Ineens herinnerde ik me weer hoe ik lang geleden als ik in het buitenland was en andere toeristen dingen vroegen over Nederland, altijd een beetje trots was. Bij ons waren we ‘tolerant’. Bij ons kon je gewoon hasj roken, jazeker, dat had ik zelf ook wel gedaan, met vriendinnetjes op de dijk bij de school, of thuis. Bij ons kon je de morningafterpil krijgen of een abortus, bij ons kregen werklozen een uitkering en oude mensen allemaal een pensioen van de staat. Humaan en progressief, dat waren ‘wij’, al was er natuurlijk ook wel het een en ander verkeerd, dat ontkende ik niet.
Later ging ik geloven in Europa, alsof de beschaving hier uitgevonden was, alsof sowieso alles wat cultuur was hier vandaan kwam, al wist ik wel dat er heus oudere beschavingen waren en ook dat Europa enorme monsters gebaard had. Maar toch wilde ik nog lang denken dat ‘wij’ hier dragers waren van humanistische idealen, vrijheid en democratie, dat het ons niet uitsluitend om geld en winst ging, dat Europa iets vertegenwoordigde wat zich niet zo makkelijk liet uitdrukken maar waar we wel zuinig op moesten zijn. Beschaving, zeg maar.
Hoe lang geleden lijkt dat alles. Hoe trots is omgeslagen in schaamte. Er was al ontgoocheling uiteraard, maar er blijft dan toch nog geloof, het ideaal kan nu eenmaal niet gehaald worden, maar het is zaak erin te blijven geloven anders kom je nergens.
Dat denk ik nog steeds, maar het gevoel dat dit geloof Europa-breed gedeeld wordt is weg. Hoeveel mensen wonen er nu op de wereld tegen wie je liever niet zou willen zeggen dat je uit Europa komt en al zeker niet uit dat zuinige en hardvochtige Nederland.
In NRC stond een poosje geleden een stuk over jongeren met een migratie-achtergrond die niet meer wilden ‘integreren’ in een land waar de steun aan het moorddadige Israëlische regime zo groot is. In Trouw las ik een interview met een Canadees-Egyptische schrijver die zijn geloof in ‘het Westen’ verloren had, hij wilde er niet meer bij horen. Ik benijdde de geïnterviewden bijna omdat ze tenminste een andere achtergrond hébben.
Is het dan nodig om trots te zijn op waar je vandaan komt? Het is sowieso onterecht, je bent gewoon ergens geboren, regeringen doen dingen waar je het mee eens bent of niet, de samenleving is niet door jou gemaakt.
Veel mensen zeggen of schrijven nu dat ze zichzelf als Nederlanders, als Westerlingen, medeplichtig voelen aan wat er in Gaza gebeurt. Dat lijkt me al net zo onterecht. Je hebt er geen deel aan, behalve als je de groep waartoe je behoort enorm uitbreidt. Maar op die manier zijn alle Israëliërs, (of bij nog meer uitbreiding alle Joden) ook degenen die protesteren, medeplichtig aan de moordpartij in Gaza, en alle Palestijnen aan de misdaden van Hamas. Wat precies is wat Israël beweert en waarom het leger zo schandalig tekeergaat. Het is de grondslag van alle discriminatie om iemand tot een groep te rekenen en die groep als geheel iets te verwijten. Daaraan kun je dan als individu niet meer ontsnappen.
Dus medeplichtig, schuldig, nee dat voel ik me niet, maar schaamte voel ik wel degelijk. Is schaamte dan niet net zoiets als trots? Hm. Je maakt nu eenmaal gevoelsmatig, hoe dunnetjes ook, deel uit van je omgeving, je kunt je er niet totaal buiten plaatsen, al ben je er niet verantwoordelijk voor. Voor dat ‘deel uitmaken’ kun je je schamen.
Schaamte is een onbedwingbaar gevoel. Het kruipt gewoon overal onderdoor, glibbert als een slak tegen de bloem op en maakt alles wat mooi leek, slijmerig en aangevreten.
Source: NRC