Diergedrag Als berggorilla’s een lekker stuk verrot hout vinden, laten niet-alfamannetjes een vrouw soms voorgaan bij het eten.
Een vrouwelijke gorilla in Oeganda.
Als vrouwelijke berggorilla’s leven in een groep met meerdere mannetjes, is een volwassen gorillavrouw meestal dominant over één van de volwassen mannen. Dat is opvallend omdat gorillamannen ongeveer twee keer zo groot zijn als gorillavrouwen. De onderzoekers hebben dit resultaat van 25 jaar observaties in vier gorillagroepen in Rwanda (met in totaal 32 vrouwen en 24 mannen) deze week gepubliceerd in Current Biology.
Juist omdat de vrouwenmacht werd gevonden bij een soort die nog altijd geldt als „het meest prominente voorbeeld van absolute mannelijke macht”, noemen de onderzoekers, Nikolaos Smit en Martha Robbins (Max Planck Instituut, Leipzig) hun resultaat een gevoelige klap voor het oude patriarchale cliché dat mannelijke macht vanzelfsprekend is door hun fysieke kracht. Ze wijzen er ook op dat eenzelfde verschil in fysieke kracht bestaat tussen mannen en vrouwen bij chimpansees en bonobo’s, terwijl bij de laatste juist de vrouwen volkomen dominant zijn.
De alfaman, die bij gorilla’s heerst over zijn exclusieve harem van vrouwen – met vaak wat andere mannen in de marge – staat wel altijd bovenaan de gorillahiërarchie, boven alle mannen en vrouwen. Maar dus lang niet alle andere mannen staan boven alle vrouwen. Vooral jongeren en ouderen onder de volwassen mannen gaan nog weleens opzij voor een bepaalde vrouw, of laten haar voorgaan bij het eten van verrot hout. Gorilla’s eten vooral bladeren, en daarbij hoeft nooit iemand een ander voor te laten gaan, bladeren zijn overal. Maar als een lekker stuk verrot hout wordt gevonden is dat anders.
Gemiddeld 28 procent van dergelijke confrontaties tussen een niet-alfaman en een vrouw loopt af in het voordeel van de vrouw, zagen Smit en Robbins in hun analyses.
„Een prachtig en belangrijk onderzoek”, reageert psycholoog en apenkenner Mariska Kret (Universiteit Leiden). En vooral ook omdat het onderzoek zich uitstrekt over 25 jaar. „Dit is geen eenvoudig experimentje, maar langdurig, intensief veldwerk.” Veldwerk is niet meer zo vanzelfsprekend, zegt Kret, door problemen met financiering, en tragischer: door de bedreigde toestand van primaten in het wild.
„Bijzonder fascinerend” noemt Kret de wijze waarop de vrouwen dominant werden over mannen. „Niet door seksuele ruilhandel, zoals eerder wel gedacht werd, maar door steun van de alfamannetjes en steun hing weer af van de sociale relatie tussen hen.” Sociale macht is hier sterker dan fysieke macht.
Kret wijst er wel op dat het aantal onderzochte interacties tussen vrouwen en mannen vrij klein is: 1.169 interacties waarbij vermijding of verdringing plaatsvond, in 25 jaar. „De meeste interacties vonden plaats tussen vrouwtjes en alfamannetjes – waarvan de vrouwtjes slechts in minder dan 1 procent van de gevallen „wonnen” (6 van de 889 keer). Tegen niet-alfamannetjes wonnen ze 28 procent van de interacties (79 van de 280). Al met al blijkt de macht van gorillavrouwtjes dus wel beperkt – maar niet afwezig.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC