De Oekraïense president Zelensky staat onder druk vanwege zijn aanpak van anticorruptieorganisaties. De woede van Oekraïners is onder meer gericht op de rechtszaak tegen activist Vitali Sjaboenin − een politiek proces, stellen critici. Sjaboenin kwam al vaker in de problemen door zijn nietsontziende strijd tegen corruptie.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wie er ook aan de macht was, Vitali Sjaboenin was de afgelopen 13 jaar steevast kritisch op de Oekraïense regering: hij richtte zijn pijlen eerst op de pro-Russische president Viktor Janoekovytsj, maar ontzag na de Maidan-revolutie van 2014 ook presidenten Petro Porosjenko en Volodymyr Zelensky niet.
Sjaboenin beschuldigt president Zelensky, die in 2019 werd verkozen met de belofte dat hij corruptie juist zou aanpakken, er al maanden van dat hij corrupte politici de hand boven het hoofd houdt en zijn tegenstanders de mond snoert. In een woedend Telegrambericht vergeleek Sjaboenin de president op 10 juli met de Franse zonnekoning Lodewijk XIV, die zei: ‘De staat, dat ben ik.’
Een dag later doorzochten gemaskerde agenten van de binnenlandse veiligheidsdienst Sjaboenins huis en deden zij aan het front een inval bij de militaire eenheid waar de activist als vrijwilliger dient. Zijn telefoon werd in beslag genomen, evenals die van zijn vrouw en kinderen.
Het Anticorruptie Actiecentrum (AntAC), de ngo waarvan Sjaboenin medeoprichter is, stelt dat de invallen plaatsvonden zonder huiszoekingsbevel. De beschuldigingen tegen Sjaboenin − fraude en ontduiking van de dienstplicht − zijn volgens AntAc ongegrond. ‘De zaak is niets meer dan een showproces’, schreef de organisatie. ‘De autoriteiten willen laten zien dat ze iedereen altijd kunnen raken, hoe absurd de beschuldigingen ook zijn.’
Tal van Oekraïense media, anticorruptieactivisten en oppositiepolitici schaarden zich achter Sjaboenin. ‘De Oekraïense autoriteiten omzeilen democratische instituties en saboteren de rechtsstaat’, schreef de Engelstalige nieuwssite The Kyiv Independent in een commentaar. Nieuwssite Oekraïnska Pravda sprak van ‘politieke vervolging’.
De 40-jarige Sjaboenin geldt als een van de prominentste corruptiebestrijders van Oekraïne. Samen met anticorruptieactivist Darja Kalenjoek richtte hij in 2012 AntAc op. De organisatie bracht sindsdien tientallen corruptieschandalen aan het licht en lobbyde succesvol voor juridische hervormingen.
Het werk leverde Sjaboenin lof op, maar ook machtige vijanden. In 2018 kreeg hij tijdens een demonstratie het groene ontsmettingsmiddel zeljonka in zijn gezicht gegooid. Sjaboenin liep bij de aanval brandwonden op in zijn gezicht. Twee jaar later werd Sjaboenins huis in brand gestoken en trof zijn moeder een granaat aan voor haar deur. De activist bracht de drie incidenten in verband met zijn werk, hoewel nooit is bewezen wie er achter zaten.
Zelf werd Sjaboenin in 2017 al eens aangeklaagd, vanwege een ruzie met vlogger Vsevolod Filimonenko. De vlogger, die een lastercampagne voerde tegen AntAc, zocht Sjaboenin en zijn collega’s meermaals op om hen met draaiende camera provocerende vragen te stellen. Sjaboenin gaf Filimonenko een klap, waarna de vlogger pepperspray in zijn gezicht spoot.
Sjaboenin ontkent niet dat hij Filimonenko heeft geslagen, maar volgens de activist hebben de autoriteiten de aanklacht opgeklopt tot een zwaarder vergrijp. De zaak zou een vergelding zijn voor Sjaboenins corruptieonderzoeken naar bondgenoten van toenmalig president Porosjenko. Ngo’s als het Helsinki Committee en Human Rights Watch stelden eveneens dat de zaak politiek gemotiveerd was. De zaak is nooit voor de rechter gekomen, maar tot op heden ook niet geseponeerd.
Nu krijgt Sjaboenin opnieuw te maken met een rechtszaak die hij zelf als politiek gemotiveerd beschouwt. De zaak draait om een periode in het najaar van 2022, enkele maanden nadat Sjaboenin zich als vrijwilliger had gemeld bij het Oekraïense leger. In september 2022 werd hij door zijn militaire eenheid naar Kyiv gestuurd, waar hij een half jaar in opdracht van het leger werkte voor het nationale anticorruptiebureau NACP. Inmiddels dient Sjaboenin bij zijn eenheid in de Noord-Oekraïense provincie Charkiv.
De Oekraïense aanklager stelt dat Sjaboenin in werkelijkheid niet gedetacheerd was, maar zonder toestemming naar Kyiv was gegaan. Ondertussen zou hij zijn salaris (iets meer dan duizend euro per maand) van het leger zijn blijven ontvangen. Ook maakte hij volgens de aanklager ongeoorloofd gebruik van een auto van het leger. In een verklaring weerspreken AntAc en Sjaboenin alle beschuldigingen.
Als Sjaboenin schuldig wordt bevonden aan verduistering en ontduiking van de dienstplicht, hangt hem een jarenlange gevangenisstraf boven het hoofd. In afwachting van de rechtszaak is hij teruggekeerd naar zijn legereenheid in Charkiv.
Nog geen twee weken na de huiszoeking in Sjaboenins huis, nam het Oekraïense parlement een besluit dat leidde tot de eerste grote straatprotesten sinds het begin van de Russische invasie. De partij van Zelensky wil de onafhankelijkheid van twee belangrijke anticorruptiediensten inperken, tot woede van oppositieleden, activisten, Europese politici en een deel van de Oekraïense bevolking.
Activisten vrezen dat de Oekraïense autoriteiten bezig zijn de hervormingen van de afgelopen 13 jaar te ontmantelen, waar onder meer Sjaboenin zich hard voor maakte, aldus diens collega Darja Kalenjoek maandag: ‘We waarschuwden al dat de ongefundeerde aanval op Vitali Sjaboenin slechts het begin was.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant