Roberto Bolza, reddingswerker Het Italiaanse reddingsteam dat wandelaars en alpinisten in nood bijstaat, slaat alarm. Met gemiddeld bijna drie doden per dag was de maand juli dit jaar veel dodelijker dan in 2024. „Een goede voorbereiding is cruciaal.”
Foto Tommaso Lamantia/CNSAS
De noordelijke Alpen en de Apennijnen als de ruggengraat van het schiereiland maken van Italië een gewild vakantieland voor bergwandelaars, mountainbikers en alpinisten. „Omdat het in de steden en valleien tijdens de zomermaanden steeds warmer wordt, zoeken steeds meer toeristen verkoeling in de bergen”, zegt Roberto Bolza (61), vicevoorzitter van het nationale alpine en speleologisch reddingskorps van Italië telefonisch.
Het korps telt meer dan 7.000 vrijwilligers, die dagelijks in heel Italië tientallen reddingsacties uitvoeren. „We interveniëren vooral in de Alpen, maar ook in de zuidelijke landstreek Abruzzen, waar het bergmassief Gran Sasso ligt.” Vorig jaar verleende het reddingsteam bijstand aan 11.789 mensen, vielen er in de Italiaanse bergen 466 doden en raakten 1.431 wandelaars en sportbeoefenaars ernstig gewond.
Vicevoorzitter Roberto Bolza van het reddingskorps: „Steeds meer toeristen zoeken verkoeling in de bergen.” Foto CNSAS
Het reddingsteam slaat nu alarm, omdat de voorbije julimaand een stuk dodelijker bleek dan in 2024. Tussen 21 juni en 23 juli kwamen in de Italiaanse bergen 83 wandelaars, alpinisten en andere sporters om en raakten vijf mensen vermist – een gemiddelde van bijna drie doden per dag. „Dat zijn 20 procent meer doden en reddingsacties dan tijdens dezelfde periode vorig jaar”, zegt Bolza. „Inmiddels, na de eerste week van augustus, is dat aantal verder gestegen, naar 90 doden.”
Die stijging heeft meerdere oorzaken, ziet het reddingkorps. „Vooral tijdens de weekenden is het in de populaire bergstreken in Italië bijzonder druk. Bekende plekken als de Aostavallei, de Dolomieten of het skioord Cortina d’Ampezzo trekken dan veel mensen, en meer volk op de bergpaden verhoogt ook de kans op ongevallen.”
Maar de grotere drukte alleen verklaart niet het hogere aantal doden en zwaargewonden. „Toeristen vluchten voor de hitte”, zegt Roberto Bolza, „maar diezelfde hitte creëert in de bergen een grotere kans op instabiel weer. Een mooie, zonnige middag kan plots toch eindigen in een onweers- of regenbui. Wandelaars die niet op zo’n plotselinge weersverandering zijn voorbereid, kunnen dan op glibberige paden in de problemen komen.”
De meeste ongevallen in berggebied komen voor op aangelegde wandelpaden met een moeilijkheidsgraad van makkelijk tot gemiddeld. „Wie in de stad op de stoep valt, raakt ook gewond maar blijft liggen. Maar in de bergen kan een banale val of even uitglijden dodelijke gevolgen hebben.”
Een reddingsactie in Italië. Tussen 23 juni en 23 juli van dit jaar kwamen al 83 mensen om in de Italiaanse bergen.Foto CNSAS
De meeste ongevallen in berggebied komen voor op aangelegde wandelpaden met een moeilijkheidsgraad van makkelijk tot gemiddeld. Foto CNSAS
Daarom herhaalt de vicevoorzitter van het reddingkorps bekende wandeltips die drama’s kunnen voorkomen: „Goede, stevige en ingelopen wandelschoenen – en géén sneakers – zijn onontbeerlijk. Neem ook altijd voldoende eten en drinken mee. Plan je wandeltocht vooraf zorgvuldig, en laat mensen weten waar je naartoe trekt en hoe laat je verwacht terug te zijn. Laad je mobiele telefoon op en neem een extra powerbank mee.”
Nog een tip, in tijden van sociale media: trek niet alleen stevige wandelschoenen aan, maar kijk ook waar je je voeten zet. „We stellen vast – en overigens heus niet alleen bij jongeren – dat het perfecte kiekje of die unieke video maken om achteraf op de sociale media te posten, erg verleidelijk kan zijn”, zegt Bolza. „Mensen willen diezelfde foto van de Alpentop of die prachtige vallei die ze op Instagram zagen, en wagen zich zo iets verder dan veilig is of hellen voorover voor het perfecte shot. Wandelaars filmen ook terwijl ze lopen – terwijl het een stuk slimmer is om níet met je scherm bezig te zijn maar juist goed te kijken waar je loopt.”
Negentig slachtoffers is een hoog dodental, maar het aantal wandelaars in de Italiaanse bergen loopt tijdens de zomermaanden op tot in de vele duizenden, benadrukt de reddingswerker. „De meeste bergwandelaars en alpinisten maken wel degelijk een realistische inschatting van hun fysieke en technische vermogens, en bereiden zich adequaat voor.” Dat geldt ook voor Mauro Pratesi en Filippo Belloni, twee ervaren alpinisten die eind juli op de gletsjer Monte Rosa in Noord-Italië toch in de problemen kwamen. Na een sneeuwbui moesten ze de nacht doorbrengen bij een temperatuur van vijftien graden onder nul. Zij belden het noodnummer 112 en drukten in de Italiaanse media hun grote dankbaarheid uit voor de zeer ervaren groep reddingswerkers.
Aan zo’n reddingsoperatie kan wel een hoog prijskaartje hangen. „De wandelaar in nood hoeft nooit het reddingswerk zelf te betalen, maar afhankelijk van de situatie moet soms wel voor de helikoptervlucht worden betaald”, waarschuwt Roberto Bolza. Er zijn drie categorieën. Als de geredde wandelaar of sporter gewond is en naar de eerste hulp moet worden gebracht, betaalt hij slechts tientallen euro’s. Is de geredde persoon niet gewond maar was de situatie potentieel gevaarlijk, dan loopt de rekening al op tot gemiddeld 750 euro.
„In het extreemste geval, als de helikopter moest uitvliegen terwijl er eigenlijk geen risico was, krijgt de geredde wandelaar of sporter de volledige helikopterrekening gepresenteerd, en dat is gemiddeld 5.000 tot 7.000 euro”, zegt Bolza. Al blijken velen niet bereid voor een reddingsactie te betalen. „Het is niet meteen een illustratie van burgerzin, maar dat is inderdaad wat wij van veel geredde wandelaars horen.”
Bolza: „De meeste bergwandelaars maken wel degelijk een realistische inschatting van hun fysieke vermogen.” Foto Paolo Manca/CNSAS
Iedereen met een goede conditie kan bergwandelen, maar wie zonder ervaring een uitdagend bergpad kiest, loopt het risico zichzelf (en de reddingsbrigade) tegen te komen. Vijf tips van een expert.
1. Leer het alpine noodsignaal
„Als je weinig ervaring hebt met bergwandelen, begin dan met eenvoudige tochten”, zegt Robin Baks, directeur van de Koninklijke Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging (NKBV). Informatie over moeilijkheidsgraden kun je online vinden en in apps als All Trails.
Vertrek op tijd en check het weerbericht, zegt Baks. „In de loop van de dag warmt het flink op, vaak komt dan de typische weersomslag: plotselinge buien, onweer of stevige wind. En misschien ben ik oldschool, maar ik neem ook altijd een topografische kaart mee.”
„Sla voordat je gaat wandelen noodnummers op en sluit een verzekering met bergsportdekking af,” zegt Baks. Mocht je geen bereik hebben en in nood verkeren, dan kun je het internationale alpine noodsignaal gebruiken: geef zes keer per minuut met regelmatige tussenpozen een fluit- of lichtsignaal. Houd een minuut pauze en herhaal tot je antwoord krijgt.
2. Zorg dat je fit bent
Zorg dat je in goede conditie bent voor je tocht en oefen van tevoren op ongelijk terrein, zegt Baks. Zet kleine stapjes, loop bewust en kijk goed waar je je voeten neerzet. Gebruik wandelstokken („ze besparen zo’n 30 procent belasting op je benen”) en onderschat de afdaling niet – daar gebeuren de meeste ongelukken. Loop bij voorkeur in kleine groepjes, dat is veiliger én gezelliger.
3. Wandel met de juiste uitrusting
„Beginnende bergwandelaars hoeven niet direct zware bergklompen aan te schaffen, maar draag in godsnaam iets met profiel”, zegt Baks. Dat klinkt logisch, maar hij ziet weleens wandelaars op teenslippers. „Lage schoenen zijn prima, maar hoge bergschoenen bieden meer steun rondom de enkels.”
„Neem in de zomer naast een zonnebril en luchtige kleding altijd een regenjas, regenbroek, fleece en muts mee. Het weer kan snel omslaan in de bergen, een festivalponcho is niet geschikt.” In je rugzak mogen volgens Baks een tube zonnebrand, een EHBO-tasje, een vuilniszak voor afval, twee liter water, genoeg eten en eventueel een extra GPS niet ontbreken.
4. Blijf op de gemarkeerde paden
„Afsnijden lijkt verleidelijk, maar het draagt bij aan erosie”, zegt Baks. Blijf dus op de gemarkeerde paden, adviseert hij. Neem daarnaast alles wat je bij je hebt weer mee naar beneden – ook een appelklokhuis en bananenschil.
5. Neem genoeg pauzes
„Als je loopt, dan kijk je niet. En als je kijkt, dan loop je niet,” zegt Baks. Zeker op stukken waar een misstap grote gevolgen kan hebben, is het belangrijk om je blik op het pad te houden. Gun jezelf daarom genoeg pauzes om te genieten van de natuur.
Source: NRC