeten rond een pulsar – een opgebrande, ineengeschrompelde ster.
1995 Eerste ontdekking van een planeet bij een ster zoals de zon (51 Pegasi b).
2004 Eerste foto van een exoplaneet (2M1207b), in een baan rond een zwak, koel dwergsterretje.
2009 Lancering van ruimtetelescoop Kepler, die duizenden exoplaneten heeft ontdekt.
2016 Ontdekking van een kleine planeet bij de rode dwergster Proxima Centauri.
2017 Ontdekking van een compleet stelsel van zeven planeten rond de dwergster Trappist-1.
2025 Aankondiging van de mogelijke ontdekking van een planeet rond Alfa Centauri A, de dichtstbijzijnde ‘gewone’ ster.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant