Een oproep van een dierentuin in het Deense Aalborg leidt tot controverse. Mensen kunnen hun huisdier-op-leeftijd doneren aan deze dierentuin, waar het wordt geëuthanaseerd en daarna gevoerd aan roofdieren. ‘De ophef hierover toont vooral ons hypocriete denken over dierenlevens aan.’
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Heeft uw cavia of konijn het einde van zijn leven bereikt? Breng hem dan bij ons langs, zo luidt de oproep van Aalborg Zoo. Het dier krijgt een dodelijk spuitje en wordt vervolgens gevoerd aan de roofdieren van de dierentuin, zoals de lynx. Volgens de dierentuin is dit belangrijk omdat roofdieren zo hele prooien kunnen eten die lijken op waar ze in het wild ook op zouden jagen.
‘In dierentuinen hebben we de verantwoordelijkheid om de natuurlijke voedselketen na te bootsen, zowel uit het oogpunt van dierenwelzijn als professionele integriteit’, schrijft de dierentuin in een toelichting op Facebook.
De oproep heeft geleid tot een internationale mediastorm, met zeer gemengde reacties. Zo zegt een Deense tegen The New York Times dat ze best haar paard zou willen doneren ‘omdat zij een verschil kan maken door als voedsel gebruikt te worden’. Anderen walgen van het idee: je overleden, geliefde huisdier voor de leeuwen werpen, dat dóé je toch niet?!
‘De ophef hierover toont vooral ons hypocriete denken over dierenlevens’, zegt Bernice Bovenkerk, dierethicus aan Wageningen Universiteit.
Wat verklaart de uiteenlopende reacties op de oproep van de Deense dierentuin?
‘Bij het denken over dierenlevens zijn er verschillende ethische stromingen. Je hebt de relationele ethiek, die zegt dat je een morele plicht hebt om goed om te gaan met je dier zodra je die als huisdier neemt. Je bouwt een band op met je dier, en het dier met jou. Het idee om ze aan de leeuwen te voeren, dat doe je toch ook niet met een overleden opa of oma?
‘Er is ook een andere denkrichting, die van de natuurethiek. Dan is de redenering: alleen het nut voor de levenscyclus van het geheel telt. Als je een dood lichaam begraaft, eten kleine beestjes het uiteindelijk op. Dan kun je het net zo goed aan een roofdier geven. Sterker nog, met een stroom aan dode huisdieren hoeven dierentuinen minder dieren te fokken met het enige doel om ze aan de roofdieren te voeren.
‘Sommige mensen kunnen beide ethische stromingen combineren, door eerst hun huisdier te koesteren en het vervolgens een spuitje te geven en te laten opeten door de tijgers. Maar dat vergt wel wat – hoe zal ik het zeggen – ethisch shoppen.’
De Denen zijn meer van de stroming van de natuurethiek? Van eten en gegeten worden?
‘Het is inderdaad opvallend dat dit weer in Denemarken gebeurt. Een dierentuin in Kopenhagen schoot al eens een jonge giraffe dood om die voor het oog van het publiek aan stukken te zagen en vervolgens te voeren aan de leeuwen. De genen van de giraffe pasten niet binnen het fokprogramma, er was risico op inteelt.
‘Die actie leidde toen ook tot ophef en ethische discussies. Ik zag ooit een documentaire naar aanleiding van deze giraffe waarin iemand verzuchtte: ‘Waarom eten die leeuwen niet gewoon varkens, net als wij?’. Dat zegt veel over ons hypocriete denken over dierenlevens: waarom zou een varkensleven minder waard zijn dan het leven van een giraffe, of dat van een mens?’
Hoe kijkt u tegen dierentuinen aan?
‘Ik ben daar in de loop der jaren wat genuanceerder over gaan denken. Ze vervullen soms een positieve rol, bijvoorbeeld bij de opvang van wilde dieren in nood die anders nergens terecht kunnen. Ze helpen met een fokprogramma soms om bijna uitgestorven dieren in stand te houden.
‘En ze doen aan educatie natuurlijk, al kun je je daarbij zeer afvragen wat voor beeld je meekrijgt. Je leert toch: de mens staat boven het dier, want die zit opgesloten.
‘Zo hebben dierentuinen nog veel meer ethische problemen. Zo claimen ze allemaal natuurlijk gedrag te willen stimuleren, maar dat kán natuurlijk helemaal niet zodra je dieren opsluit.
‘Amerikaanse dierentuinen maken dieren vaak onvruchtbaar om inteelt te voorkomen. Europese dierentuinen zijn meer van de stroming: geboortes horen bij het natuurlijk proces. Maar daardoor ontstaan dan zogeheten ‘surplus’ dieren die vervolgens gedood worden, zoals die Deense giraffe.
‘Heel cynisch denk ik dan: al die geboortes van jonge dieren zorgen ook veel publiek, dus het levert de dierentuin ook geld op. Dat is vast ook een argument.’
Zou u uw eigen huisdieren doneren aan de lynxen van de Aalborg Zoo?
‘Nee, ik ben meer van de relationele ethiek. Wij hadden vier cavia’s, die mijn dochter namen gaf als Bubblegum en Dropje. Wist je trouwens dat dieren ook namen voor mensen hebben waarmee ze samenleven? Unieke geluidjes, soms op voor ons onhoorbare frequenties.
‘Onze cavia’s leefden zo’n acht jaar, dan bouw je echt wel een band op met elkaar. Bij hun overlijden hebben we ze begraven in de tuin. Mijn man wil die plek nu betegelen, maar dat vind ik een vreselijk idee. Waarschijnlijk wordt het een compromis, door hun namen te graferen in de tegels boven de plek waar ze liggen. Het gaat om respect voor elkaars leven.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant