President Trump in Schotland tijdens een gezamenlijke persbijeenkomst met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.
De handelsovereenkomst die de EU en de Verenigde Staten afgelopen week gesloten hebben is geen diplomatiek succes, maar een dure concessie aan de politieke druk van Washington. Net als bij eerdere deals van president Trump met Japan en het Verenigd Koninkrijk wordt er vooral gekeken naar de kortetermijneffecten. Wie heeft er gewonnen en verloren? Wat betekent de deal voor de auto-industrie? Voor export, inflatie en investeringen over en weer?
Pieter Pauw is universitair docent aan de Technische Universiteit Eindhoven.
De EU wil uitstralen dat er met deze deal in ieder geval stabiliteit komt in de samenwerking met de VS en dat de trans-Atlantische samenwerking zelfs is versterkt. Volgens de EU zelf gaat die samenwerking over democratie, dialoog en samenwerking over bijvoorbeeld buitenlandbeleid, en de instandhouding van de op regels gebaseerde wereldorde.
Met Trump is een afspraak echter nooit een afspraak. De enige constante is dat hij grillig en hard is in zijn eisen – en dat hij de VS en zijn eigenbelang vooropstelt. Ondertussen heeft de overeenkomst wel verregaande gevolgen voor de Europese politieke economie en de kernwaarden van de EU.
Laten we eerst naar de vorm kijken. Het is pijnlijk om te zien hoe voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en haar team met een verbeten grijns en een duim omhoog poseren voor de pers. Het is geforceerd en performatief kopieergedrag – de ‘thumbs up’ is Trumps kenmerkende pose om succes en zelfverzekerdheid uit te stralen. In de diplomatie is dat ongepast en onserieus.
De ‘deal’ – we gaan ook allemaal mee in dit frame van Trump – is gesloten op Trumps golfclub in Schotland. Von der Leyen had nooit akkoord moeten gaan met besprekingen in het land van de Brexit, want daar sta je niet bepaald in je kracht. Het sluiten van zo’n deal op hoog niveau op Trumps privé-eigendom roept bovendien ethische bezwaren op. Door hieraan deel te nemen accepteert en normaliseert de EU de vervagende grens tussen publieke plichten en particuliere zakelijke belangen van de Amerikaanse president.
Dan over de inhoud. Over de importtarieven van 15 procent op Europese goederen is al veel geschreven en vanuit mijn expertise kan ik daar weinig aan toevoegen. Wel kan ik iets zeggen over het klimaat.
Onder Trump verlaten de Verenigde Staten, als ’s werelds grootste economie en grootste historische uitstoter van broeikasgassen, nu voor de tweede keer het Akkoord van Parijs. De VS zijn groot geworden met goedkope olie. Trump wil met zijn drill baby drill-mantra dat de wereld blijft hangen in een twintigste-eeuwse politieke economie, net nu de transitie richting duurzame energie in een stroomversnelling is geraakt. Van de nieuwe hernieuwbare energieprojecten die wereldwijd in bedrijf werden genomen vorig jaar, was 91 procent goedkoper dan alle fossiele alternatieven.
Met deze deal probeert Trump de EU ook gevangen te houden in een fossiel systeem, door de EU te dwingen om aankomende drie jaar voor 750 miljard dollar aan Amerikaanse energie te importeren. Dat gaat niet over hernieuwbare energie, want Trump is hard bezig om de Amerikaanse investeringen in hernieuwbare energie, en de sector als geheel, de kop in te drukken. Het gaat met name om olie en vloeibaar gas.
Afgelopen jaar importeerde de EU voor 21 miljard dollar aan Amerikaans gas en voor 40 miljard dollar aan Amerikaanse olie. Door dit te verhogen naar 250 miljard per jaar, zou ongeveer 80 procent van fossiele import van de EU uit de VS komen.
Nog even los van de vraag of de VS de productie überhaupt zover kan opschroeven, zou het voor de EU economisch en politiek buitengewoon onverstandig zijn om de afhankelijkheid van een Russische dictator in te ruilen voor een nog grotere afhankelijkheid van Trump. Economisch, omdat fossiele brandstoffen, en met name Amerikaans gas, relatief duur zijn. Politiek, omdat Trump de democratie van de VS en de op regels gebaseerde wereldorde uitholt. Het zou ook een ramp zijn voor het klimaat, want het geeft een boost aan Trumps drill-baby-drill-politiek.
De EU heeft na de Russische invasie van Oekraïne klimaatbeleid opgezet dat én voor energiezekerheid én voor een duurzame economische toekomst moet zorgen. De gasconsumptie is sinds die tijd al met 18 procent gedaald en in 2024 was al bijna de helft van de Europese elektriciteitsopwekking duurzaam. Die lijn moeten we doorzetten, óók voor de democratie en de op regels gebaseerde wereldorde.
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC