De Amerikaanse president Donald Trump wil de handelstarieven voor de Europese Unie vanaf 1 augustus verhogen tot 30 procent. In onderhandelingen probeert Europa er nog onderuit te komen, maar tegen welke prijs? Wat is de EU als machtsblok waard als zij de rug niet recht houdt?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Trump zit weer eens in de positie waar hij van geniet, als master of the universe die zijn tegenstanders laat wachten, raden, zweten. Woensdag lekte uit dat de Europese Unie en de Verenigde Staten afstevenen op een handelsakkoord, met een basis-importheffing van 15 procent.
Maar het woord van de Amerikaanse onderhandelaars is weinig waard zolang Trump niet heeft ingestemd. Wat gaat hij doen? Drie weken geleden meldde EU-onderhandelaar Maros Sefcovic ook al dat een akkoord aanstaande was. Toen antwoordde Trump met het dreigement om de importheffing per 1 augustus naar 30 procent te verhogen als er geen deal werd gesloten.
Als het inderdaad 15 procent wordt, heeft de EU dan een goede deal? ‘Ik denk dat je de heffing niet lager krijgt dan 15 procent’, zegt analist Rem Korteweg van Instituut Clingendael. ‘Het zou een enorme klap zijn voor de EU’, meent daarentegen analist Shahin Vallée van de denktank German Council on Foreign Relations.
Japan gaat ook 15 procent betalen, het Verenigd Koninkrijk 10 procent. Vallée: ‘Mensen zullen zich afvragen: waarom bestaat de EU eigenlijk, als zij als blok geen betere deal kan krijgen dan een afzonderlijke natiestaat als het VK?’
Voor beide opvattingen valt iets te zeggen. Trump heeft een enorme hekel aan de EU, die een groot handelsoverschot (in goederen) met de VS heeft. Het stond vast dat hij Europa flink wilde aanpakken. ‘Ik denk dat Trump de EU opzettelijk een slechtere deal geeft dan het VK, zodat mensen zullen zeggen dat het blok nutteloos is’, zegt ook Vallée. Daarmee geeft Trump nieuwe munitie aan zijn eurosceptische vrienden in Europa, in de hoop de EU verder te verzwakken.
Bovendien hadden de Britten een andere uitgangspositie dan de EU, omdat zij juist een handelstekort met de VS hebben. Op Trumps zelfverklaarde ‘Liberation Day’, 2 april, werd het tarief voor het VK daarom op 10 procent gezet, tegenover 20 procent voor de EU.
Anderzijds is het pijnlijk als de EU, met al haar economische macht, geen betere deal weet te sluiten dan het veel kleinere VK of Japan. Want dat was altijd de belofte van de EU: alleen als blok kunnen wij een vuist maken tegen de grootmachten van deze wereld, de VS en China. ‘De Europese Commissie heeft er de laatste jaren de mond van vol dat zij een geopolitieke commissie is, en dat handel het instrument is waarmee zij voor de belangen van Europa kan opkomen’, zegt Korteweg.
In principe heeft de EU geen slechte kaarten in een wereld waar handel steeds vaker als wapen wordt ingezet door rivaliserende landen en blokken. De EU is de grootste interne markt ter wereld. Maar de onderhandelingen met de VS laten zien dat de EU haar economische macht moeilijk kan omzetten in politieke kracht.
Volgens sommigen heeft de EU te weinig leverage (drukmiddelen), zoals China, dat zijn bijna-monopolie op de verwerking van cruciale mineralen en zeldzame aardmetalen als wapen kan inzetten. Dat is niet waar, zegt Vallée. ‘De VS zijn afhankelijk van jullie ASML. Alleen durft de EU dat wapen niet in te zetten.’
Dat komt deels door de politieke besluitvorming. China en de VS zijn natiestaten, geleid door autoritaire presidenten die niet aarzelen om economische sectoren ondergeschikt te maken aan wat zij als staatsbelangen zien. De EU bestaat uit 27 soevereine staten, elk met eigen belangen.
Duitsland (jaarlijkse export naar de VS: 161 miljard euro) wilde een snel akkoord om de schade te beperken. Frankrijk (47 miljard euro per jaar) pleitte juist voor een harde opstelling. Veel lidstaten zien liever een deal die de schade beperkt, dan een escalerende handelsoorlog met grote gevolgen voor de economie en de werkgelegenheid. De EU kan moeilijk voluit druk zetten als de tegenstander weet dat er duiven en haviken onder de lidstaten zijn.
Een ander probleem is de afhankelijkheid van de VS op het gebied van veiligheid en de oorlog in Oekraïne. Een geopolitieke dwerg kan nooit een geo-economische reus zijn, zo maken de onderhandelingen met de VS pijnlijk duidelijk. ‘Trump verknoopt vaak dossiers. Hij kan zeggen: als jullie mij economisch dwarszitten, lever ik jullie ook geen Patriot-luchtverdedigingssystemen meer voor Oekraïne’, zegt Korteweg. ‘Dat maakt het buitengewoon lastig voor de EU.’
Vallée vreest dat de voorzichtige aanpak van de EU ‘economisch rationeel, maar politiek irrationeel is’. De schade blijft beperkt, maar Trump wordt aangemoedigd om terug te komen met nieuwe eisen. Een afspraak met Trump is geen afspraak. Als Europa iets doet wat Trump niet zint, kan hij de heffingen zo weer verhogen.
In Brussel wordt dat ook beseft. Donderdag nam de EU een beperkt vergeldingspakket aan van 93 miljard euro op Amerikaanse producten, voor het geval de onderhandelingen afketsen of Trump met nieuwe eisen komt. Gesproken wordt over de inzet van het veel zwaardere anti-dwanginstrument, de ‘bazooka’, waarmee de EU Amerikaanse (tech) bedrijven hard kan aanpakken. Maar wie Trump wil stoppen, moet grote risico’s nemen. Het blijft de vraag of de EU dat wil en aandurft.
Luister hieronder naar onze podcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant