Een team internationale paleontologen heeft een bijzondere vondst gedaan: fossielen van een ‘wonderreptiel’ dat 247 miljoen jaar geleden leefde, met opmerkelijke uitsteeksels op zijn rug die lijken op een voorstadium van de schubben die later dinosaurussen droegen.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Wetenschappers onder leiding van paleontologen van het Staatliche Museum für Naturkunde in Stuttgart troffen in een oude collectie van een fossielenverzamelaar de fossiele resten van een Mirasaura aan, een klein reptiel dat in bomen leefde.
In het wetenschappelijk tijdschrift Nature beschrijven ze hoe ze met behulp van de nieuwste technologieën (onder meer een deeltjesversneller) de schedel van het diertje wisten te reconstrueren. Het reptiel had een vogelachtige vorm, met een smalle, grotendeels tandeloze snuit en grote oogkassen.
Opmerkelijk was zijn rugkam met voorheen onbekende, complexe uitsteeksels die enige gelijkenis vertonen met veren van vogels, maar een andere structuur hebben.
De wetenschappers, onder leiding van de Nederlandse paleontoloog Stephan Spiekman, vermoeden dat de Mirasaura grauvogeli - het tweede deel van de naam is een verwijzing naar de Franse fossielenverzamelaar Louis Grauvogel uit wiens collectie het reptiel kwam - de kam gebruikte om roofdieren af te schrikken of een potentiële partner mee aan te trekken.
Vliegen of temperatuurregulatie wordt uitgesloten. De vondst toont volgens de onderzoekers aan dat complexe huidstructuren niet alleen voorkomen bij vogels en hun naaste verwanten als dinosaurussen.
Daarmee is de visie op evolutie weer een nieuwe variant rijker. Het beeld van uitgestorven reptielen was de laatste decennia al aan verandering onderhevig. Zo’n dertig jaar geleden werd bekend dat dinosaurussen niet enkel de trage, geschubde dieren waren zoals bijvoorbeeld in de bioscoophit Jurassic Parc, maar evolutionair gezien een soort voorgangers waren van vogels met hun verenpakken.
De ontdekking van Mirasaura grauvogeli is een nieuwe toevoeging aan dat beeld: het reptiel leefde eerder dan de dinosauriërs en heeft zijn huiduitsteeksels dus geheel onafhankelijk ontwikkeld.
Jelle Reumer, emeritus hoogleraar verebratenpaleontologie aan de Universiteit Utrecht en niet betrokken bij het Duitse onderzoek, noemt het reptiel ‘een bijzonder beest’. ‘Die huiduitsteeksels doen denken aan de Longisquama, een reptiel uit dezelfde periode. Een soort hagedis met vogelkop en met opvallend lange, opstaande rugschubben.’
Reumer noemt de vondst van de Mirasaura grauvogeli een typisch voorbeeld van wat in de paleontologie ‘convergente evolutie’ wordt genoemd: evolutieprocessen bij niet-verwante organismen die onafhankelijk van elkaar vergelijkbare kenmerken ontwikkelen.
Dit voorbeeld roept nieuwe vragen op, zegt Reumer: ‘Onduidelijk is nog of de dieren hun uitsteeksels konden bewegen. Ook de asymmetrische vorm is raadselachtig. Aangezien de uitsteeksels rechtop stonden, dienden ze niet als zweefzeil of parachute.’
‘Dan is de vraag welke functie ze hadden. Als er bijvoorbeeld bloedvaten door de uitsteeksels liepen, zou dat kunnen duiden op temperatuurregulatie, zoals Afrikaanse olifanten grote oren met bloedvaten hebben om beter af te koelen.’
Het vermoeden van de Duitse onderzoekers dat de uitsteeksels, zoals ook sommige dinosaursussoorten die hadden en tegenwoordig leguanen nog steeds hebben, dienden om te pronken en vrouwtjes aan te trekken, is volgens Reumer plausibel.
Paleontologen willen nu de vindplaats van de Mirasaura grauvogeli verder onderzoeken om te achterhalen waarom de huiduitgroeiingen op die plek zo goed bewaard zijn gebleven. Toekomstig onderzoek zal zich ook richten op de ecologie, biologie en omgeving van Mirasaura.
Het reptiel is opgenomen in de collectie van het Staatliche Museum für Naturkunde in Stuttgart. Daar is het beschikbaar voor onderzoeksdoeleinden en zal het in tentoonstellingen aan het publiek worden getoond.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant