In Nederland is nog niet één actieve profvoetballer uit de kast gekomen. Ook zijn er weinig spelers die zich openlijk inzetten voor homo-acceptatie binnen de sport. Nee, dan de Australische Jackson Irvine. Tot op het hoogste niveau gaat hij de strijd om lhbti-rechten aan.
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Het is Pride-maand. Hoe is de stand van zaken ten aanzien van lhbti’ers in de mannenprofvoetballerij? Nou, niet heel best, volgens de John Blankenstein Foundation die zich inzet voor homoacceptatie in de sport – al zit er onder de oppervlakte ook beweging in.
Er is nog steeds geen actieve Nederlandse voetbalprof uit de kast gekomen en er zijn maar heel weinig spelers die zich daar openlijk druk om maken. ‘Er wordt gedaan of homoseksualiteit daar niet bestaat, terwijl steeds meer homoseksuele profvoetballers zich bij ons melden voor advies’, zegt Thijs Smeenk, sportjournalist van ANP en bestuurslid van de John Blankenstein Foundation.
De stap om openlijk te verklaren geen hetero te zijn gaat die voetballers te ver, uit angst voor negatieve reacties. De Australische profspeler Josh Cavallo kwam vier jaar geleden uit de kast en verklaarde recentelijk in een podcast van FIFPro (de internationale voetballersvakbond) nog steeds dagelijks meerdere doodsbedreigingen te krijgen. ‘De voetbalwereld blijft een heel giftige plek voor spelers als ik.’
Smeenk verzucht: ‘Ik kan eerlijk gezegd geen beroepsgroep noemen waar het zo moeilijk is om anders te zijn.’
Niet ver van de Nederlandse grens is er trouwens wél een beeldbepalend en redelijk succesvolle profvoetballer die tegen de heteromannelijke norm van masculiniteit ingaat, én die actief opkomt voor lhbti-rechten.
Jackson Irvine draagt zwarte nagellak, mascara, een bijgepunte snor, heeft geëpileerde wenkbrauwen en lange blonde haren die hij soms roze verft. Om de biceps van de Australische FC St. Pauli-speler zit wekelijks een regenboogaanvoerdersband. De foto’s op zijn Instagramaccount, vaak genomen door zijn vrouw, wijken in alles (kleding, poses, omgeving) enorm af van die van andere profspelers.
Irvine (32) heeft een lijf vol tatoeages van bloemen en vlinders, je komt het hoofd van Lou Reed en Nick Cave tegen, maar ook zinnetjes, karakters en symbolen uit de tv-series Buffy the Vampire Slayer, Twin Peaks, The Simpsons en Seinfeld. Aan zijn oor bungelt een gouden G-sleutel, op zijn hoofd prijkt soms een baret met pantermotief.
Irvine is ook actiebereid. Voor het WK 2022 in Qatar was hij de drijvende kracht achter een video van de Australische voetbalploeg, die aandacht vroeg voor de rechten van bouwvakkers, migranten en lhbti’ers in het organiserende land.
De voetballer gaf volmondig toe dat het in zijn thuisland ook op veel terreinen vreselijk misgaat. Australië hanteert een streng migratiebeleid, vooral gericht op het ontmoedigen van mensen die via zee asiel aanvragen. En nog altijd strijden oorspronkelijke bewoners er voor gelijke rechten.
Hij maakt zich zorgen om klimaatverandering, heeft bewust geen auto, maar vliegt de hele wereld over om interlands te spelen met Australië. ‘Dat mag je best hypocriet noemen. Maar imperfecte pogingen zijn altijd beter dan niets doen.’
Irvine wil iets veranderen in de wereld. Deze zomer bezocht hij een muziekfestival in een voetbalshirt van FC Palestina, geen voetbalclub maar een solidariteitsproject om de Palestijnen te steunen.
Op de website van FIFPro stelde hij dat homofobie in het voetbal nog steeds een probleem is. ‘Elke vorm van toxische, mannelijke sfeer, die voetbal helaas soms kent, zorgt ervoor dat mensen uit de homogemeenschap zich niet welkom en betrokken voelen bij de sport. Dat moet veranderen – en wel nu.
‘Wij, als spelers, spelen een belangrijke rol. Educatie en het beschikbaar stellen van informatie aan voetbalfans zal een enorm belangrijke rol spelen, net als ons uitspreken. Dat heb ik tijdens mijn carrière weleens moeten doen, wanneer ik homofobe taal hoorde. Het positieve is dat ik aan de reacties merk dat mensen er over het algemeen ontvankelijk voor zijn.’
In Australië krijgt hij meer bijval dan kritiek. Landgenoot en oud-Ajax- en AZ-speler Joey Didulica vindt Irvine ‘extreem zelfverzekerd, oprecht en overtuigend. Hij durft dingen aan de kaak te stellen. Dapper, want door alle rotzooi die je op sociale media en zelfs vanuit politieke kringen over je heen krijgt als je je uitspreekt over een politiek of maatschappelijk gevoelig onderwerp, doet haast niemand dat meer, zeker voetballers niet.’
Journalist Vince Rugari van The Sydney Morning Herald: ‘Ik denk dat mensen voelen dat hij het niet voor de bühne doet, maar dat het uit zijn hart komt, hij weet waar hij over praat. Veel van zijn vrienden en sommige familieleden zijn lhbti’ers.’
Irvine las zich voor het WK 2022 terdege in voordat het Australische team met het veelbesproken videostatement kwam. Hij voerde verschillende gesprekken met de Fifa, de WK-organisatoren, lhbti- en mensenrechtenorganisaties, de Australische profvoetballersvakbond – waarvan hij inmiddels voorzitter is – en de Australische voetbalbond om de situatie in Qatar op het hoogst mogelijke niveau op gebied van lhbti- en migrantenrechten te doorgronden, weet Rugari.
Rugari: ‘Hij brengt zijn boodschap niet agressief, duwt het niet bij mensen door de strot. Het is jammer dat voetbal geen heel grote sport is in Australië. Dan zou hij nog meer impact hebben.’
Irvine was als kind overigens vooral met voetbal bezig. Hij werd geïnspireerd door een man die hij (op zijn Nederlands) ‘opa’ noemde, zijn Nederlandse grootvader Gerry Bakker uit Leidschendam, die zich na zijn emigratie naar Australië met hart en ziel inzette voor de Australische voetbalclub Ringford City, waar Irvine begon.
In Schotland heeft Irvine nog meer familie: als tiener maakte hij de oversteek naar dat land, om het er te maken als profvoetballer. Hij kreeg een contract bij Celtic, maar speelde voor kleinere Engelse en Schotse clubs totdat hij in 2021 tekende bij het Hamburgse FC St. Pauli, wereldberoemd vanwege hun maatschappelijk betrokkenen en progressieve supporters.
Hier ontbolsterde Irvine’s carrière. St. Pauli promoveerde in 2024, met Irvine als aanvoerder en grote motor op het middenveld, naar de Bundesliga. Vorig seizoen handhaafde de Hamburgse club zich; Irvine blonk uit en sprak zich ook steeds meer uit.
Over die transitie zegt hij: ‘Ben ik meer die persoon geworden sinds ik bij de club ben? Of ben ik bij de club omdat ik altijd al die persoon ben geweest? Ik denk dat het een beetje van beide is. Dankzij de steun kan ik misschien meer mijn stem laten horen over de dingen die ik belangrijk vind, de dingen waarin ik geloof.’
Ook bij het Australisch elftal is Irvine uitgegroeid tot een belangrijke, populaire speler. Dat is dankzij zijn werklust en zijn doorslaggevende doelpunten, recentelijk nog in belangrijke WK-kwalificatiewedstrijden. Daardoor plaatste Australië zich eindelijk eens eenvoudig.
Joey Didulica: ‘Hij is geen technicus, maar gaat bijna dood op dat veld, zo veel energie gooit hij erin, hij vecht, tackelt, glijdt, schiet, sprint. Australiërs zien dat graag. Ik denk dat zijn speelstijl en goede prestaties helpen bij het overbrengen van zijn boodschap. Wie zich uitspreekt, krijgt als eerste kritiek als hij minder speelt.’
Journalist Vince Rugari: ‘Na die videoboodschap voor het WK in Qatar werd gezegd dat de ploeg meer bezig was met mensenrechten dan met voetbal. Passend in het frame van rechts-conservatieven: go woke, go broke. Prompt presteerde Australië op dat WK beter dan ooit. Irvine krijgt mensen mee, dat is bemoedigend.’
Thijs Smeenk, John Blankenstein Foundation, over :
Lang dacht Thijs Smeenk dat er in het mannenprofvoetbal minder lhbti’ers rondliepen, omdat ze al in de jeugdopleiding van profclubs waren afgehaakt. Maar de laatste tijd is het bestuurslid van de John Blankenstein Foundation daarvan teruggekomen. ‘Het verbaast me hoeveel jongens en mannen zich de laatste tijd melden voor advies hoe ze er het beste mee kunnen omgaan, en waar ze tegenaan lopen. Velen willen af van hun geheim, maar ze weten niet hoe dat aan te pakken, zijn bang voor de reacties. We zullen persoonlijke verhalen uiteraard nooit naar buiten brengen, omdat wij er juist zijn om spelers te begeleiden, te adviseren en ook te beschermen. Maar als wij zouden mogen delen wat wij allemaal horen en weten, dan heeft dit onderwerp vanaf morgen topprioriteit. Bij alle bonden en clubs.’
Smeenk adviseert homoseksuele (jeugd-)profspelers hun seksuele geaardheid eerst kenbaar te maken binnen de club en de spelersgroep. ‘Het is vreselijk om een dubbelleven te moeten leiden, daar kun je psychische klachten van krijgen. Er zijn echter clubs die spelers adviseren om er niet mee naar buiten te treden vanwege de ophef.
‘Ik snap dat ergens ook wel. Er is gewoon minder tolerantie in de hele maatschappij. Als een club tijdens de roze week of op de Internationale Dag tegen Homofobie Bifobie en Transfobie een regenboogvlag post, verschijnt er in de comments een enorme lading bagger.
‘Bij mij duurde het vier jaar voordat ik bij mijn amateurclub durfde te vertellen dat ik homo ben. Bij een profclub is dat waarschijnlijk nog spannender. Misschien zouden alle jongens die we gesproken hebben samen een coming-out kunnen doen in een talkshow. Maar dan moet alles van A tot Z afgedekt zijn, dus met bestuurders, medespelers en supporters die hun steun uitspreken. Dit is geen concreet plan, hoor, maar het is wat makkelijker te ‘dragen’ als meerderen het tegelijk zouden doen. Spelers zeggen nu soms: waarom moet ik de eerste zijn die het vertelt?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant