Zijn de deelnemers van Rutger Bregmans School voor Morele Ambitie wel zulke veelbelovende wereldverbeteraars? Dat ze een traject nodig hebben om te bedenken waar ze kunnen bijdragen, bewijst het tegendeel.
Afgelopen zaterdag stond in deze krant een artikel waarin deelnemers van de School voor Morele Ambitie, naar ontwerp van Rutger Bregman, worden gevolgd. De grote vraag: is de praatclub effectief in het tegengaan van ‘de grootste verspilling van deze tijd: de verspilling van talent’? Of speelt het hele circus die verspilling juist in de hand, zoals critici beweren?
Ook de jongere versie van Bregman, Simon van Teutem, maakt zich druk om de verkwisting van kostbare gaven, zo is te lezen in zijn boek De bermudadriehoek van talent. Hoe knappe koppen verdwijnen in betekenisloze banen.
Wat zowel voor de twee auteurs, als voor die kritische stemmen, als een paal boven water staat, is dit: er gaan enorme hoeveelheden talent verloren in de consultancy, de advocatuur en het bankwezen. Maar talent voor wát dan?
In ieder geval niet voor analytisch denken. Eén deelnemer van de ‘cirkel’ breekt zich het hoofd over hoe hij zijn morele ambitie kan verenigen met zijn financiële plichten als ouder en als huizenbezitter. Een suggestie: je huis (waarschijnlijk met gigantische overwaarde) verkopen, wat kleiner gaan wonen en je kind het gewonemensenleven geven dat een modaal salaris biedt.
Het lijkt ook niet te gaan om talent voor maatschappelijk bewustzijn. Het geforceerde zoeken naar een ‘wereldprobleem’ om je over op te winden, laat zien hoe oppervlakkig het begrip is dat deze deelnemers hebben van sociale problematiek. ‘Ik vind armoede interessant’, zegt de één, waarop een ander reageert: ‘Ik heb getwijfeld over armoede, maar ik ben toch gegaan voor de bedreiging van de democratie’ – alsof het over het onderwerp van je volgende spreekbeurt gaat.
Doortje Lenders is journalist en filosoof.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Talent voor de vertaalslag van abstracte ideeën naar concrete plannen? Deelnemers raken ‘verstrikt’, ze ervaren ‘verlamming’. ‘Beter heel veel kleine stapjes dan één grote die je nooit zet’, spreken ze elkaar bemoedigend toe, al lijkt dat vrij exact haaks te staan op Bregmans devies om niet te zwichten voor ‘de tirannie van lage verwachtingen’.
Het probleem is dat talent veelal wordt gemeten aan gebrekkige standaarden: diploma’s en goedbetaalde banen. Om een papiertje te halen is talent (helaas) geen hoofdzaak: je komt een heel eind met hoogopgeleide ouders, dure bijlesdocenten en goed gokken op meerkeuzetoetsen.
En hoeveel talent heb je nodig om te functioneren in een bedrijf uit de bermudadriehoek? Het idee dat die prestigieuze banen ‘uitdagend’ zijn, is misschien vooral het gevolg van een omgekeerde logica: de baan is goed betaald, dus hij zal wel moeilijk zijn. Het is een redenering die alleen in stand te houden is door constante bevestiging van mensen in diezelfde bubbel. Precies wat de kostgangers van Bregmans uit de kluiten gewassen theekransje zoeken – en krijgen.
Filosoof Iris Murdoch definieert moraliteit als de aangeleerde neiging om jezelf en je belangen opzij te zetten en helder te zien wat een situatie van jou vraagt. Om het goede te doen hoef je dus helemaal niet diep na te denken. Integendeel: het vraagt dat we een sterk karakter met een morele sensitiviteit ontwikkelen, zodat we instinctief het juiste doen. Als we talent op deze manier begrijpen, gaat het niet om één en één kunnen optellen, maar om begrijpen hoe en wanneer die kennis ingezet dient te worden. Dit is precies het talent waar de ambitiebelijders een nijpend tekort aan etaleren.
Misschien is een gebrek aan morele toewijding helemaal geen verspilling van talent, maar een bewijs van middelmatigheid. Één deelnemer besluit door het traject om drie maanden vrijwilligerswerk te gaan doen in Kenia. Een praktijk die al jaren een moreel twijfelachtige status heeft.
Om de verspilling van talent tegen te gaan zou het een idee kunnen zijn om de 3.600 euro die deelnemers maandelijks aan stipendia ontvangen van de school, te doneren aan de vrijwilligers, sociaal werkers, onderwijzers, ondernemers en activisten die hun morele ambitie niet nog krampachtig hoeven opkweken alsof het een fragiel bonsaiboompje is. Die beseffen dat solidariteit en medemenselijkheid de kern van het geheel zijn en geen ‘gerommel in de marge’, zoals een deelnemer haar vrijwilligerswerk omschrijft. Die zien wat er moet gebeuren en zorgen dat het gebeurt.
Net als in de geografische Bermudadriehoek, verdwijnt er in werkelijkheid helemaal niets in de bermudadriehoek van talent. Het is een stom toeval: waarschijnlijk vliegen er gewoon iets te veel onbekwame piloten die kant op.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant