Voor de tweede dag op rij zijn Oekraïners de straat op gegaan om te protesteren tegen president Volodymyr Zelensky. Ze stellen dat Zelensky zwaarbevochten anti-corruptiebeleid terugdraait. Ook de Europese Unie uit ongekende kritiek.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Waarom gaan Oekraïners in oorlogstijd de straat op tegen hun eigen president?
Het is de eerste keer sinds de Russische invasie van 2022 dat er straatprotesten zijn in Oekraïne. Tot nu toe ging alle energie naar de verdediging tegen de Russische aanvallen op de Oekraïense democratie. Maar nu, zeggen deelnemers aan de protesten, bedreigt ook president Zelensky de democratische toekomst van Oekraïne.
Zelensky ondertekende dinsdag een wet die een einde maakt aan de onafhankelijkheid van twee agentschappen die grootschalige corruptie bestrijden. Hij plaatste de twee agentschappen − het ene onderzoekt corruptie, het andere klaagt verdachten aan − onder controle van de Oekraïense procureur-generaal. En aangezien die door de president wordt aangesteld, grijpt Zelensky zelf de controle over de anti-corruptieorganisaties, aldus de critici.
‘In de praktijk betekent het dat Zelensky’s kantoor met één telefoontje onderzoeken kan stoppen’, schrijft de Oekraïense nieuwssite Kyiv Independent in een kritisch hoofdredactioneel commentaar. De vooraanstaande Oekraïense anti-corruptieactivist Daria Kalenjoek spreekt van ‘de afbraak van onafhankelijke anti-corruptie-instellingen waaraan we de afgelopen tien jaar hebben gewerkt’.
De agentschappen en hun onafhankelijkheid worden door Oekraïners gezien als triomfen van de Maidanrevolutie in 2014. Maandenlange massaprotesten, waarbij honderd doden vielen, wierpen de corrupte regering van de Ruslandgezinde president Viktor Janoekovitsj omver en maakten de weg vrij voor een regering met een sterke EU-toetredingswens en nieuwe instellingen om corruptie aan te pakken.
Hoe rechtvaardigt Zelensky de aanpak van anti-corruptiebestrijders?
Zelensky stelt dat er sprake is van Russische infiltratie binnen het Nationaal Bureau voor Corruptiebestrijding (dat onderzoekt) en de Gespecialiseerd Aanklager voor Corruptiebestrijding (die aanklaagt). De agentschappen blijven functioneren, maar ‘zonder enige Russische invloed’, zei Zelensky woensdag. ‘Ze moeten daarvan gezuiverd worden.’
In de afgelopen dagen deed de Oekraïense veiligheidsdienst SBOe tientallen huiszoekingen op plekken die gelieerd zijn aan het Nationaal Bureau voor Corruptiebestrijding. Maandag arresteerde de dienst twee medewerkers van het anti-corruptiebureau op verdenking van banden met Rusland.
Zelensky krijgt steun van het Oekraïense parlement, dat dinsdag in groten getale instemde met de wet. De meeste stemmen kwamen uit Zelensky’s eigen partij, die sinds de verkiezingen van 2019 een absolute meerderheid heeft – nieuwe verkiezingen zijn vanwege de oorlog voor onbepaalde tijd uitgesteld.
Zelensky probeerde critici woensdag gerust te stellen. Hij riep de leidinggevenden van anti-corruptie-instanties bijeen en beloofde om binnen twee weken met een plan te komen om corruptie te bestrijden. ‘We horen de samenleving’, schreef hij op Telegram. Maar de twee betreffende agentschappen zijn niet overtuigd. Na het overleg eisten ze in een gezamenlijke brief dat hun onafhankelijkheid bij wet moet worden hersteld.
Hoe groot zijn de straatprotesten tegen Zelensky?
Klein vergeleken met straatprotesten in vredestijd. In Kyiv demonstreerden dinsdag ongeveer tweeduizend mensen, meldden lokale media. Kleinere groepen kwamen bij elkaar in andere steden, waaronder Odesa, Lviv en Dnipro. Ook woensdag demonstreerden er mensen.
Maar het is de eerste keer sinds de invasie dat mensen de straat opgaan tegen hun eigen regering. En door de oorlog lopen de emoties over de wet op. De wet ‘is in strijd met de Europese waarden waar onze militairen hun leven voor geven’, zei een demonstrant in de stad Ternopil tegen de Oekraïense nieuwssite Suspilne. Een ander, tegen de BBC: ‘Hier is mijn vader niet voor gestorven.’
Riskeert Zelensky met deze wet Oekraïense toetreding tot de EU?
Dat is de grote vrees van de demonstranten. En die vrees is gegrond. Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, zei zich woensdag ‘grote zorgen’ te maken over de wet en Oekraïne om ‘uitleg’ te hebben gevraagd. Ook Europese regeringsleiders uitten kritiek. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul zei dat de Oekraïense maatregelen tegen corruptiebestrijders EU-toetreding ‘belemmeren’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant