Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Goede voornemens heb ik nooit op 31 december. Die dringen zich op in de zomer. Dan veeg ik schrijftafels leeg, schoon ik mijn hoofd op. Soms blijven daar afgeworpen overtuigingen achter die taalkundige Wim Daniëls ‘stondpunten’ noemde – in NRC beschrijft Marike Stellinga jaarlijks de standpunten die ze verliet.
Zo struikel ik over mijn stelligheid ten tijde van covid. Gesloten scholen, anderhalve meters en avondklokken, ik was voor. Het enige dat ik niet verdroeg, was het hardvochtig eenzaam sterven in verpleeg- en ziekenhuizen, maar in vereende strijd tegen onbekend gevaar liet ook ik weinig ruimte voor kritiek.
Nu blijkt de schade bij jongeren. En hoe succesvol de Scandinaviërs waren. Zweden hield basisscholen, winkels en horeca open, met enkele beperkingen. Finland en Noorwegen grepen – geholpen door lage bevolkingsdichtheid – direct in met tijdelijke, regionale lockdowns en konden snel op grote schaal testen. Ze versoepelden terwijl andere landen lang en diep in lockdown lagen. Hun sterftecijfers: uitzonderlijk laag.
Over dat Scandinavisch succes, ons groepsdenken en abominabele voorbereiding hadden we het achteraf wel wat dringender mogen hebben. In plaats daarvan schrapte de regering-Wilders jaarlijks 300 miljoen uit het programma ‘Pandemische Paraatheid’. Ten koste van alles (GGD-virologen, datacapaciteit en wetenschappelijk onderzoek) wat ons weerbaarder moet maken in een volgende pandemie. Die zich mogelijk aandient in de vorm van muterende vogelgriep.
Kortom, stondpunten zijn interessante stof. De lasso van zelfbevestigend redeneren is leerzaam. Die helpt om toekomstige tunnels in visie te herkennen. Bovendien, wie nooit van gedachten verandert, denkt niet genoeg.
Toch lijkt de politiek juist bang van bewegende denkbeelden. Het ‘U draait en u liegt’, waarmee Jan-Peter Balkenende het Torentje blokkeerde voor Wouter Bos en in dezelfde beweging de sleutel in eigen zak stak, heeft voortschrijdend inzicht een slechte naam bezorgd. De leider van de grootste partij gaat er prat op nooit een millimeter van eerder ingenomen standpunten te wijken. De leider van de derde partij, de VVD, blijft wat ze de laatste jaren was: een zwak aftreksel van Wilders. Dilan Yesilgöz presenteerde als eerste haar verkiezingsprogramma, waarin ze granieten standpunten nog eens vet aanzet. ‘Radicale economische groei’, als om de aandacht af te leiden van haar radicaal-rechts denken en handelen waar het de democratie betreft.
Nu zijn stondpunten fijn voer voor debat – het is prima argumenteren over nieuw inzicht dat het oude verdreef, maar over domme fouten wil je het liever niet hebben. Ook daar geldt: toch doen. Helemaal als iemand is benadeeld, en anders omdat vergissen onze soort eigen is. Wie altijd fouten uitsluit, zal nooit iets groots (mee)maken.
Mijn misser twee weken geleden had met durf of grootsheid niets van doen. In een column over de afkeer van regulering en verdere vrijmaking van de markt (zoals voor de ‘radicale groei!’ van Yesilgöz) schreef ik dat sociaaldemocraten waren meegegaan in rechtse dereguleringsmythes, tot aan het kabinet-Rutte/Samsom aan toe. En dat laatste klopt niet. Ik trok de tijdlijn van de Derde Weg te ver door.
Rutte II tastte weliswaar de publieke sector aan (door bezuinigingen op sociale werkplaatsen, bibliotheken buurthuizen, gymzalen, muziekscholen en theatergezelschappen), de financiële wereld werd juist door een PvdA-minister aan strengere regels en toezicht onderworpen. Precies die regulering staat in Trumps VS, maar ook in de EU onder druk.
Scepsis, het telkens weer bevragen van alles, van God, de koning en ook de eigen standpunten, vormt de kern van het westerse denken. Idealen staan voor langere tijd gebeiteld, ze realiseren gaat vaak zoekend. Lof voor de politicus die voor zijn stondpunt durft te staan.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant