Fleur Breteau | activist Zelf getroffen door kanker, is Fleur Breteau het gezicht geworden van het Franse verzet tegen het toestaan van een pesticide. Donderdag valt het besluit daarover. „Politici en industriëlen doen alsof kanker iets abstracts is.”
Fleur Breteau: „Als een zieke zich laat zien is dat heel krachtig.”
Als je een borst mist, geen haar meer op je hoofd hebt en al je wimpers bent verloren, dan luisteren mensen wel, weet Fleur Breteau (50). Toen de Parisienne eind juni voor het eerst het woord nam tijdens een demonstratie tegen een omstreden landbouwwet die het gebruik van een hoogstwaarschijnlijk kankerverwekkende pesticide toestaat, viel het stil. „Ik zat midden in een chemokuur waardoor ik ook slecht kon lopen: het was voor iedereen duidelijk hoe ziek ik ben. Politici en industriëlen doen alsof kanker iets abstracts is, dus als een zieke zich laat zien is dat heel krachtig.”
Begin augustus heeft Breteau een dun laagje grijs haar, haar wenkbrauwen en wimpers zijn aangegroeid. Ze is mobieler, maar loopt nog stijfjes tijdens een ontmoeting in een met kippen en vlinderstruiken gevuld park in het oosten van Parijs. Breteau heeft een uur de tijd, daarna moet ze naar het ziekenhuis voor radiotherapie – als het goed is een van de laatste sessies voor de behandeling van haar borsttumor. Haar tweede in vier jaar.
Als oprichter van actiegroep Cancer Colère (Kankerwoede) is communicatieadviseur Breteau in korte tijd uitgegroeid tot hét gezicht van het verzet tegen de zogeheten wet-Duplomb. Deze landbouwwet staat het gebruik van acetamipride weer toe. Deze pesticide, ook wel de bijendoder genoemd, is sinds 2018 in Frankrijk om milieuredenen verboden. De regering wil het gebruik weer beperkt toestaan in het kader van „het wegnemen van beperkingen voor boeren” na boerenprotesten tegen te strenge regelgeving. Hierbij speelt mee dat het middel ook in andere Europese landen gebruikt wordt, ook in Nederland.
De wet is inmiddels aangenomen door beide kamers van het parlement, maar het protest ertegen groeit. Tegenstanders zijn ook tegen de versoepeling van bouwvergunningsregels voor grote waterreservoirs en intensieve veeteeltboerderijen. Een aan het parlement gerichte petitie tegen de wet is ruim twee miljoen keer ondertekend. Donderdag oordeelt de Constitutionele Raad of de Loi Duplomb in strijd is met de grondwet. Breteau en andere critici hopen dat ‘de wijzen’ er een streep door zullen zetten.
Is het niet zwaar om zo ziek te zijn en actief te zijn als activist?
„Nee, het is juist therapeutisch. Via Cancer Colère ben ik in contact gekomen met honderden andere zieken. Samen voelen we ons minder onmachtig, minder eenzaam, minder schuldig. We delen een woede en willen onze kanker politiseren. Het aantal mensen dat aan kanker lijdt neemt enorm toe.” Uit officiële cijfers blijkt dat het aantal kankerdiagnoses in Frankrijk tussen 1990 en 2023 verdubbelde tot 433.000.
„Wij willen laten zien dat er structurele oorzaken zijn: sociale ongelijkheid – want het is altijd de arbeider die ziek wordt en niet de ceo – en chemische producten. Te vaak wordt gedaan alsof er alleen individuele oorzaken zijn, zoals het gebruik van alcohol en roken.” Bij de toename van het aantal diagnoses speelt overigens ook vergrijzing een grote rol.
U wordt gesteund door parlementariërs die tegen de wet zijn. Heeft u ook contact met voorstanders?
„De scheidslijn is duidelijk: radicaal-rechts, rechts en het ‘extreme centrum’ [ze doelt op de partijen die president Emmanuel Macron steunen] zijn voor de wet-Duplomb. Zij pretenderen dat ze boeren beschermen, terwijl boeren de eerste slachtoffers zijn van ziekten veroorzaakt door pesticiden.” Dit stelt ook gezondheidsinstantie Anses: er zijn verbanden vastgesteld tussen langdurige blootstelling aan pesticiden door boeren en de ontwikkeling van onder meer prostaatkanker, hersentumoren, de ziekte van Parkinson, Alzheimer en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen.
„We hebben contact opgenomen met alle parlementariërs die voor de wet zouden stemmen. We hebben cijfers gedeeld over de kankerepidemie, bewijs over de link tussen pesticiden en de ontwikkeling van Parkinson en kanker. Een half dozijn is zo dapper geweest om tegen de partijlijn in tegen de wet te stemmen. Anderen hebben ons beledigd; sommige parlementariërs moesten lachen toen ik na de stemming in de Assemblée Nationale uitriep dat ze bondgenoten van kanker zijn. Dan heb je echt ballen, want alle experts zeggen dat pesticiden schadelijk zijn voor de volksgezondheid.”
Kankeronderzoekers stellen dat er sterke aanwijzingen zijn dat blootstelling aan acetamipride kan leiden tot meerdere vormen van kanker, maar voorstanders van de wet onderstrepen dat er geen absolute wetenschappelijke concensus is.
„Dat noemen we la fabrique du doute. Het is precies zoals het ging met de tabaksindustrie en asbest: ook toen werd expres twijfel gezaaid, al was al lang duidelijk dat roken en asbest tot miljoenen doden leidden. Hiermee proberen ze tijd te winnen en door te gaan met dit systeem dat enkel gericht is op productie.”
Welke maatregelen kan de regering treffen om boeren te helpen zonder negatieve gevolgen voor de volksgezondheid?
„Boeren en landarbeiders zeggen ons dat ze massale investeringen nodig hebben zodat ze een transitie kunnen doorvoeren. Er is geld nodig om bodems te verschonen, om meer boeren de kans te geven biologisch te werken. Verder pleiten wij voor een minimumloon voor boeren en we willen dat hun schulden worden kwijtgescholden. Ze kunnen ook miljarden vinden voor het leger, dus waarom niet om de volksgezondheid te beschermen?
„Het is ook voor de consument beter want in biologisch geteeld groente en fruit ontbreken niet alleen gifstoffen, maar zitten [gemiddeld gesproken] ook meer voedingsstoffen. Maar de winsten zullen dalen. En dat wil de politiek niet, dat blijkt ook uit de halvering van het ministeriële budget voor de promotie van biologische landbouw.”
Fleur Breteau, oprichter van actiegroep Cancer Colère, onder de vlinderstruik in een tuin in het oosten van Parijs. Foto Chau-Cuong Lê
Weet u of uw eigen ziekte komt door blootstelling aan pesticiden?
„Dat zal ik nooit weten. Ik weet dat ik twee keer in vier jaar tijd ben gediagnosticeerd met borstkanker. Mijn zus heeft het ook gehad, terwijl onze ouders en grootouders geen kanker hadden. Maar mijn woede komt niet zozeer voort uit mijn eigen ziekte, ze is vooral veroorzaakt doordat ik zoveel mensen om me heen heb met kanker. Zo ben ik een vriend verloren die op 45-jarige leeftijd stierf en een kind van tien achterliet.
„In het ziekenhuis kruis ik continu zieke dertigers, twintigers, kinderen – wat strookt met de cijfers want kanker rukt op onder jongeren tussen 15 en 39 jaar oud. En het wordt erger. Onderzoekers zeggen bijvoorbeeld dat het aantal gevallen van alvleesklierkanker toeneemt vanwege de hoge niveaus aan cadmium in onze grond. En Frankrijk is wereldwijd kampioen wat betreft het percentage vrouwen met borstkanker.”
Dat laatste komt toch doordat Franse vrouwen relatief veel roken en drinken?
„Ik word woedend van mensen die zeggen dat vrouwen de kankerepidemie veroorzaken. Ik wil tegen jonge vrouwen die hun baarmoeder, hun eierstokken of hun borsten verliezen zeggen dat het niet hun fout is.”
Politici zeggen vaak op te komen voor ‘de gewone burgers’, maar deze wet schaadt hen dus vooral. Hoe verklaart u dat?
„Als er wordt gesproken over de invloed van pesticidegebruik op de volksgezondheid, houdt de regering zich stil. Het enige wat je hoort is [oud-premier] Gabriel Attal die spreekt van écologie punitive, milieumaatregelen die zogenaamd afstraffend zouden zijn. En minister van Landbouw Annie Genevard die zegt dat ze ‘onze zorgen hoort’ maar wel deze wet wil doorvoeren.
„Ze nemen geen verantwoordelijkheid meer en zijn losgezongen van de realiteit. Dit komt doordat het democratische debat nauwelijks meer bestaat sinds Macron in 2017 aan de macht kwam. Dat zagen we in 2023 met de pensioenhervorming [die werd doorgevoerd ondanks maandenlange straatprotesten en zonder parlementsstemming], vorig jaar toen links won bij de parlementsverkiezingen maar niet mocht gaan regeren, en nu weer.
„Wat hoop geeft is dat zoveel mensen ons steunen: de petitie zal misschien wel drie miljoen handtekeningen krijgen, bij Cancer Colère zijn we een half jaar na de oprichting met 150 mensen. Mensen kunnen niet pretenderen dat dit een links onderwerp is want de steun komt van alle kanten. Het toont dat volksgezondheid, de gezondheid van boeren en het voortbestaan van onze planeet een partijoverschrijdend onderwerp is dat iedere burger aangaat.”
Wat zijn uw volgende stappen?
„Na mijn laatste radiotherapiesessies ga ik uitrusten, om in september op volle kracht terug te keren. We willen flyers uitdelen bij ziekenhuizen over de schadelijke gevolgen van pesticiden. We onderzoeken of we verantwoordelijke politici voor de rechter kunnen slepen. We willen een Europese petitie starten om het toelatingsproces van pesticiden aan de kaak te stellen. Want dit is niet een thema dat alleen Frankrijk raakt. U weet dat Nederland in continentaal Europa recordhouder is wat betreft het aantal gebruikte pesticiden per hectare? We moeten met z’n allen aan de bak.”
Source: NRC