De Nederlandse arbeidsmarkt nadert een nieuw kantelpunt. Na jaren waarin werkgevers nauwelijks personeel konden vinden, ligt het aantal werklozen momenteel nog maar net boven het aantal openstaande vacatures.
is datajournalist van de Volkskrant en analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
In het tweede kwartaal van dit jaar nam het aantal vacatures met zevenduizend af. Het aantal werklozen daalde iets minder snel, met zo’n vierduizend, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat betekent dat er eind juni in Nederland 386 duizend werklozen waren, en maar nét iets meer vacatures: 388,5 duizend om precies te zijn.
Omgerekend zijn er nu voor elke 100 werklozen in Nederland 101 vacatures. In 2022 was dat verschil veel groter: toen stonden er tegenover elke 100 werklozen nog 142 vacatures open. De arbeidsmarkt wordt dus steeds minder krap, en in sommige sectoren neemt de werkloosheid al toe.
Toch is de werkgelegenheid in Nederland nog altijd historisch hoog, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van CBS.‘Vrijwel iedereen in Nederland die kan en wil werken, heeft een baan’, zegt hij.
Dat er meer vacatures dan werklozen zijn, is een recent fenomeen. Het is nog maar vier jaar geleden dat voor de allereerste keer meer vacatures dan werklozen werden geregistreerd. Na een coronadip trok de economie toen ongekend hard aan. Door de vergrijzing werd het tekort aan arbeidskrachten nog nijpender.
Bijna driekwart van de Nederlanders tussen de 15 en 75 jaar heeft een betaalde baan. De werkloosheid die er nog is, is grotendeels zogeheten frictiewerkloosheid: mensen die nog maar net op zoek zijn naar een baan, wisselen of nog geen werk hebben gevonden na een opleiding. ‘Economen spreken dan van volledige werkgelegenheid’, aldus Van Mulligen.
Maar of werknemers ook in de toekomst de banen nog voor het uitkiezen hebben, is zeer de vraag. In sommige sectoren is al een flinke afname te zien. Opvallend is dat het aantal vacatures juist in de horeca het sterkst is afgenomen, met 3,2 duizend naar 26 duizend. En dat terwijl de bedrijfstak al jaren klaagt over een schreeuwend tekort aan personeel.
Dat het aantal vacatures daalt, heeft volgens Koninklijke Horeca Nederland meerdere oorzaken. Ten eerste was er vlak na de pandemie, toen veel horeca-ondernemers weer op gingen starten, een enorme vraag naar personeel. Dat effect is nu aan het verdwijnen. Daarnaast zijn er begin dit jaar voor het eerst sinds tijden meer horecazaken gesloten dan geopend, wat ook een aantal banen heeft gekost.
De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) lijkt nu ook al verschuivingen op de arbeidsmarkt te veroorzaken. Vooral in creatieve beroepen worden werknemers vervangen door AI, signaleerde het UWV al eerder.
Er zijn minder baankansen voor tekstschrijvers, vertalers en grafisch vormgevers. Ook in administratieve beroepen op MBO-2 niveau is AI in opkomst, maar daar neemt het aantal banen al langer af door ‘gewone’ digitalisering.
Ook IT-banen lijken niet veilig. Uit de nieuwste CBS-cijfers blijkt dat er achtduizend minder banen zijn in de ICT. Toch kan AI in die sector juist ook voor nieuwe werkgelegenheid zorgen, denkt Van Mulligen. Hij ziet vooral kansen in de nieuwe technologie.
‘De krapte op de arbeidsmarkt en de daarmee samenhangende achterblijvende productiviteit zijn nu de serieuze problemen. Daar zou AI juist verlichting kunnen brengen.’
ZZP’ers hebben het lastiger op de arbeidsmarkt dan voorheen. Dat de Belastingdienst dit jaar echt wil gaan handhaven op schijnzelfstandigheid is niet onopgemerkt gebleven, blijkt uit de cijfers. Hoewel het met de werkgelegenheid op zich goed gaat, is het aantal zzp-banen flink gedaald.
Er zijn 19 duizend minder zelfstandigen aan de slag. Eerder werd bekend dat vier op de tien bedrijven verwacht dit jaar minder zzp’ers in te huren dan voorheen.
De werkloosheidscijfers zijn vrij constant, maar dat betekent niet dat iedereen de baan en het aantal uren heeft die hij of zij zou willen. Naast de 386 duizend werklozen zijn er 182 duizend mensen die direct beschikbaar zijn voor werk, maar niet recent gezocht hebben naar een baan. Met de 105 duizend baanzoekenden die niet direct beschikbaar zijn, bijvoorbeeld door zorgtaken, worden zij geschaard onder de ‘semiwerklozen’.
Daarnaast willen ruim een half miljoen deeltijdwerkers eigenlijk meer uren werken dan ze nu doen. Hoewel de arbeidsmarkt dus nog steeds krap is, is het wel iets minder eenvoudig om werk te vinden dan een aantal jaar geleden. Als de economische groei blijft tegenvallen zou het tijdperk van meer vacatures dan werklozen binnenkort weleens tot een einde kunnen komen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant