Meer dan twee miljoen Afghaanse migranten zijn sinds begin dit jaar, veelal onder dwang, teruggekeerd naar Afghanistan. Vooral Iran en Pakistan zetten op grote schaal Afghanen uit. Zij keren terug naar een land in crisis. Internationale hulp blijft grotendeels uit.
Bij de Afghaanse grensposten met Iran en Pakistan heerst chaos. Overvolle bussen rijden af en aan. Families stappen uit, met al hun bezittingen in een paar koffers, of opgerold in plastic zakken op hun rug. Vervolgens wachten ze met duizenden, soms tienduizenden, urenlang in de brandende zon, terwijl de temperatuur oploopt tot boven de 40 graden. De stank van afval hangt in de lucht.
Dit tafereel herhaalt zich sinds enkele maanden dagelijks aan de grenzen van Iran en Pakistan met Afghanistan, vertelt Nicole van Batenburg, woordvoerder van het Rode Kruis, die onlangs een maand in het gebied heeft gewerkt en net terug is in Nederland. ‘Mensen moeten helemaal opnieuw beginnen. Een vrouw die ik sprak was al veertig jaar niet meer in Afghanistan geweest, al haar kinderen waren in Iran geboren. Wat alle Afghanen gemeen hadden, was onzekerheid: waar gaan we ons leven opbouwen?’
Afghanen zijn niet meer welkom in de buurlanden Iran en Pakistan. In totaal keerden dit jaar al meer dan twee miljoen Afghanen huiswaarts, volgens de Verenigde Naties. Vooral sinds april gaat het in rap tempo: 1,68 miljoen Afghanen waren afkomstig uit Iran, en ruim 335 duizend uit Pakistan.
Meer dan 50 procent van hen is uitgezet, volgens de Verenigde Naties. Vaak gaat het om ongedocumenteerde migranten, maar ook mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning worden teruggestuurd. Doordat de uitzetcampagnes van Iran en Pakistan samenvallen, is de druk op de grenzen extreem groot. Samen huisvestten beide buurlanden in december 2024 zo’n vijf miljoen Afghanen.
Land in crisis
Afghanen treffen bij terugkomst een land in crisis aan. Sinds de machtsovername door de Taliban in 2021 is de humanitaire situatie ernstig verslechterd. De economie is ingestort en de bewegingsvrijheid van vrouwen en meisjes ernstig ingeperkt: zij mogen nauwelijks nog werken of onderwijs volgen. Volgens de Verenigde Naties leeft ruim 70 procent van de mensen onder de armoedegrens en is meer dan de helft van de bevolking van 41 miljoen afhankelijk van noodhulp.
‘De terugkeer van miljoenen mensen legt nu extra druk op het land’, zegt Batenburg. Zes miljoen mensen waren al in eigen land ontheemd en de miljoenen Afghanen die nu terugkomen, maken de bestaande problemen nog groter.
Harde deadline
De uitzettingen zijn onderdeel van een aangescherpt migratiebeleid van de buurlanden. In Pakistan ging begin dit jaar de tweede fase in van een grootscheeps repatriëringsplan, dat als doel heeft om alle ongedocumenteerde Afghanen het land uit te zetten. Iran stelde in maart een harde deadline: alle Afghanen zonder papieren moesten het land uiterlijk 6 juli hebben verlaten.
De motieven van beide landen zijn enigszins vaag. Pakistan noemt veiligheidsoverwegingen als reden en wijst op een toename van het aantal aanslagen. In Iran speelt onder meer de gespannen situatie na de recente Israëlische en Amerikaanse bombardementen, samen met een verhardend klimaat rond migranten.
Ook buurland Tadzjikistan heeft vorige week aangekondigd dat Afghanen het land uit moeten. Afghanen zonder de verblijfspapieren kregen vijftien dagen de tijd om vrijwillig te vertrekken, daarna zullen ze worden uitgezet. Het gaat in veel gevallen om ambtenaren of militairen die onder de Afghaanse regering hebben gediend.
De VN hebben zich fel uitgesproken tegen de uitzettingen en roept de Afghaanse buurlanden op om hiermee te stoppen. ‘Het terugsturen van mensen naar een land waar ze gevaar lopen op vervolging of mishandeling is in strijd met het internationaal recht’, verklaarde Jeremy Laurence, mensenrechtenwoordvoerder van de VN, vorige week.
Vooral vrouwen en meisjes lopen bij terugkeer een groot risico op uitsluiting, geweld en andere mensenrechtenschendingen. Batenburg: ‘Veel jonge meisjes gingen in Iran gewoon naar school. Hun ouders weten niet of dat in Afghanistan nog wel kan.’
Weinig belangstelling
Tegelijkertijd schiet de internationale hulpverlening ernstig tekort. Slechts 10 procent van de benodigde 250 miljoen dollar voor humanitaire hulp in Afghanistan is tot nu toe binnengekomen, melden de VN.
‘Er is maar weinig belangstelling voor Afghanistan’, zegt Batenburg. ‘Nu is er eventjes aandacht, omdat er iets aan de grenzen gebeurt. Met de huidige middelen kunnen we mensen alleen aan die grenzen noodhulp bieden, terwijl we hen eigenlijk moeten helpen met structurele opvang of integratie.’
Batenburg vertelt over een vrouw die uit nood haar maandverband in drieën knipte om er langer mee te kunnen doen. ‘Dat soort schrijnende situaties zien we dagelijks.’ Ook kinderen zijn kwetsbaar. ‘Veel kinderen die bij de grens aankomen zijn ziek. Ze hebben huiduitslag, ontstoken ogen door het stof, zand en de zon. De situatie is hartverscheurend.’
De verwachting is dat er de komende maanden nog veel meer Afghanen de grens over zullen komen, vooral vanuit Iran. ‘Er is geen enkele reden om aan te nemen dat het aantal uitzettingen zal afnemen’, zegt Batenburg. ‘En met elke buslading komt er nog meer druk op Afghanistan te liggen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant