Cyberveiligheid Het Openbaar Ministerie stelt mailen weer in het vooruitzicht, maar advocaten ondervinden nog altijd „grote hinder” van de IT-problemen. „Het OM is gehackt door de Russen, dus we zijn gedwongen om meer met de post te doen.”
Koerier van de rechtbank Utrecht met documenten, nadat het Openbaar Ministerie door een hack is afgesloten van internet.
Na de drastische stap om volledig offline te gaan vanwege een hack en de weken van stilte die daarop volgden, kwam het Openbaar Ministerie maandagmiddag voor het eerst met relatief goed nieuws. „Het OM gaat weer online, maar niet volledig”, maakte het College van procureurs-generaal bekend.
„Binnenkort” gaat het OM gefaseerd de IT-systemen weer met internet verbinden. Als een van de eerste zaken komt „het e-mailen voor OM-medewerkers met de buitenwereld” weer beschikbaar”.
Voor de Amsterdamse advocaat Adem Çatbasş is dat geen reden zijn woorden terug te nemen. Hij plaatste deze week op LinkedIn een oproep voor een parttime administratief medewerker. „Het OM is gehackt door de Russen, dus we zijn gedwongen om meer met de post te doen en jij springt in.”
Dossiers, processtukken, alle correspondentie en communicatie over lopende zaken gaat sinds 17 juli – toen het OM volledig offline ging – per brief of telefoon. „Daar heb ik geen tijd én geen goed functionerend administratief systeem voor”, vertelt Çatbasş. Het begint al met een nieuwe cliënt. „Normaal gesproken mail ik een stelbrief naar het OM en is het meteen geregeld”, zo verwijst hij naar de verplichte melding waarmee een advocaat kenbaar maakt dat hij namens iemand optreedt. Nu moet Çatbasş een brief per post sturen of, als er haast bij is, moet een spoedkoerier naar het OM.
Vandaar de vacature. Die blijft ook na het OM-nieuws van maandag actueel. Want het OM maakte eveneens bekend dat het „nog enige tijd zal duren” voordat alles weer werkt zoals voorheen. Papier blijft het strafproces dus nog domineren, verwacht Çatbasş: „Ik zoek geen stagiair, je hoeft zelfs geen jurist te zijn, maar gewoon iemand die alle papieren administratie in goede banen kan leiden.”
Donderdag is het drie weken geleden dat het OM alle computersystemen volledig loskoppelde van het internet. Hackers – of het daadwerkelijk Russen zijn is niet bekendgemaakt – bleken via een lek in het Citrix-softwaresysteem te zijn binnengedrongen. Om uit te sluiten dat zij zich nog in het netwerk bevinden en te onderzoeken of en welke data zijn buitgemaakt, ging het OM offline.
Dat leidde tot een vrijwel volledige digitale stilstand. Voor de sterk gedigitaliseerde strafrechtketen stapelen de problemen zich sindsdien op: mailen met het OM kan niet, digitale strafdossiers en nieuwe processtukken zijn ontoegankelijk.
Al snel sloegen partijen in de strafrechtketen aan het improviseren zodat strafzaken konden doorgaan. Een woordvoerder van Slachtofferhulp Nederland laat weten dat medewerkers „in sommige gevallen, op de fiets de laatste documenten zijn gaan bezorgen om slachtoffers te ondersteunen”. De rechtspraak nam verschillende taken van het OM over en mailt nu bijvoorbeeld in plaats van met het OM, met het Centraal Justitieel Incassobureau zodat beslissingen nog steeds kunnen worden uitgevoerd.
„Er zijn echt met man en macht work arounds bedacht”, ziet Karin de Lange, bestuurslid van de Nederlandse orde van advocaten. Desalniettemin constateerde de orde eind vorige week – na een inventarisatie onder de beroepsgroep van ruim negentienduizend leden – dat advocaten „grote hinder bij de uitoefening van hun praktijk” ondervinden.
Op sommige vlakken is vooruitgang zichtbaar. Drie weken geleden werd van advocaten nog verwacht dat zij processtukken kwamen ophalen bij het OM. „Dat was ondoenlijk”, zegt De Lange, verwijzend naar de tien arrondissementsparketten in Nederland. „Vervolgens is men stukken aangetekend gaan versturen en op ons verzoek wordt nu bij spoed ook een koeriersdienst ingezet.”
Het is volgens de advocatenorde duidelijk dat justitie zich maximaal inspant om de problemen op te lossen, maar tegelijkertijd wordt door het OM „onvoldoende concreet antwoord gegeven op de problemen die advocaten en hun cliënten op dit moment ervaren”.
Een voorbeeld, zegt De Lange, is dat het voor advocaten bij gebrek aan computertoegang cruciaal is om over de laatste stand van zaken te kunnen overleggen met de officier van justitie. In reactie op dit verzoek om ‘korte lijntjes’ kreeg de advocatenorde een lijst met 088-nummers. „Dat zijn gewoon de algemene nummers van het OM”, zegt De Lange. „Wij willen niet iemand van het klantcontactcentrum, maar de zaaksofficier kunnen spreken.”
Een complicerende factor voor advocaten – die vaak landelijk actief zijn – is dat van een landelijk uniforme werkwijze geen sprake is. Zo vertellen Amsterdamse advocaten dat het OM uit de hoofdstad deze week wél een lijst met mobiele nummers van officieren deelde.
Ook in Oud-Beijerland loopt advocaat Marco Bos tegen de IT-problemen bij het OM aan. Hij heeft een cliënt wiens rijbewijs is ingevorderd – wat onder meer gebeurt als iemand meer dan 50 kilometer te hard rijdt. Zo’n rijbewijs wordt opgestuurd naar de officier van justitie die vervolgens over de teruggave moet beslissen. Maar die officier is niet bereikbaar. „Via een beklagprocedure bij de rechtbank kun je een snelle teruggave van dat rijbewijs verzoeken, bijvoorbeeld als iemand het rijbewijs voor zijn werk nodig heeft”, zegt Bos. Vanwege het spoedeisende belang dient zo’n zaak binnen twee weken behandeld te worden. Maar dat gebeurt nu niet, althans niet in het Rotterdamse arrondissement. Bos: „De rechtbank zegt die zaken vanwege de OM-storing niet te kunnen registreren en dus ook niet kan inplannen.”
Advocatenorde-bestuurder De Lange roept het OM op transparanter te zijn over wat er de komende weken te verwachten valt en duidelijk te communiceren over de werkprocessen. „We weten dat er om de storing heen wordt gewerkt, maar leg ons duidelijk uit hoe dan en wat van advocaten verwacht wordt.” Een goed voorbeeld vindt ze dat het OM heeft aangegeven dat geen van de mails die sinds 17 juli verstuurd zijn, aankomt. Dan weet een advocaat dat een eerdere mail opnieuw moet, en nu per post.
Van advocaten is dus extra inspanning vereist. In Amsterdam heeft Çatbaşs ondertussen al sollicitatiebrieven ontvangen, een van een middelbare scholier. „Een zesdeklasser, heel enthousiast, hij zei misschien rechten te willen studeren.”
Source: NRC