Terwijl in Gaza de honger om zich heen grijpt, slaan de Verenigde Naties alarm. Meer mogelijkheden lijkt de VN niet te hebben: de organisatie weet niet eens hoeveel vrachtwagens met VN-hulpgoederen bij de grens met Gaza vaststaan, omdat de Israëlische regering de VN daar niet toelaat.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
‘Elke seconde telt voor Gaza. Medische zorg en speciale voeding kunnen de gezondheidsschade bij uitgehongerde kinderen nog terugdraaien. Maar veel tijd is er niet meer.’ Juliëtte Touma, hoofd communicatie van UNRWA, de hulporganisatie voor Palestijnen van de Verenigde Naties, blijft het tegen beter weten in herhalen: buiten Israël staan zesduizend konvooien met etenswaren, drinkwater en medicijnen, maar die levensreddende goederen mogen Israël vrijwel niet binnen. ‘Het is een kwestie van politieke wil.’
Touma werkt sinds augustus 2024, toen ze Gaza niet meer binnen mocht, vanuit de Jordaanse hoofdstad Amman. Daar hoort ze de dodelijke klok van de hongersnood steeds harder tikken. De afgelopen weken aarzelt ze niet meer bij het kiezen van foto’s, maar stuurt de meest indringende beelden van uitgemergelde Palestijnse moeders met tot het bot vermagerde kinderen de wereld in. In de hoop op een wonder, aldus Touma. ‘Zet de poort open, laat voedselhulp binnen.’
De klok tikt onverbiddelijk door, vooral voor kinderen in de eerste duizend dagen van hun leven. Wie niet sterft, kampt nog jaren met ernstige medische schade. ‘Hersenbeschadigingen, een verzwakt immuunsysteem en vertraagde groei kennen we van landen waar jarenlang chronische honger heerst. Voor de kinderen van Gaza, van wie een op de vijf ondervoed is, is dit nu een reëel scenario’, zegt Touma.
Gaza is altijd afhankelijk geweest van voedselhulp, die er in samenwerking tussen de Israelische autoriteiten en UNRWA vrijwel altijd kwam. Moestuinen en de zee boden Palestijnen een aanvulling op hun dieet. ‘Gaza was arm en er was niet altijd genoeg, maar van hongersnood was nooit sprake’, aldus Touma.
Kwamen de Palestijnen in Gaza in de eerste fase van de Israëlische operatie tegen Hamas moeilijk aan eten, nu dreigt de nekslag, door de bijna tachtig dagen dat er door de Israëlische blokkade van hulpgoederen dit voorjaar helemaal geen hulp binnenkwam Gaza. Gaan vissen of een tomatenplant opkweken: die mogelijkheid hebben de 2,1 miljoen ontheemden in de oorlogszone niet.
Duizenden kinderen zijn volgens Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van de VN ‘extreem ondervoed’ en de afgelopen dagen zijn er 21 kinderen jonger dan 5 jaar de hongerdood gestorven.
Na maandenlange waarschuwingen van de Verenigde Naties en talrijke hulporganisaties dat Palestijnen verhongeren, staat Gaza nu op het kantelpunt. In de statistieken over verschillende gradaties van ondervoeding onder Gazaanse kinderen komt de afgelopen dagen het begrip ‘uithongering’ voor. En wat enkele weken na 7 oktober 2023 ‘een nijpende voedselsituatie’ was, is nu een hongersnood, zegt Touma.
De VN hebben de situatie in Gaza officieel nog niet tot hongersnood uitgeroepen. Dat komt omdat de FAO, de VN-organisatie die over voedsel en landbouw gaat, wegens gebrek aan toegang tot Gaza niet genoeg data heeft voor haar criteria voor gebrek aan voedselveiligheid.
Daardoor kunnen de VN nog niet constateren dat bijvoorbeeld ruim 20 procent van de huishoudens kampt met ‘extreem gebrek aan voedsel’, meer dan 30 procent van de kinderen acuut ondervoed is en per dag meer dan twee op de 10.000 mensen sterven. Als aan deze drie criteria wordt voldaan, is officieel sprake van hongersnood.
Vandaar dat de WHO dit niet afwacht, maar donderdag de noodklok luidde over de ‘door de mens veroorzaakte grootschalige hongersnood’. De statistieken die wel voorhanden zijn, worden snel grimmiger, verwacht Touma. ‘Zonder voedsel houden belangrijke organen ermee op, dan stort het lichaam geheel in en sterft het.’
Zelfs als de Israelische regering tegen alle verwachtingen in de humanitaire hulp binnenlaat die in Egypte en Jordanië staat te verstoffen, komt het eten niet gemakkelijk bij de mensen. Wegen, drinkwatervoorzieningen en andere infrastructuur zijn zo zwaar gebombardeerd dat Rafah oogt als de Japanse stad Hiroshima na de atoombom, hoort Touma van haar Palestijnse collega’s. ‘Dat bemoeilijkt de distributie, maar juist daarom is het belangrijk dat UNRWA weer aan het werk mag. Wij hebben een fijnmazig netwerk en ervaring.’
De Israelische regering verbiedt echter elke vorm van contact tussen Israëlische instanties en UNRWA, inmiddels gebrandmerkt als een ‘terroristische organisatie’ wegens vermeende banden met Hamas. Die banden zijn niet onafhankelijk bewezen. Israël beweert ook humanitaire hulp binnen te laten, maar dat de VN die niet bij de Palestijnen weet te bezorgen.
Of dat klopt valt niet te controleren, ook niet door de VN zelf, want die mogen niet bij de grens met Gaza komen. Ook mag de leiding van OCHA, namens de VN belast met humanitaire aangelegenheden, Israël niet meer in, nadat de directeur onlangs het dodelijke geweld tegen Palestijnen bij punten voor voedseldistributie als ‘uithongering als oorlogswapen’ had bekritiseerd.
Touma verzucht dat ze de afgelopen twintig jaar betrokken was bij de meest gecompliceerde humanitaire missies in het Midden-Oosten, maar dat de VN nooit zo zijn tegengewerkt als in Gaza. ‘340 UNRWA-collega’s zijn gedood. De Israëlische aanvallen op VN-organisaties zijn ongekend. Van een eenvoudig te bedienen, compact gebied is Gaza inmiddels de gevaarlijkste plek ter wereld voor hulpverleners geworden.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant