Elon Musk heeft in 2022 het Starlink-systeem boven Oekraïne laten uitzetten. Het Oekraïense leger kon op slag geen drones meer gebruiken en ook de onderlinge communicatie viel uit. Musk verhinderde daarmee eigenhandig een Oekraïens offensief bij Cherson.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Musks ingreep werd vrijdag pas onthuld door Reuters. Op basis van gesprekken onthulde het persbureau dat Musk in 2022 hoogstpersoonlijk opdracht had gegeven om de satellietontvangst boven Oekraïne uit te schakelen.
De miljardair gaf aan technicus Mike Nicholls in het Californische hoofdkwartier van SpaceX, waar Starlink onder valt, bevel om ontvangst rond Cherson en andere door Rusland bezette gebieden te blokkeren. Nichols gaf het bevel door aan drie collega’s, waarop iemand meer dan honderd Starlink-terminals uitschakelde, oftewel een groot deel van alle terminals in Oekraïens bezit.
In Oekraïne waren de gevolgen desastreus. Volgens een woordvoerder van het leger viel in het frontgebied alle communicatie op slag uit. Militairen zouden in paniek zijn geraakt. Drones die Russische posities verkenden zonden ineens geen beelden meer door, en langeafstandsartillerie die Starlink gebruikte om nauwkeurig te kunnen richten, schoot mis.
Het Oekraïense leger was in die dagen bezig met een tegenoffensief tegen Russische troepen en bereidde de omsingeling van de Russische positie in het stadje Beryslav voor, bij Cherson. ‘De omsingeling van Beryslav kwam volledig tot stilstand’, aldus de militaire functionaris. ‘Het offensief mislukte.’
Elon Musk had Starlink een halfjaar eerder, kort na de Russische aanval op het buurland, cadeau gedaan aan Oekraïne om ervoor te zorgen dat het land kon beschikken over doeltreffende communicatie aan de frontlijn. In september bleek Musk van gedachten te zijn veranderd en sloot hij de satellieten zonder waarschuwing weer af.
Later zou het Oekraïne Beryslav alsnog heroveren en vervolgens ook Cherson en andere delen van Oekraïne die door Rusland waren bezet. De actie van Musk, eigenaar van Starlink en SpaceX, was vooral dodelijk voor het Oekraïense vertrouwen in de miljardair en zijn satellieten. Musk heeft met zijn actie bewezen dat hij midden in een veldslag de cruciale satellietverbindingen kan afsluiten zoals het hem uitkomt, en dat hij daarmee het verloop van de oorlog in zijn eentje kan beïnvloeden.
Reuters sprak met medewerkers van Musk die achteraf ook alleen maar kunnen speculeren waarom de miljardair tussen februari en september 2022 van gedachten veranderde. Volgens een van hen was hij bang dat Oekraïens succes in de oorlog zou kunnen leiden tot een nucleair conflict.
SpaceX heeft eerder wel toegegeven dat het in 2023 ook maatregelen heeft genomen om te voorkomen dat het systeem kon worden gebruikt voor bijvoorbeeld drone-aanvallen. Welke maatregelen dat waren, wilde SpaceX-directeur Gwynne Shotwell niet zeggen: ‘Er zijn dingen die we kunnen doen, en hebben gedaan’ om aanvallend gebruik van het systeem te voorkomen.
Ook wereldwijd blijkt het systeem kwetsbaar. Donderdag viel heel Starlink tweeënhalf uur plotseling uit. Ook de Oekraïense Defensie was een van de slachtoffers. Die kampte 150 minuten lang, net als in 2022, met blinde drones, haperende artillerie en uitgevallen communicatie. Een oorzaak voor deze wereldwijde, totale uitschakeling van het systeem was vrijdag nog niet gevonden.
Inmiddels is het wel een stuk moeilijker om de verbindingen van Oekraïne uit te schakelen. Kyiv beschikt inmiddels over 50 duizend Starlink-terminals die communiceren via duizenden satellieten die rond de aarde vliegen. Naast de honderden terminals die Starlink zelf had geschonken, heeft Oekraïne grote hoeveelheden ontvangen van onder meer Polen, de Verenigde Staten en Duitsland.
De uitval van donderdag maakt duidelijk dat het desondanks belangrijk is voor Oekraïne om niet langer uitsluitend afhankelijk te zijn van één commercieel satellietsysteem. Denemarken heeft al toegezegd Oekraïne te zullen voorzien van satellietvoorzieningen die lopen via het Europees Defensie Agentschap (EDA).
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant