Een infectie met het coronavirus kan slapende kankercellen wakker maken, waardoor patiënten mogelijk meer risico lopen om aan kanker te overlijden. Dat schrijven wetenschappers woensdag in Nature. Nederlandse onderzoekers willen onrust voorkomen en gaan landelijke kanker- en sterftecijfers analyseren om de theorie te verifiëren.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Dat kankercellen zich kunnen terugtrekken in een sluimertoestand, is al langer bekend. Soms ontwaken ze en komt de kanker na jaren opeens terug terwijl patiënten dachten succesvol te zijn behandeld. Slapende cellen zijn onzichtbaar op scans en in het bloed.
Laboratoriumonderzoek heeft eerder uitgewezen dat chronische ontstekingen kankercellen uit hun sluimertoestand kunnen halen maar hoe dat precies werkt bleef onduidelijk, laat staan dat de theorie kon worden onderzocht bij mensen. De coronapandemie bood daartoe opeens een kans.
Zowel Britse als Amerikaanse wetenschappers houden van honderdduizenden landgenoten gegevens over hun gezondheid bij. In de begintijd van de pandemie kwamen ook de testuitslagen van corona in die databanken terecht. Zo kon worden bestudeerd hoe kankerpatiënten, bij wie de ziekte leek te zijn verdwenen, reageerden op een corona-infectie, vertelt hoogleraar epidemiologie Roel Vermeulen (Universiteit Utrecht), die leiding gaf aan dat deel van het onderzoek.
Britse kankerpatiënten bij wie de diagnose ruim vijf jaar geleden was gesteld (en die hun ziekte dus op het eerste oog hadden overwonnen) overleden na een corona-infectie twee keer vaker aan kanker dan kankerpatiënten zonder corona. Bij Amerikaanse vrouwen die borstkanker hadden overleefd, nam het risico op uitzaaiingen in de longen na een corona-infectie met 40 procent toe. ‘Dat in lijn met wat de dieronderzoekers zagen gebeuren’, aldus Vermeulen.
Amerikaanse celbiologen onderzochten bij muizen met slapende borstkankercellen in de longen wat het effect was van een virusinfectie met griep of corona. Die virussen kunnen heftige ontstekingen in de longen veroorzaken. Het aantal kankercellen in de muizenlongen bleek in korte tijd te verhonderdvoudigen. Voor griep konden de resultaten van het dieronderzoek niet bij mensen worden getoetst, omdat grieppatiënten meestal niet worden getest.
Medisch oncoloog Marleen Kok, groepsleider op de afdeling tumorbiologie en immunologie van het Nederlands Kanker Instituut, vindt dat de onderzoekers wel wat stellig zijn in hun conclusies. ‘Kankerpatiënten die hun ziekte hebben overwonnen hoeven niet bang te worden voor een verkoudheid of de griep. Er is meer onderzoek nodig voordat we definitieve conclusies kunnen trekken.’
De cijfers uit de gezondheidsdatabanken zijn afkomstig uit het eerste hectische jaar van de pandemie, benadrukt ze. Dat was een periode waarin kankerdiagnoses later werden gesteld en behandelingen werden opgeschort. Ook andere factoren kunnen de data hebben vertekend. Daarom is het van groot belang, zegt ze, dat nu ook in Nederland de cijfers worden geanalyseerd.
Hoogleraar Vermeulen gaat dat landelijke onderzoek opzetten, het wordt door KWF Kankerbestrijding gesubsidieerd. Vermeulen benadrukt dat ex-kankerpatiënten zich niet meteen zorgen hoeven te maken. Zo zijn de patiëntgegevens afkomstig uit het begin van de pandemie toen mensen nog geen immuniteit hadden opgebouwd tegen het coronavirus. Die immuniteit is er nu wel en het virus is milder. Het kan goed zijn, zegt hij, dat het effect op slapende kankercellen daarom nu minder groot is of zelfs afwezig. Eerdere cijfers uit de Nederlandse kankerregistratie wijzen niet op een toename van sterfte tijdens de pandemie.
René Bernards, biomedisch geneticus aan het Nederlands Kanker Instituut spreekt van ‘een belangrijke stap in het kankeronderzoek’. Als er meer kennis komt over het ontwaken van kankercellen, zegt hij, kan dat bijvoorbeeld met vaccinatie of medicijnen worden voorkomen.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant