Het OM is misschien wel wekenlang afgesloten van het internet, en dus moeten rechtbanken alles op alles zetten om zittingen door te laten gaan. Printers draaien op volle toeren en de ouderwetse brief beleeft een heropleving. ‘Gelukkig lopen hier nog genoeg mensen rond die dat nog hebben meegemaakt.’
is verslaggever binnenland van de Volkskrant.
‘Nee joh, veel langer. Zeker tot september.’ Stagiairs van het Openbaar Ministerie die een middag meekijken bij de rechtbank in Utrecht hebben ‘een wedje gelegd’: hoe lang zal hun werkgever verstoken zijn van het internet?
Zijn het Russische hackers? Zit China erachter? Er wordt volop gespeculeerd tijdens schorsingen en koffiepauzes, maar niemand weet er het fijne van. Wat vaststaat, is dat het OM vorige week donderdag hals over kop alle interne systemen offline heeft gehaald vanwege potentieel misbruik van ‘een kwetsbaarheid’.
Dat betekent dat zesduizend medewerkers niet meer kunnen mailen of inloggen. Dossiers kunnen niet worden bijgewerkt en ook niet op afstand in de rechtbank worden ingezien. Het kan weken duren voor alles weer terug bij het oude is.
Met man en macht wordt gewerkt om alle zittingen door te laten gaan. Het lukt nu vaak al niet om rechtszaken op tijd te behandelen, op nog meer vertraging zit niemand te wachten. En dus handelt de politierechter in zaal F van de rechtbank Midden-Nederland in Utrecht woensdag gewoon zes strafzaken af.
Van de problemen is voor de schermen maar weinig te merken. Pas als een positief rapport van de reclassering niet blijkt te zijn doorgekomen, valt het woord ‘storing’. Volgens de advocaat heeft de instantie de ‘positieve beoordeling’ van haar cliënt naar het OM gemaild. De rechter, die de verdachte nog kent van een vergrijp eerder in zijn ‘strafrechtelijke carrière’, blijkt inschikkelijk en bereid de advocaat op haar woord te geloven.
In de hal is het geratel van de printer het enige dat verraadt dat de rechtbank deze week teruggaat in de tijd. Het apparaat draait op volle toeren om iedereen van de juiste informatie te voorzien en de dienstdoende bode springt soms even bij als zijn collega het werk niet aankan. ‘Dat waren we echt niet meer gewend’, zegt hij.
Dat tussen al het papierwerk ook weleens een document ontbreekt, blijkt in zaal E, tijdens een zitting van de meervoudige kamer. Een van de rechters grapt dat het ‘waarschijnlijk een beetje flauw is om de officier van justitie te vragen het op te zoeken in dit tijdperk van digitale problemen’. Advocaat Ferre Dijkers komt het wel goed uit dat het OM het dossier niet helemaal op orde heeft. ‘Zo levert dit de advocatuur soms een cadeautje op.’
Dijkers heeft zijn pleitnota in zesvoud geprint. De rechters, officier en griffiers – vandaag is er een extra aan het werk – krijgen ieder een exemplaar. Maar niet vanwege de storing, bekent hij na afloop. ‘Ik hou ervan om ze aantekeningen te zien maken op mijn pleidooi.’
Tijdens de volgende zitting over een illegale hennepplantage moet men het zonder printjes doen. De advocaat heeft zijn tekst, twee kantjes, zoals gebruikelijk gemaild. ‘Die kan ik natuurlijk niet ontvangen’, merkt de officier op. Als blijkt dat er ook een bewijsstuk aan de mail hangt, biedt de rechter haar zijn scherm aan. ‘Wilt u het hier even komen bekijken?’
Een paar verdiepingen lager wacht een politieman op een van de tweezitsbankjes op een afspraak met de rechter-commissaris. Hij is getuige in een zaak die in januari speelde en wilde gisteravond nog wat informatie aanleveren over het proces-verbaal. Dat bleek niet meer mogelijk. ‘Alle mails kwamen weer terug.’
In de appgroep van de Amsterdamse strafrechtadvocaat Harald Meijer zijn de problemen bij het OM ‘bijna’ het gesprek van de dag. Hij is niet bepaald te spreken over de communicatie vanuit justitie. Over lopende zaken maakt hij zich geen grote zorgen, die dossiers zijn immers al ‘rond’. ‘Maar als dit zo blijft, gaat het wel een groot probleem worden.’
Want wat gebeurt er bijvoorbeeld met nieuwe informatie, zoals het verzoekschrift voor een schadevergoeding dat hij vanmorgen indiende? Hoe komt dat bij het OM en uiteindelijk in het dossier van zijn cliënt terecht? Het is een zorg die leeft onder meer advocaten. ‘Normaal gesproken krijg je een mail als er iets aan een zaak wordt toegevoegd, maar die heb ik nu al dagen niet gehad.’
Wat niet helpt, is dat de werkwijze van het OM momenteel per regio verschilt. In Rotterdam worden advocaten gebeld over nieuwe stukken: alles wat haast heeft kan op de rechtbank worden opgehaald, de rest wordt per aangetekende post verzonden. Iedereen ‘improviseert’ volgens een woordvoerder, aan een landelijke aanpak wordt nog gewerkt.
Het parket is nog steeds ‘beperkt’ telefonisch bereikbaar. Advocaten zijn cliënten soms dagenlang kwijt, omdat het OM hen niet kan vertellen naar welke gevangenis iemand is gebracht.
In de rechtbank verloopt alles een stuk soepeler, vertelt Robine de Lange, die tijdens deze crisis het woord voert namens de Rechtspraak. Printen, bellen, post versturen: vroeger deed men niet anders. ‘Gelukkig lopen hier nog genoeg mensen rond die dat nog hebben meegemaakt.’ De baas van de Haagse rechtbank noemt het een geluk bij een ongeluk dat het middenin de zomer gebeurt, nu er minder zittingen op de rol staan.
Wel maakt ze zich zorgen over de periode hierna. Want alles wat nu met de hand wordt gedaan, moet uiteindelijk wel weer worden gedigitaliseerd. Een klus die de Rechtspraak, toch al structureel overbelast, veel tijd gaat kosten.
‘Dan zullen we zeker extra mensen nodig hebben’, voorspelt De Lange, die hoopt dat de problemen snel verholpen zullen zijn. Wanneer dat is, durft ze niet te zeggen. Aan de weddenschap van de stagiairs wil zij zich niet wagen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant