Deze week is het tachtig jaar geleden dat Hiroshima en Nagasaki met Amerikaanse atoombommen werden aangevallen. Waarom vielen de enige twee gebruikte nucleaire bommen juist op deze Japanse steden? Daar kwamen allerlei factoren bij kijken. NU.nl zet ze op een rij.
Eerst even de oorlogssituatie begin augustus 1945. Japan verliest aan alle kanten terrein, maar heeft ook nog een aanzienlijk deel van Oost-Azië in handen. De atoombommen vallen op 6 en 9 augustus. Ondertussen heeft ook de Sovjet-Unie Japan de oorlog verklaard. Op 15 augustus is de door keizer Hirohito opgedragen overgave een feit.
Drie maanden voor 'de bom' valt, staat Nagasaki niet eens op de lijst van potentiële doelen. Kyoto wel, net als Kokura. Na de oorlog gaat het gerucht dat de Amerikaanse oorlogsminister Henry Stimson Kyoto van de lijst wilde, omdat hij daar op huwelijksreis was geweest met zijn vrouw.
Deze versie, die wordt verteld in de film Oppenheimer, komt in ieder geval niet voor in de documenten. Stimson is inderdaad in Kyoto geweest, maar heeft een andere reden om de stad te sparen. Blijkbaar is het lastig om een speciaal ingestelde doelencommissie te overtuigen.
Maar waarom staat Kyoto dan bovenaan de lijst? De doelencommissie noemt de voormalige Japanse hoofdstad in mei 1945 zelfs een 'AA-doel'.
Naast het industriële belang en het grote inwoneraantal is er nog een reden: "Vanuit psychologisch oogpunt is er het voordeel dat Kyoto het intellectuele centrum van Japan is en de mensen daar dus geschikter zijn om de significantie van zo'n wapen in te zien." Kortom: de hoogopgeleide inwoners van Kyoto beseffen beter dat een atoombom niet is te vergelijken met de wapens waarmee Japan tot dan toe is getroffen.
Stimson gaat daar niet in mee en praat in op de man met het eindoordeel: president Harry S. Truman. Dat doet hij op 24 juli, slechts twee weken voor de aanval op Hiroshima. "We spraken over het programma en ik legde hem mijn redenen voor om een van de voorgestelde doelen (Kyoto, red.) te verwijderen", schrijft Stimson in zijn dagboek.
Truman is het volgens Stimson zeer eens met de suggestie dat de Japanse bevolking dusdanig "verbitterd" zou raken door de verwoesting van de oude hoofdstad, dat het voor de Amerikanen onmogelijk kan worden om na de oorlog de banden aan te halen.
Een onwenselijk scenario: de sovjets kloppen inmiddels ook op de deur. In zijn dagboek sorteert Stimson hierop voor door te wijzen op het Amerikaanse beleid: namelijk een Japan dat sympathiek staat tegenover de VS als de Russen aanvallen in Mantsjoerije. De Noord-Chinese regio is dan nog in handen van Japan.
Dus gaat Kyoto alsnog van de lijst, waardoor het volgende 'AA-doel' bovenaan komt: Hiroshima. De havenstad is volgens de doelencommissie "een belangrijk legerdepot in een dichtbevolkte industriële regio".
Ook de afmetingen van Hiroshima spelen een rol. "Het formaat is dusdanig dat een groot deel flink beschadigd kan worden." Er zijn ook heuvels rondom de stad die de explosie zo inkapselen, dat de schade nog groter wordt. En die schade is goed meetbaar, want de havenstad is tot dan toe aan de grote Amerikaanse aanvallen met brandbommen ontkomen.
Op 25 juli krijgt luchtmachtgeneraal Carl Spaatz zijn orders: de vier doelen zijn Hiroshima, Kokura, Niigata en Nagasaki.
Op 6 augustus explodeert de eerste op vijandig gebied afgeworpen atoombom, dus boven Hiroshima en niet boven Kyoto. Zeker 70.000 van de 255.260 inwoners overleven de explosie niet. Eind 1945 zijn in totaal 140.000 mensen - dus 55 procent van de oorspronkelijke inwoners van de havenstad - aan de gevolgen van atoombom Little Boy overleden.
Drie dagen later valt de bom op Nagasaki, een stad die aanvankelijk nauwelijks door de doelencommissie is genoemd. Zelfs op 9 augustus is niet Nagasaki het doel, maar het Kokura Arsenaal. Toch geniet die laatste plaats buiten Japan nauwelijks bekendheid. Nagasaki wel, door de atoombom. En dat heeft de stad aan een reeks oorzaken te danken.
Andere potentiële doelen, zoals Yokohama en het paleis van keizer Hirohito, zijn van de lijst verdwenen. Niigata blijkt geen logische optie meer als Kyoto van de lijst gaat, omdat de havenstad te ver naar het noorden ligt om te combineren met andere secundaire doelen.
Nee, op 9 augustus stijgt een groep van zes B-29-bommenwerpers op van het eiland Tinian met de intentie het Kokura Arsenaal te bombarderen met plutoniumbom Fat Man. De bom is geladen aan boord van de Bockscar, gevlogen door Charles Sweeney. Maar door meerdere oorzaken explodeert Fat Man uiteindelijk boven Nagasaki.
De missie loopt ten eerste al een half uur vertraging op bij het verzamelpunt aan de Japanse zuidkust. Vanuit een vooruitgestuurd toestel (opvallend genoeg de Enola Gay, die de bom op Hiroshima heeft afgeworpen) komt de melding dat de omstandigheden boven Kokura goed genoeg zijn.
Als de Bockscar een uur later bij Kokura aankomt, ontneemt een wolkendek het zicht op het doel. Er zijn theorieën dat rookwolken van een Amerikaans bombardement van een dag eerder een rol hebben gespeeld, maar die zijn nooit bewezen.
Omdat Sweeney de bom met duidelijk zicht moet afwerpen, zijn de wolken een probleem. Drie keer zet Bockscar een bomb run in, maar nooit komt het Kokura Arsenaal goed in beeld. Dan begint een probleem dat zich al voor de missie aandiende mee te spelen.
Een brandstofpomp in de Bockscar werkt niet, waardoor 2.400 liter brandstof in een van de tanks van de B-29 niet beschikbaar is. Zo veel tijd is er niet meer, want de Bockscar moet nog wel Okinawa kunnen halen. Dan maar naar Nagasaki. Kokura ontspringt de dodelijke dans.
Ook in Nagasaki zijn de omstandigheden niet ideaal om de bom te richten. Op het laatste moment is er toch een gat in de wolken, waardoor Fat Man kan worden afgeworpen. Boven de munitiefabriek van Mitsubishi in Nagasaki komt de bom tot ontploffing. Niet veel later daalt een zwarte radioactieve regen neer op de stad. De Bockscar weet Okinawa ternauwernood te halen.
Op dat moment wonen 250.000 tot 270.000 mensen in Nagasaki. Eind 1945 zijn naar schatting 60.000 tot 80.000 mensen aan de gevolgen van de explosie overleden. Samen met Hiroshima komt de wrange optelsom die het resultaat is van beleid, toeval, problemen en omstandigheden ver boven de 200.000 slachtoffers uit.
Source: Nu.nl algemeen