Als het luik openschuift van het Hercules-vliegtuig, gaan acht kisten met bloem, rijst en poedermelk op weg naar de uitgehongerde Gazanen. Alleen de fitsten onder hen kunnen erbij komen. De Volkskrant was aan boord bij een Jordaanse voedseldropping.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Een man in camouflagekleuren houdt zes vingers in de lucht. De boodschap is duidelijk: zes minuten voordat het vliegtuig zijn bestemming bereikt. Duimen gaan omhoog. Aan boord van de Hercules C-130 kiezen de Jordaanse militairen positie. Over zes minuten zullen ze het luchtruim boven noordelijk Gaza bereiken. Zes minuten tot het machtige toestel zijn bek opent en de kisten met voedsel uitspuugt.
Maar zover is het nog niet.
Honderden meters lager flonkert de zon in de Middellandse Zee. De 26-jarige Mouad (‘Geen achternaam’), een parachutist met een verzorgde snor, gaat door zijn hurken om door een van de patrijspoortjes naar beneden te gluren. Er staan zweetdruppels op zijn voorhoofd. Het is zijn eerste air drop, zegt hij, maar van zenuwen wil hij niets weten. ‘Ik ben vooral blij dat we de mensen in Gaza kunnen helpen. Als God het wil, zal het een verschil maken.’
Jordanië is een van de in totaal acht landen die momenteel meedoen aan de voedseldroppings boven Gaza, samen met onder meer België, Duitsland, Spanje, de Verenigde Arabische Emiraten en Egypte. Ook Nederland heeft zich gemeld middels een Kamerbrief van de ministers Veldkamp (Buitenlandse Zaken) en Brekelmans (Defensie). Naar verwachting zal de eerste dropping komende vrijdag plaatsvinden.
Aan boord van Hercules-toestel 358 is het, afgezien van de brullende motoren, omineus stil. Kort na 12 uur ’s middags zwenkt de piloot richting de kustlijn. De eerste woonwijk die zichtbaar wordt oogt opvallend netjes, de huizen keurig in het gelid. Het blijkt de buitenwijk van een Israëlische kibboets, de meest zuidelijke voordat Gaza begint. Even verderop: een zanderig en verlaten niemandsland, gevolgd door een dubbele grensmuur.
Dan volgen de eerste woningen van noordelijk Gaza, of wat daarvan over is. Huis na huis is zwaar gehavend of – veel vaker – totaal verwoest, door bulldozers platgewalst, gereduceerd tot een gruizig niets, zover het oog reikt. De zanderige straten in wat ooit het drukke vluchtelingenkamp Jabalia was, zijn er nog, maar verder lijkt het leven in al zijn bonte veelkleurigheid vervangen door een monotoon grijs. Er is lichtgrijs, donkergrijs, alle tinten van vernietiging.
Internationaal zijn de droppings zeer omstreden, al was het maar omdat de deelnemende landen voor de logistiek volledig aan Israël zijn overgeleverd. Het was de Israëlische regering van premier Benjamin Netanyahu die eind juli het sein gaf om met de air drops te beginnen, nadat men maandenlang het luchtruim (en de landgrens) dicht had gehouden. Het besluit kwam op een moment dat de druk op Israël internationaal aanzwelde om iets aan de nijpende hongersnood in Gaza te doen.
‘We moeten hongersnood vermijden, zowel om praktische als diplomatieke redenen’, zei Netanyahu eerder dit jaar. ‘Zonder internationale steun kunnen we de overwinningsmissie niet voltooien.’ Anders gezegd: niet de honger is het probleem, maar het beeld van honger.
Kritiek is er ook vanwege de beperkte capaciteit. Het Jordaanse toestel waar de Volkskrant op mee vloog, droeg zo’n acht ton aan voedsel. Dat is drie à vier keer minder dan de capaciteit van de voedseltrucks die klaarstaan aan de grens met Gaza, terwijl de kosten tientallen malen hoger liggen. Jean Guy Vataux, coördinator in Gaza namens Artsen zonder Grenzen, sprak daarom van een ‘futiel initiatief’ dat ‘riekt naar cynisme’.
Achterin de Hercules schuift de haaienbek open. Met donderend geraas rollen er acht zware kisten van de rails, met daarin onder meer bloem, rijst, conserven en poedermelk. De donkergroene parachutes springen open. Vanaf dit moment hebben de Jordaniërs geen controle meer, hoezeer ze ook geprobeerd hebben rekening te houden met de precieze afwerplocatie, windrichting en -snelheid.
Dat er beneden, 600 à 700 meter lager, Palestijnen om het hardst richting de kisten zullen rennen, staat vast, ook al zijn de mensen niet waarneembaar met het blote oog. Het schaarse voedsel zal alleen de fitste mensen bereiken, terwijl elders in Gaza de nood vermoedelijk veel hoger is. Omdat er geen coördinatie is op de grond zal er om ieder blikje en zakje worden gestreden. ‘We zijn als honden die elkaar bevechten om een bot’, beschreef Rana Attia de vernedering dit weekend tegen tv-zender Al Jazeera. Tegen nieuwsplatform +972 zei een moeder: ‘Ze laten ons eten, zodat we niet voor de camera sterven.’
Een bijkomend probleem is de kans op ongelukken. Maandag landde er een pakket bovenop een tent van een Palestijnse verpleegkundige – hij was op slag dood. Andere pakketten waaiden naar zee, met als gevolg dat de kostbare zakken bloem doorweekt raakten. Ook doken er foto’s en filmpjes op waarop te zien is dat een deel van het eten beschimmeld is. Welk land dat eten dropte, is niet te achterhalen.
Op de door Israël gecreëerde hongersnood hebben de droppings ogenschijnlijk nauwelijks effect, afgaande op de cijfers althans. Dinsdag meldde het Palestijnse ministerie van Gezondheidszorg dat er inmiddels 188 mensen door de honger zijn omgekomen, van wie de helft kinderen. De schaarse vrachtwagens die Israël toelaat, worden vaak door wanhopige Palestijnen geplunderd, waardoor – opnieuw – het eten de meest behoeftige mensen niet bereikt.
In de Hercules schuift het luik weer dicht. Zweet wordt van de voorhoofden gewist, de terugweg naar Jordanië ingezet. Vraag je de bemanning wat ze van de vernietiging en honger vinden, dan beperken ze zich tot uiterst diplomatieke teksten. ‘Moge God de mensen daar bijstaan’, verzucht parachutist Mouad. Collega Nidal (40) die eveneens alleen met zijn voornaam in de krant wil, spreekt liever niet van een genocide, en houdt het bij een ‘instabiele situatie.’
Verwonderlijk zijn deze antwoorden niet: Jordanië mag dan het thuisland zijn voor miljoenen gevluchte Palestijnen, het heeft tegelijkertijd een strategisch vredesverdrag met het buurland. De koning is van Israël afhankelijk voor aardgas en drinkwater. In een land zonder vrijheid van meningsuiting worden de mannen sowieso geacht hun mening voor zich te houden. Zo staat het ook bij hun toilet op de basis. ‘Deel niet je persoonlijke problemen’, aldus een vermanende poster. ‘Laat ze op de grond als je gaat vliegen.’
Toch zijn er wel degelijk kleine verschuivingen merkbaar in de Jordaanse opstelling. Toen de Volkskrant vorig jaar op een vergelijkbare dropping mee mocht, was het nog strikt verboden om foto’s en filmpjes van de verwoesting in Gaza te publiceren – vermoedelijk op instigatie van Israël. Ditmaal krijgen journalisten ruim baan om alles naar buiten te brengen.
Opmerkelijk is ook de opstelling van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) die eveneens goede sier maken met de droppings. Tegelijkertijd kruipen ze diplomatiek en commercieel steeds dichter naar Israël, meer dan welk ander Arabisch land dan ook. Wie – kort voor vertrek – een ommetje maakt door de loods met hulpgoederen, ziet overal de logo’s van VAE-organisaties als ‘Dubai Charity Association’, vergezeld van de boodschap ‘Voor onze broeders in Gaza’. Tegelijkertijd gaat de rode loper in Abu Dhabi nog altijd uit voor Israëlische ministers, en groeide vorig jaar de onderlinge handel met 11 procent.
De Hercules hangt intussen weer boven de wolken, en zet via Tel Aviv en de bezette Westoever koers richting Jordaans grondgebied. Een kleine driekwartier na de dropping zetten de piloten voet aan de grond op luchtmachtbasis King Abdullah II, een uurtje ten noordoosten van de hoofdstad Amman.
Terwijl de propellers uitrazen, sjokken de militairen richting hangar. In de schaduw steken ze een sigaretje op, terwijl verderop de volgende Hercules alweer opstijgt – van de Duitsers dit keer. De Jordaniërs zijn er trots op dat ze de Palestijnen een handje kunnen helpen, zeggen ze. Wat hen betreft gaan ze door. Net zolang tot het niet meer nodig is.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant