Donald Trump heeft zijn nieuwe favoriete buitenlandse vijand gevonden in de linkse regering van Brazilië. Woensdag tekende de Amerikaanse president een decreet om importheffingen van 50 procent op Braziliaanse producten te heffen. ‘Als Trump radicaliseert, verandert het spel.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Juist wanneer er enige logica lijkt te kruipen in de strategie van de Amerikaanse president, walst Donald Trump daar zelf weer doorheen. Het handelstarief, zijn meest geliefde wapen, leek een economisch doel te dienen. Wie meer verkocht áán de VS dan ván de VS, kon een Amerikaanse importheffing verwachten.
Maar nu richt hij zijn economische kanon om heel andere redenen op het buitenland. Woensdag tekende Trump een decreet waarmee hij Brazilië een importheffing van 50 procent oplegt op alle Braziliaanse export, een reeks uitzonderingen daargelaten. De heffing gaat over een week in.
Waarom? Niet omdat het Zuid-Amerikaanse land een ‘oneerlijke’ handelsbalans heeft met de VS. Brazilië heeft al jaren een klein handelstekort ten opzichte van Amerika. Maar omdat Trump vindt dat de rechtszaak tegen oud-president Jair Bolsonaro (2019-2022) een ‘heksenjacht’ is.
Op 9 juli stuurde Trump een briefje naar de Braziliaanse president Lula waarin hij het opnam voor Bolsonaro. Ook in zijn decreet van woensdag, waarin hij vanwege de door hem gesignaleerde ‘Braziliaanse dreiging’ een ‘nationale noodsituatie’ uitroept, hekelt hij de ‘onterechte aanklacht’ tegen zijn Braziliaanse geestverwant.
De extreemrechtse Bolsonaro wordt door de Braziliaanse federale politie verdacht van het beramen van een staatsgreep, waarmee hij eind 2022 hoopte te voorkomen dat hij de macht moest overdragen aan zijn opvolger Lula da Silva. Trump, die met zijn herverkiezing wist te ontsnappen aan tal van rechtszaken, meent dat ‘het systeem’ zich tegen zijn Braziliaanse geestverwant heeft gekeerd.
Daarnaast hekelt de Amerikaan de beperkingen die de Braziliaanse rechtsstaat oplegt aan Amerikaanse techbedrijven en sociale media. Het Braziliaanse Hooggerechtshof verplicht techbedrijven geregeld tot het verwijderen van onlineprofielen die onwaarheden of discriminerende berichten verspreiden. Volgens Trump is het censuur.
‘Een unieke situatie’, reageert de Nederlandse politicoloog en econoom Giorgio Romano Schutte, werkzaam in Brazilië aan de Federale ABC Universiteit. ‘Beide klachten gaan over de rechterlijke macht’, zegt Schutte telefonisch. ‘Zelfs als Lula zou willen, kan hij hier niet over onderhandelen.’
De academicus vermoedt dat Trump een sterk verwantschap voelt met Bolsonaro. ‘Ik denk dat dit een heel persoonlijke beslissing was.’ Het resultaat is een labyrint zonder duidelijke uitgang voor Brazilië noch voor de VS. Want wanneer Brazilië Trumps eisen (ingrijpen in de rechtspraak) onmogelijk kan inwilligen, dan rest de vraag: wat wil hij dan wel?
Volgens econoom André Moreira Cunha, verbonden aan de Federale Universiteit van Rio Grande do Sul, heeft Trump wel degelijk andere belangen in Brazilië, naast zijn expliciete politieke inmenging in interne Braziliaanse zaken. ‘Denk bijvoorbeeld aan toegang tot zeldzame metalen en olie. Maar ook het verzwakken van de band die Brazilië via het landengenootschap Brics onderhoudt met China en Rusland’, laat hij per mail weten.
Sinds Trump op 9 juli zijn dreigement per brief uitte aan Lula schipperen de twee landen tussen geopolitieke agressie en toenadering. De Amerikaanse regering heeft rechters van het Braziliaanse Hooggerechtshof inreisverboden opgelegd en financiële sancties ingesteld tegen Alexandre de Moraes, de rechter die het proces tegen Bolsonaro leidt. Moraes verplichtte Bolsonaro ondertussen tot het dragen van een enkelband.
Tegelijkertijd toonden de VS (opnieuw) interesse in zeldzame Braziliaanse metalen en bevestigde Trump in zijn decreet de uitzonderingen die zijn handelsminister Howard Lutnick begin deze week aankondigde. Onder andere onderdelen voor de lucht- en ruimtevaart, maar ook paranoten, sinaasappelsap en grondstoffen als olie en gas zullen niet worden belast.
Op de korte termijn is Trumps bemoeienis met Brazilië een politiek ‘cadeau’ voor de Braziliaanse president Lula, stelt econoom Cunha. ‘Lula hing in de touwen, met een kwakkelende populariteit en amper steun van het bedrijfsleven.’
Zoals ook gebeurde in bijvoorbeeld Canada en Australië, zo kan de Braziliaanse president met zijn stevige reactie richting Trump rekenen op goedkeuring van een groot deel van de Braziliaanse bevolking. In een interview met The New York Times zei Lula woensdag: ‘We zijn niet bang voor de Verenigde Staten.’
De hardrechtse politieke beweging rondom oud-president Bolsonaro verkeert juist in zwaar weer. Trumps collectieve economische straf tegen Brazilië om zijn vriend Bolsonaro te redden, straalt in eerste instantie slecht af op de oud-president. Zijn meest geharnaste achterban blijft MAGA-petjes dragen, maar meer gematigde rechtse bondgenoten proberen zich juist te distantiëren van de oud-president.
Maar Trumps wegen zijn ondoorgrondelijk, benadrukt econoom Cunha. Even zo vaak als de Amerikaan dreigde met tarieven, paste hij ze later ook weer aan. Als hij dit keer voet bij stuk houdt en de tarieven op 6 augustus van kracht worden, wacht Brazilië een zware, maar niet fatale economische klap. ‘De Braziliaanse export richting de VS staat gelijk aan circa 1 procent van de Braziliaanse economie. Een vijfde van de Braziliaanse export naar China.’
Specifieke sectoren vreesden enorme verliezen, maar het lucht- en ruimtevaartbedrijf Embraer kan bijvoorbeeld opgelucht ademhalen: zijn producten vallen onder de uitzonderingen van Trump. De Braziliaanse landbouw produceert ook deels voor de export. De Braziliaanse consument zou door de handelsoorlog op korte termijn juist kunnen profiteren van een goedkoper biefstukje. ‘Maar als Trump verder radicaliseert, dan verandert het spel’, waarschuwt Cunha.
Wanneer Brazilië terugslaat met vergelijkbare importtarieven, dan dreigt er een zorgelijke economische neerwaartse spiraal, voorspelt ook politicoloog Schutte. ‘Dat raakt de Braziliaanse real en drijft de inflatie op.’ Toch denkt de wetenschapper dat Trump op enig moment bakzeil zal halen. ‘Hij gebruikt chaos als middel, niet als doel. Hij kan even gemakkelijk 180 graden draaien en doen alsof dat altijd al zijn koers was.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant