Overmatig schermgebruik, gebrekkige voeding en onvoldoende daglicht zijn slecht voor onze ooggezondheid. Toch wordt de eigen invloed op het behoud van goed zicht vaak onderschat.
Oogarts Tjeerd de Faber van het Oogziekenhuis Rotterdam kreeg ooit een jongen in zijn behandelkamer die alleen maar patat en witbrood met worst at. ‘Hij was nagenoeg blind. Met een heel gezond dieet hebben we zijn zicht nog een beetje kunnen verbeteren, maar de meeste schade was onherstelbaar.’
‘Mensen realiseren zich vaak pas hoe belangrijk hun ogen zijn als het misgaat’, zegt De Faber. ‘Maar het zijn kwetsbare bolletjes. Je hebt er maar twee en je moet er je hele leven mee doen.’ Slechter zicht heeft niet alleen invloed op tv-kijken of lezen, het raakt ook je mobiliteit, zelfstandigheid en veiligheid: deelnemen aan het verkeer wordt gevaarlijk. ‘Voor ooggezondheid geldt hetzelfde als voor je algemene gezondheid: een goede leefstijl voorkomt veel ellende.’
De problemen uiten zich vooral in de sterke stijging van bijziendheid (myopie) onder jongeren. ‘Het is een epidemie’, zegt Andrea Vergunst, optometrist en voorlichter bij het Oogfonds. ‘Als de trend doorzet, zal in 2050 de helft van de Nederlanders bijziend zijn.’ Waar myopie vroeger vooral voorkwam bij boekenwurmen, treft het nu alle lagen van de bevolking. ‘Als je veel dichtbij kijkt – lezen, knutselen of schermgebruik – groeit het oog in de lengte om zich aan te passen. Slim van het lichaam, maar op termijn schadelijk’, zegt oogarts Robert Jan Wijdh van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG).
‘Vooral beeldschermen, die de aandacht langdurig vasthouden, zijn schadelijk, zeker in de jonge jaren waarin het oog zich nog ontwikkelt. Hoe jonger je bent, hoe sneller het oog groeit’, zegt Wijdh. ‘Daarom is het zo belangrijk jonge kinderen te beschermen tegen overmatige schermtijd. Kinderen onder de 2 jaar zouden überhaupt geen schermen moeten gebruiken.’
Moet je tóch een scherm gebruiken, hanteer dan de 20-20-2-regel: na elke 20 minuten dichtbij kijken 20 seconden in de verte turen en minimaal twee uur per dag naar buiten. ‘Daglicht remt namelijk de groei van het oog’, aldus Wijdh.
Bijziendheid is op te lossen met een bril of lenzen. Maar het is geen onschuldig probleem. ‘Hoe hoger de myopie (langere oogbol), hoe groter het risico op ernstige aandoeningen zoals netvliesloslating, glaucoom, staar en myope maculadegeneratie’, zegt Vergunst. Bij netvliesloslating laat het netvlies los, wat tot blindheid kan leiden. Glaucoom is een aandoening waarbij de oogzenuw beschadigt, vaak door verhoogde oogdruk, en die ongemerkt kan leiden tot verlies van het gezichtsveld. Maculadegeneratie is een aandoening van het centrale deel van het netvlies en de belangrijkste oorzaak van slechtziendheid bij ouderen. Voor deze laatste twee aandoeningen bestaat nog geen remedie; het proces is alleen te vertragen. Staar maakt de ooglens troebel en leidt tot wazig zicht, maar is gelukkig goed te opereren.
‘Je ogen de goede kost geven is essentieel om deze problemen te voorkomen’, zegt De Faber. ‘Eenzijdige voeding, bijvoorbeeld bij mensen met een maagverkleining of een veganistisch dieet zonder suppletie, verhoogt het risico op oogaandoeningen. De juiste vitamines zijn essentieel. Luteïne en zeaxanthine uit donkergroene groenten beschermen het netvlies, omega-3-vetzuren uit vette vis helpen droge ogen voorkomen.’
Vergunst: ‘Mensen met leeftijdsgebonden maculadegeneratie doen er goed aan om dagelijks minimaal 400 gram groenten en drie stuks fruit te eten. Deze voeding kan helpen om het zicht zo lang mogelijk goed te houden.’
Maar voeding is niet het enige. ‘Een gezonde leefstijl met voldoende beweging heeft ook invloed op je ogen’, zegt Wijdh. ‘Alcohol en roken zijn niet alleen slecht voor hart en longen, ze vergroten ook het risico op oogproblemen.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Fysieke bescherming is even belangrijk. Jaarlijks belanden honderden mensen met oogletsel op de spoedeisende hulp. ‘80 procent daarvan is te voorkomen met een simpele veiligheidsbril’, zegt De Faber. Hij noemt vuurwerkletsel als schrijnend voorbeeld. ‘Ik fiets niet meer naar mijn werk in december. Ik heb het te vaak mis zien gaan.’ Ook bij klussen of schilderen in huis ontstaan geregeld ernstige verwondingen. ‘Gebruik oogbescherming. Oogletsel is zo gebeurd en vaak onomkeerbaar.’
Ook in de zon zijn ogen kwetsbaar. Uv-straling beschadigt het oogoppervlak – en die schade is cumulatief. ‘Zodra je je huid insmeert, moet je ook een zonnebril opzetten’, zegt De Faber. ‘Mensen die langdurig zonder bescherming in de zon zijn, krijgen gemiddeld tien jaar eerder staar. Ook neemt mogelijk het risico op maculadegeneratie toe.’
Veel mensen kampen met droge, branderige of vermoeide ogen, zeker bij beeldschermwerk. ‘We knipperen onbewust veel minder als we naar een scherm kijken’, zegt Wijdh. ‘En als het scherm te hoog staat, houd je je ogen verder open dan normaal. Dat droogt het hoornvlies uit.’
Heb je geïrriteerde ogen, wrijf er dan vooral niet in. ‘Ogenwrijven kan het hoornvlies vervormen of verdunnen en in het ergste geval leiden tot netvliesloslating’, waarschuwt Wijdh. ‘Gebruik liever kunsttranen. En heb je hooikoorts? Dan kun je beter preventief druppelen dan blijven wrijven.’
Ook contactlenzen verdienen aandacht. ‘Veel infecties ontstaan door slechte hygiëne’, zegt Wijdh. ‘Gebruik liefst daglenzen, was altijd je handen en spoel de contactlenzen nooit af met water. En stop ze vooral niet in je mond. Het gaat meestal goed, maar als het misgaat, is het vaak ernstig.’
Als laatste advies wil Vergunst meegeven om op tijd aan de bel te trekken als je last van je ogen hebt. ‘Het zicht past zich geleidelijk aan’, zegt Vergunst. ‘Mensen wennen aan wazig zien of schuiven klachten af op vermoeidheid. Intussen kan onherstelbare schade ontstaan. Merk je dat je zicht verslechtert, aarzel dan niet en ga meteen naar een optometrist of je huisarts.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant