De leiders van de EU en China treffen elkaar donderdag in Beijing. Donald Trumps handelsoorlog zou de twee grootmachten dichter bij elkaar brengen, zo werd eerder dit jaar nog verwacht. Inmiddels drijven de twee juist uit elkaar. Hoe komt dat?
is China-correspondent van de Volkskrant.
1. Wat wordt er verwacht van deze top?
Donderdag treffen de Chinese president Xi Jinping en Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen elkaar in Beijing. Ook EU-president António Costa en de Chinese premier Li Qiang zijn bij de besprekingen aanwezig.
De top markeert vijftig jaar diplomatieke betrekkingen tussen China en de EU, maar van de aanvankelijke positieve stemming over de bijeenkomst is weinig over. Zo is de top van Brussel naar Beijing verplaatst, omdat Xi niet naar Europa wilde komen. Ook is de top teruggebracht van twee dagen tot één.
De verwachtingen zijn laag. Toch noemen EU-diplomaten het winst dat, in tijden van grote geopolitieke spanningen, de gesprekken op dit hoogste niveau überhaupt doorgang vinden. ‘Afzeggen zou ook een belangrijk signaal zijn geweest,’ zegt ook geopolitiek expert Frans-Paul van der Putten, verbonden aan het Clingendael Instituut. ‘Dat zou te ver gaan.’
2. Leidt Trumps harde koers tegenover zowel China als de EU niet juist tot toenadering tussen Beijing en Brussel?
Dat was inderdaad de verwachting begin dit jaar. Europese en Chinese leiders leken Donald Trumps terugkeer als aanleiding te zien om de banden aan te halen. Von der Leyen stelde in februari dat zij in dit tijdperk van ‘hypertransactionele geopolitiek’ ruimte zag ‘om constructief met China samen te werken’. En toen de Verenigde Staten in april torenhoge importheffingen oplegden aan China, riep Xi Europa op tot samenwerking tegen ‘eenzijdig pestgedrag’.
Maar inmiddels blijkt de Amerikaanse president de afstand tussen de EU en China te hebben vergroot. Zo trof China niet alleen de VS, maar ook de EU met exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen. Deze grondstoffen zijn onmisbaar voor onder meer de Duitse auto-industrie. Daarop stelde stelde Von der Leyen, in een radicale verandering van toon, dat China met de controle over zeldzame aardmetalen een patroon creëert van ‘dominantie, afhankelijkheid en chantage’.
China is op zijn beurt zeer ongelukkig over het feit dat de EU, mede vanwege Amerikaanse druk, de export van chiptechnologieën naar China heeft beperkt. Dit betreft onder andere de levering van chipmachines van het Nederlandse ASML. Een woordvoerder van China’s ministerie van Handel liet onlangs weten dat China de levering van zeldzame aardmetalen niet los kan zien van de wederkerige Europese uitvoer van hightechproducten.
3. Waarom kunnen de EU en China elkaar op economisch gebied niet vinden?
De EU klaagt al jaren over het groeiende handelstekort met China. Vorig jaar bedroeg dat tekort bijna 306 miljard euro, blijkt uit cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat. Daarmee is het handelstekort van de EU met China 12 procent hoger dan dat van de VS met China.
Al voor de handelsoorlog met Amerika werd de Europese markt overspoeld door goedkope Chinese producten. Vooral de opmars van elektrische auto’s uit China baart Brussel zorgen. Deze auto’s worden volgens de Europese Commissie met aanzienlijke staatssteun geproduceerd en tegen kunstmatig lage prijzen aangeboden op de Europese markt.
Als reactie stelde de EU vorig jaar invoertarieven in op Chinese elektrische auto’s, oplopend tot 43,5 procent. Toch blijft het marktaandeel van Chinese merken groeien. Volgens The Economist hoopt het Chinese BYD in 2030 de grootse fabrikant van elektrische auto’s in de EU te zijn.
4. China is Ruslands belangrijkste bondgenoot. Staat dat de relatie met de EU in de weg?
Dit vormt wellicht het grootste struikelblok in de relatie tussen de EU en China. Von der Leyen stelde eerder deze maand dat het onacceptabel is dat China ‘de Russische oorlogseconomie feitelijk faciliteert’. Daarmee doelde ze vooral op het feit dat China een belangrijke markt vormt voor de export van Russische olie.
Maar China trekt zich weinig aan van de kritiek. Eerder dit jaar benadrukte Xi dat het bondgenootschap met Rusland ‘geen grenzen’ kent.
5. Hoe moet het nu verder met de relatie tussen de twee?
China toont geen haast meer om de banden met de EU aan te halen. Waar het land eerder dit jaar nog hard werd getroffen door de handelsoorlog met de VS, stelt het zich inmiddels zelfverzekerder op. Met de beperkingen op de uitvoer van zeldzame aardmetalen heeft China een krachtig drukmiddel gevonden, dat het ook tegen de EU durft in te zetten. ‘Beijing lijkt erop te vertrouwen dat het de tijd aan zijn kant heeft’, stelt Alicja Bachulska van de denktank European Council on Foreign Relations.
Tegelijkertijd lijkt de EU alleen maar hardere eisen aan China te stellen, ondanks de verzwakte geopolitieke positie. Dat getuigt van weinig realiteitszin, zegt geopolitiek expert Van der Putten. Als voorbeeld noemt hij de eis van de EU dat China afstand moet nemen van Rusland. Die ligt al sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 op tafel, maar China gaf nooit gehoor. Opnieuw hetzelfde eisen is zinloos: ‘Het beste dat Europa kan bereiken, is dat China geen militaire steun gaat geven aan Rusland.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant