Geen stad hangt zo vol met camera’s als Singapore. De ideale omgeving voor een voyeuristische dramatische thriller waarin twee jonge ouders speuren naar hun zoekgeraakte dochtertje, besloot cineast Yeo Siew Hua, die zelf in de stadstaat woont.
is filmredacteur van de Volkskrant.
‘Als je iemand lang genoeg van dichtbij observeert, verandert die persoon vanzelf in een crimineel.’ Deze opmerking van de rechercheur uit Stranger Eyes vormt een filosofische leidraad in deze nieuwe film van de Singaporese cineast Yeo Siew Hua (40), die vanaf deze week in de Nederlandse bioscoop draait. Heeft het feit dát we kijken invloed op datgene waarnaar we kijken? Of verandert datgene waarnaar we kijken ons? Kunnen die twee processen ook gelijktijdig plaatsvinden?
‘Wat je ook moet meewegen is wíé er kijkt’, zegt de filmmaker. Hij laat zich interviewen in een hoteltuin in Venetië, waar zijn melodramatische thriller vorig jaar als eerste Singaporese film ooit werd opgenomen in de competitie van ’s werelds oudste filmfestival.
‘Kijken is een vorm van macht uitoefenen. We zien wat we wíllen zien. Daarbij zijn we nooit neutraal, of objectief. We kijken ook altijd met een reden, waardoor we zaken projecteren op dat wat we zien. En dit is allemaal heel menselijk.’
Met zijn vorige speelfilm A Land Imagined, een noir-achtige vertelling over een verdwenen arbeidsmigrant, won Yeo het Gouden Luipaard, de hoofdprijs van het festival van Locarno. Ook dat was de eerste keer voor een film uit Singapore.
In Stranger Eyes staat wederom een verdwijning centraal: het dochtertje van een jong stel, dat na de vermissing zelfgebrande dvd’s ontvangt van een anonieme afzender. Iemand – de ontvoerder? – blijkt al tijden heimelijk hun dagelijkse bezigheden te filmen.
Om de zaak op te lossen hangt de politie nóg meer camera’s op in de toch al zo met surveillancecamera’s gevulde wijk van Singapore, waar bewoners van de hoge en krap aaneengebouwde woontorens toch al bij hun overburen binnen kijken.
Yeo hoefde niet ver te zoeken voor inspiratie voor zijn film. ‘Waar ik woon, in het dichtbevolkte Singapore, is het staren naar de buren een alledaags ritueel. We kennen elkaars routine. En de surveillance van de staat is er zeer intens: de stadstaat is een van de plaatsen met de meeste veiligheidscamera’s. Onlangs werd in het nieuws een toename van dat aantal aangekondigd: tweehonderdduizend erbij, met nachtzicht en gezichtsherkenning.’
Het maakt de stad in zekere zin veiliger, erkent hij. ‘Maar tegelijk offeren we onze vrijheden als burger op aan de surveillance. We worden constant bekeken. En dat gevoel heeft invloed op ons gedrag, denk ik. Misschien moet de mens zich ook voldoende onbekeken wanen om zijn of haar potentie in het leven te behalen.’
Ook het verdwenen en al of niet gekidnapte kind, en de angst te falen als jonge ouder, zocht Yeo dicht bij zichzelf. ‘Ik liep tien jaar geleden al met dit idee rond, toen ik de leeftijd bereikte waarop ik aan een gezin begon te denken. Zou ik, als ik jong vader zou zijn geworden, ook zo’n shitty vader zijn geweest als de man in mijn film?’
Destijds kreeg hij de financiering voor de film nog niet rond, waarna hij zich eerst op andere projecten stortte. ‘Toen ik wat succes had met A Land Imagined, mijn vorige film, lukte het om het plan nieuw leven in te blazen.’ Ondertussen nam de surveillance in zijn stad alleen maar toe. ‘Ook vanwege de pandemie natuurlijk, toen er ook meer discussies over kwamen.’
Hoewel Stranger Eyes veel weg heeft van een thriller, is het zeker geen whodunnit: dat een mysterieuze en zwijgzame man iets met dvd’s en het verdwenen kind te maken heeft, wordt al vlot duidelijk. Die rol wordt gespeeld door steracteur Lee Kang-Sheng (56), die wereldwijd bekendheid geniet als de ‘muze’ van de Taiwanese newwavecineast Tsai Ming-Liang (Vive l’amour, The Wayward Cloud).
‘Het kan je wat angst bezorgen, als je werkt met een van je helden’, zegt Yeo. ‘Ik zag alle films met Lee Kang-Sheng in mijn vormende jaren. Maar het leek mij ook volstrekt logisch om hem te vragen voor de rol van zwijgende voyeur in Stranger Eyes. Hij heeft vaak maar weinig dialoog in films: een meester in de beheersing van zijn lichaamstaal, van zijn blik.
‘De menselijkheid die hij zo knap in de rol legt, stond níét in mijn script. En hij was nog aardig ook. Ik adviseer iedereen om juist wél met je helden te werken.’
Wie een film maakt over mensen en buren die elkaar observeren, plaatst zich onvermijdelijk in een traditie, met Hitchcocks meesterwerk Rear Window (1954) als vroege hoeksteen van het genre. Yeo: ‘In alle eerlijkheid: mijn film is slechts een voortzetting van die voyeuristische cinema. De invloeden van Hitchcock zijn duidelijk aanwezig. Maar ook Caché van Michael Haneke. En zo kan ik eigenlijk nog wel tweehonderd titels noemen.
‘Cinema is geobsedeerd door voyeurisme. Al geloof ik dat mijn film toch weer net iets anders te bieden heeft. Dat zit ’m ook in de tijd waarin we leven, met alle sociale media. We worden nu meer bekeken dan ooit, door allerlei machten. De vraag is: wat doet dat met ons?’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant