Honger als wapen inzetten is niet nieuw in de geschiedenis. Maar zelden was het voedsel zo dicht bij de mensen die ernaar smachten. De volle vrachtwagens kunnen zo Gaza binnenrijden, als Netanyahu het wil.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
De demonstranten in Tel Aviv waren met enkele honderden. Niet genoeg om indruk te maken op de Israëlische publieke opinie, wel genoeg om geciteerd te worden in het linkse dagblad Haaretz. ‘Wat we in Gaza doen’, zei een van de organisatoren begin deze week namens de Israëlisch-Palestijnse pressiegroep Standing Together, ‘is moorden omwille van het moorden, uithongering omwille van uithongering. Het is vernietiging als beleid.’
Dergelijke kritiek is in Israël maar heel zelden te horen, terwijl een groot deel van de internationale gemeenschap dezelfde conclusie allang heeft bereikt. De Ierse vicepremier had het over een ‘affront tegen onze gezamenlijke menselijkheid’, secretaris-generaal van de Verenigde Naties António Guterres over een ‘mate van dood en verderf die in onze tijd haar gelijke niet kent’.
De cijfers spreken voor zich. Volgens VN-schattingen was iets meer dan 2 procent van de geteste kinderen in Gaza een half jaar geleden ‘acuut ondervoed’. Begin deze maand was dat opgelopen tot 9 procent, en inmiddels heeft de honger 122 mensenlevens geëist. Moeders kunnen geen borstvoeding geven, artsen en hulpverleners vallen flauw. ‘Kinderen vertellen hun ouders dat ze naar de hemel willen’, zei een hulpmedewerker deze week, ‘omdat daar tenminste eten is.’
Israëls regering op haar beurt blijft pogingen doen Hamas de schuld in de schoenen te schuiven, evenals de VN, die als een ‘propaganda-tak’ van Hamas zouden fungeren. Honderden medewerkers worden nu gescreend, kondigde de Israëlische ambassadeur Danny Danon aan in de VN-Veiligheidsraad, terwijl Jonathan Whittall, hoofd van VN-hulporganisatie Ocha, min of meer tot persona non grata is verklaard.
Honger inzetten als oorlogswapen is niet nieuw. Stalin deed het in Oekraïne, het communistische bewind in Ethiopië deed het, de strijdende partijen in Soedan doen het. Het grote verschil met Israëls beleid, zeggen kenners, is dat de dreigende hongersnood (de VN hebben nog geen ‘officiële’ hongersnood uitgeroepen) in Gaza eenvoudiger op te lossen is. Er zijn geen transportproblemen, geen hinderlijke frontlinies die doorkruist moeten worden. Er staan zesduizend vrachtwagens aan de grens, klaar om binnen te rijden. Premier Benjamin Netanyahu kan er morgen toe besluiten.
In plaats daarvan wordt de voedselkraan precies even ver open of dichtgedraaid als Israël wil, al naar gelang de vraag wat politiek opportuun is. Als ieder gezin slechts een absoluut minimum aan voedsel ontvangt, zo luidt het Israëlische parool, blijft er niets over voor de overgebleven Hamas-strijders om te stelen. In 2006, toen de blokkade van Gaza werd afgekondigd na de verkiezingsoverwinning van Hamas, zei een hoge Israëlische functionaris al dat de Palestijnen ‘op dieet’ zouden worden gezet, ‘maar niet om ze van honger te laten sterven’. Nu is zelfs die ondergrens uitgegumd.
Alex de Waal, hoogleraar aan Tufts University en schrijver van een standaardwerk over hongersnood in de geschiedenis, had het in een Amerikaanse talkshow over de meest ‘minutieus georkestreerde, nauwlettend gecontroleerde en nauwkeurig beraamde massale uithongering’ die hij in veertig jaar heeft gezien. De rantsoenen van de (door Israël en Amerika opgerichte) Gaza Humanitarian Foundation (GHF) zijn volgens De Waal te klein en bevatten niet de voedingsstoffen die kinderen nodig hebben, nog afgezien van het feit dat er bij de GHF-punten met scherp wordt geschoten.
Dat het om volkerenmoord gaat, laat zich volgens De Waal niet langer loochenen. Veel volkenrechtdeskundigen delen die opvatting. Het Internationaal Gerechtshof maakte van de uitgifte van voedsel de toetssteen voor de vraag of Israël het genocideverdrag schendt. De toevoer opvoeren, heette het vorig jaar, zou genocide nog kunnen ‘voorkomen’, terwijl het omgekeerde is gebeurd.
Uit het Amerikaanse Witte Huis komen evenmin ‘rode lijnen.’ In april vorig jaar, na een bombardement op een konvooi van World Central Kitchen (zeven doden), leidde een boos telefoontje van toenmalig president Joe Biden er nog toe dat de voedseltoevoer werd opgeschroefd. Nu klinkt er zelfs geen veroordeling. Een resolutie in de VN-Veiligheidsraad voor een onmiddellijk bestand (en hervatting van de voedselhulp) werd vorige maand met een Amerikaans veto getorpedeerd.
Tegelijkertijd kijkt iedereen naar diezelfde Amerikanen om op eigen gezag een staakt-het-vuren te bewerkstelligen, al is het maar tijdelijk. De Midden-Oosten-gezant van de huidige Amerikaanse president, Donald Trump, sprak deze week met delegaties van Israël en Qatar (dat in contact staat met Hamas), maar dat leidde – ietwat voorspelbaar – tot niets, aangezien Israël noch Hamas concessies wil doen. Volgens uitgelekte berichten wil het Israëlische leger een kwart van Gaza permanent bezetten, hetgeen voor Hamas onbespreekbaar is.
Het probleem met honger, aldus de reeds genoemde De Waal, is niet alleen het directe gezondheidseffect, maar ook de immense sociale ontwrichting op lange termijn, waaronder trauma en verlies van waardigheid. ‘Ze hebben ons weten te reduHceren tot wat ze willen dat we zijn: minderwaardige mensen’, schreef een Palestijnse eerder op Facebook. Een land als Ierland (dat in 1840 een hongersnood beleefde) had meer dan een eeuw nodig om die ervaring te verwerken.
Het zou kunnen dat het uithongeringsbeleid bedoeld is om Hamas op de knieën te dwingen. Maar een andere optie is even reëel, namelijk dat men Palestijnen wil dwingen Gaza voorgoed te verlaten. De blauwdrukken liggen er, Trump heeft er zijn zegen aan gegeven. ‘Godzijdank roeien we dit kwaad uit’, verkondigde een ultrarechtse Israëlische minister deze week. ‘Heel Gaza zal Joods zijn.’ Voorlopig is er niemand die hem tegenspreekt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant