In Service Model, de sciencefictionroman van Adrian Tchaikovsky, ontwikkelt een robot zelfbewustzijn en verzint hij een test voor de andere robots: hij zet ze in een wachtkamer waar ze eindeloos moeten wachten. Hebben die andere robots ook een eigen wil? Dan worden ze op een dag wel boos vanwege die onredelijkheid en stormen ze naar binnen.
Als turingtest – de test waarmee we mensen van computers proberen te onderscheiden – is dit misschien nog wel beter dan het origineel: wat een mens mens maakt, is het inzicht om op een bepaald moment te besluiten dat iets onredelijk is, en het dus te omzeilen. We zouden het de ‘ergernistest’ kunnen noemen, op een dag ben je het gewoon helemaal zat.
Al lezend dwaalden mijn gedachten af naar het computersysteem dat mijn ergernismeter op maximaal zet, mijn LMS ‘learning management system’ (het meest bekende systeem is Magister). Alleen de term al. Alsof we leren, iets dat mensen van nature doen, zouden kunnen en moeten managen.
Deze systemen zijn aan schoolbesturen verkocht onder het mom van efficiëntie en ‘sturen op resultaten’ – symptomatisch voor de New Public Management filosofie, die bij scholen sinds de jaren ’90 binnen is gesijpeld en voorschrijft dat de publieke sector zich moet modelleren naar het bedrijfsleven. Maar tegen welke prijs?
Een aspect dat inmiddels volop in de aandacht staat, is het bekendmaken van cijfers. Die staan, als een docent ze invoert, meteen online. En dan zit je als leerling opeens thuis, op de scouting of bij de voetbal een onvoldoende in je eentje te verwerken. Het feit dat de simpele en voor de hand liggende verbetering van deze feature, na jaren en jaren van mopperen, in 2025 met veel bombarie werd aangekondigd (‘NIEUW: Magister Cijfertijd’) is tekenend voor de afstand tussen softwarebouwer en school, ouder en kind.
Maar subtieler misschien is dat een LMS je blik als docent op je leerlingen vervormt.
Na ieder lesuur verschijnt er een melding in mijn scherm: ‘Les niet verantwoord’. Ik moet nu van Magister aanklikken wie er te laat was, wie er zijn boek vergeten was, of zijn huiswerk. Ik kan geen complimentjes uitdelen, of aanklikken wie inzet toonde, of goed samenwerkte. Ik word niet gevraagd om te reflecteren op hoe mijn les liep, of wat er beter kon. Ongemerkt verander ik dus van een pedagoog in een agent, verantwoordelijk alleen voor het aanstippen van ongewenst gedrag. The medium is the message, mijn computersysteem bepaalt wat er telt.
Wil je je leerlingen meer feedback geven? Geen probleem, daar kopen veel scholen nog een extra systeem voor in! Dat heet Cat Wise – echt waar, soms stel ik me voor dat een marketeer bij zo’n bedrijf, met de tranen over zijn wangen rollend, uitroept: ‘En dan noemen we het… Cat Wise, snap je??’
Schaf je dat aan, dan krijgt iedere docent vanaf nu iedere drie dagen een reminder om duimpjes omhoog en omlaag in te voeren, want dat telt mee voor de rapportvergadering. Leerlingen moeten dan ook via Cat Wise reageren op hun feedback. Zie daar, de spreadsheetificering is compleet: leraar en leerling zien elkaar alleen door de raampjes van een tabel. Een leerling in de ogen kijken met een welgemeend compliment, of oprechte zorg? Ain’t nobody got time for that.
Het allermooiste aan lesgeven echter, vind ik dat je ieder jaar weer vers opnieuw kan beginnen met nieuwe plannen, verwachtingen en manieren van doen. Dus, komend jaar ga ik op een LMS-staking.
Ik voer gewoon helemaal niks meer in. Geen huiswerk, geen toetsen, geen aanwezigheid. In plaats daarvan ga ik de klas in kijken, met leerlingen kletsen en real life complimentjes uitdelen. Ik vertel ze wat de opdrachten zijn en wat de deadlines zijn voor toetsen. Ik noteer alles in een mooi klassenboek, waar we samen aan werken. En waar nodig kan de schoolleider belangrijke gegevens vast in noodzakelijke pakketten overtikken.
Ben je docent? Doe mee, dan zijn we zo van die nonsens af. Uit onderzoek blijkt dat maar een klein gedeelte van een groep verzet hoeft te tonen om het tij te keren. Het kan, zo bewijzen scholen die geen LMS (meer) hebben. En de krapte op de arbeidsmarkt helpt ons in deze. Welke school gaat een, uit pedagogisch oogpunt, opstandige docent ontslaan als er daardoor meteen klassen naar huis moeten?
Ook ouders kunnen zich aansluiten. Weiger op Magister te kijken en leer je kind hetzelfde. Want als een kritische massa leerlingen en ouders de digitale informatie niet meer ziet, dan is het al snel niet meer ‘handig’.
Op naar een school waarin een kind gezien wordt, en een leraar de ruimte krijgt om te kijken.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant