Uiterlijk vrijdag moet Rusland een serieuze stap hebben gezet naar vrede met Oekraïne, kondigde president Trump aan, anders volgen stevige sancties. Tot nog toe wijst weinig erop dat Moskou onder de indruk is van de dreigementen.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Het is de week van de waarheid voor Donald Trump en Vladimir Poetin. De Russische president heeft van zijn Amerikaanse collega tot aanstaande vrijdag de tijd gekregen een serieuze stap te zetten naar een duurzame vrede met Oekraïne. Gebeurt dat niet, dan belooft Trump represailles die de Russische economie grote schade zullen toebrengen.
Eerst en vooral zou het dan gaan om zogenoemde secundaire sancties tegen landen die olie en andere grondstoffen afnemen van Rusland, zoals China, India, Brazilië en Turkije. Trump dreigt die landen met forse importtarieven.
In Moskou is schouderophalend gereageerd op de jongste dreigementen uit Washington. ‘Teleurstellingen komen zoals bekend voort uit te hooggespannen verwachtingen’, zei een laconieke Poetin vrijdag, in een onmiskenbare verwijzing naar de door Trump uitgesproken teleurstelling over de tot nu toe vruchteloze gesprekken tussen Rusland en Oekraïne en de voortdurende zware Russische luchtaanvallen op het buurland.
Poetin benadrukte daarbij opnieuw dat wat hem betreft alles ‘volgens plan’ verloopt. Het Russische leger heeft langs de hele frontlijn het initiatief en wint terrein, ‘soms meer, soms minder’. Volgens Poetin herovert Rusland land ‘dat van ons is’.
Vrede is volgens Moskou alleen mogelijk als Oekraïne zich neerlegt bij alle Russische eisen. Dat betekent dat Oekraïne zich moet neerleggen bij de annexatie van Oekraïense gebiedsdelen door Rusland, dat het bestaande Oekraïense leger moet worden ontmanteld en het land nooit en te nimmer lid zal worden van de Navo.
Daarnaast, herhaalde zowel Poetin als minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov de afgelopen week, moeten de ‘onderliggende oorzaken van het conflict’ worden weggenomen. Dat komt neer op volledige capitulatie, onaanvaardbaar voor Oekraïne.
Om die eisen kracht bij te zetten, heeft Rusland de afgelopen maanden de luchtaanvallen op Oekraïne alleen maar opgevoerd. In juni vielen daarbij 232 doden. De maand daarop vuurde Rusland op doelen in heel Oekraïne meer dan zesduizend drones en 198 raketten af, het grootste aantal in een maand tot nu toe, met opnieuw talloze slachtoffers en grote schade. Bij een enkele aanval op de hoofdstad Kyiv kwamen afgelopen week 31 mensen om het leven.
De aanvallen werden verhevigd juist toen Russische en Oekraïense delegaties voor het eerst sinds 2022 weer met elkaar aan tafel gingen zitten in Istanbul. Het eerste gesprek duurde ongeveer twee uur en vond plaats op 16 mei. Vervolggesprekken in juni en juli waren al binnen een uur afgelopen. Van serieuze onderhandelingen was geen sprake. Er werden alleen afspraken gemaakt over de uitwisseling van gevangenen en van de lichamen van gesneuvelde militairen.
Poetin sprak zich vrijdag uit voor onderhandelingen ‘zonder camera’, ‘in stilte’, om ‘compromissen’ te zoeken. Tot dusverre is er geen enkel teken dat het Kremlin daadwerkelijk bereid is ook maar ergens water bij de wijn te doen. Rusland zal de gestelde doelen bereiken ‘in de internationale arena, maar eerst en vooral aan de frontlijn’, aldus Lavrov.
Poetin is ervan overtuigd dat Rusland aan de winnende hand is en dat Trump niet de middelen heeft om die tendens te keren. Moskou zegt al jaren dat sancties het land niet op de knieën kunnen dwingen en dat Rusland zich niet onder druk laat zetten. Inderdaad worden veel sancties zonder veel problemen omzeild en hebben de westerse strafmaatregelen tot dusverre niet geleid tot gedragsverandering.
De dreiging met secundaire sancties tegen bijvoorbeeld China of India kan Rusland in theorie hard treffen, maar Poetin is ervan overtuigd dat het niet zo’n vaart zal lopen, zelfs al kunnen de Russische olie-inkomsten erdoor afnemen.
China zal niet toegeven aan de druk, maar uit India komen wisselende signalen. Het Russische aandeel in de Indiase olie-import is sinds de Russische inval in Oekraïne opgelopen tot bijna 40 procent, dankzij de flinke kortingen op Russische olie. Met het oog op Trumps dreigementen kan India dat aandeel terugbrengen en als voorheen olie van elders betrekken.
Dat zal gezien de lopende contracten niet op stel en sprong gebeuren. Als de export naar India inderdaad drastisch wordt teruggebracht, kan dat voor de Russische staatskas een forse inkomstenderving betekenen.
Maar het Kremlin weet ook al te goed dat de wereld simpelweg niet zonder Russische olie kan en dat de pakweg zeven miljoen vaten olie die Rusland dagelijks exporteert niet zomaar kunnen worden vervangen. Het deels wegvallen van Russische olie op de wereldmarkt kan bovendien de olieprijs opdrijven, wat weer het effect van sancties zou kunnen nivelleren.
Wat er ook zal gebeuren na 8 augustus, duidelijk is wel dat voor Poetin en Trump de wittebroodsweken definitief voorbij zijn. Symbolisch daarvoor is de opmerkelijke en ondiplomatieke indirecte woordenwisseling tussen Trump en de Russische oud-president Dmitri Medvedev. Die schreef op Telegram dat elk nieuw ultimatum van Trump ‘een bedreiging’ is en ‘een stap richting oorlog’. Hij wees Trump er fijntjes op dat Rusland een kernmacht is.
Trumps antwoord liet niet op zich wachten. ‘We moeten voorbereid zijn’, zei hij tegen journalisten, met de toevoeging dat hij twee kernonderzeeërs op weg had gestuurd als antwoord op ‘die domme en verhitte uitspraken’. Het Kremlin onthield zich van commentaar.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant