is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Partijpolitieke trouw is geen deugd meer in Den Haag en dat maakt de kiezer permanent beweeglijk. Geef die daarom liever meer houvast.
In 2017 stelde het toenmalige kabinet de staatscommissie parlementair stelsel in, onder voorzitterschap van VVD-coryfee Johan Remkes. Aanleiding was onder meer de toegenomen ‘electorale volatiliteit’ (wispelturigheid van de kiezer) en daarmee de steeds grotere verschillen tussen verkiezingsuitslagen.
Een van de bevindingen van Remkes bleek ‘onbegrip bij burgers over de versplintering van de Tweede Kamer in een (te) groot aantal fracties, zeker als die het gevolg zijn van afsplitsingen’. Veel hielp die conclusie niet. Bij de laatste landelijke verkiezingen, in november 2023, ging de meeste aandacht uit naar NSC, de nieuwe partij van CDA-afsplitser Pieter Omtzigt. Hij behield zijn zetel toen hij in juni 2021 de christendemocraten verliet.
Nu Nederland opnieuw aan de vooravond van verkiezingen staat, is het opvallend dat niet alleen kiezers onrustig blijven, maar ook veel politici nog altijd op drift zijn. Deze week bleek voormalig VVD-Kamerlid Helma Lodders zich tot de BBB te hebben bekeerd. Ze wordt daar lijstduwer. Lodders was elf jaar Kamerlid voor de liberalen. Zij dankt haar lobbyfuncties, bij Vee & Logistiek Nederland en tot voor kort de online kansspelaanbieders, aan haar Haagse jaren waarin zij over deze sectoren het woord voerde.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Onvrede over de koers van de VVD wint het in haar geval van principiële partijtrouw, een begrip dat (blijkt ook uit cijfers) steeds minder vanzelfsprekend is. Recenter is eveneens de overstap – met medeneming van zijn zetel – van BBB-senator Robert Croll naar D66, ofwel van de partij die zich het hevigst verzet tegen stikstofmaatregelen naar de partij die deze het felst bepleit. NSC-Kamerlid Agnes Joseph liet woensdag weten per direct haar zetel mee te nemen naar BBB.
Nu is politiek opportunisme geen nieuw fenomeen. Iedereen met kennis van de parlementaire geschiedenis zal erop wijzen dat partijhoppers, partij-afsplitsingen of ‘zetelrovers’ van alle tijden zijn. Zo komt de PVV van Geert Wilders voort uit de VVD en is Denk een afsplitsing van de PvdA.
In zijn studie Zetelroof (2017) trekt historicus Geerten Waling de lijn nog verder terug, tot RKSP-afsplitser Henri van Groenendael in 1919. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans noemt in Het land moet bestuurd worden (2021) Nederland ‘al eeuwen een land van minderheden’, van ‘haarkloverijen en afsplitsingen’. Fragmentatie is er dus altijd geweest.
De positieve uitleg is dat de Grondwet de woorden ‘politieke partij’ niet kent en dat volksvertegenwoordigers ‘zonder last’ – dus op eigen titel – zijn gekozen, ook al is dat vaak op de slippen van een populaire lijsttrekker. Fractiediscipline is soms knellend voor wie zijn partij een andere kant op wil sturen. Zo bezien zijn afsplitsers of partijhoppers wegbereiders van politieke vernieuwing.
Maar het maakt de kiezer onrustig. Met uitzondering van de PVV en Denk zijn afgesplitste partijen zelden structureel succesvol, zoals ook de snelle neergang van NSC laat zien. Nu Nederland lijkt te snakken naar een middenkabinet zou het politici van juist de traditionele volkspartijen sieren als zij zich honkvast tonen. Dat geeft de kiezer houvast. Want als politici ‘volatiel’ omgaan met de partijtrouw, waarom zouden kiezers op hun beurt dan wel trouw zijn?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant