In wat nu Noord-Frankrijk is, leefde 247 miljoen jaar geleden een klein reptiel. Klauterend in reusachtige varens en andere plantensoorten joeg deze Mirasaura op insecten. Op zijn rug had het dier een opvallende kam. Gemaakt van iets wat lijkt op veren, maar het niet zijn.
Het blijkt een nieuw uitgroeisel van de huid - dus geen veren, schubben of haren - dat onafhankelijk ontstond in de evolutie.
"Dit verandert echt ons beeld van hoe we naar reptielen moeten kijken", zegt Stephan Spiekman, de Nederlandse paleontoloog die met een internationaal team het dier beschrijft in het wetenschappelijke vakblad Nature.
Mirasaura gebruikte de kam waarschijnlijk om te seinen. Bijvoorbeeld om vijanden af te schrikken of om te communiceren met soortgenoten. De kam was ongeschikt om te zweven of het lichaam warm te houden.
Spiekman werkt voor het Staatsmuseum voor natuurhistorie in het Duitse Stuttgart. Dat kreeg in 2019 diverse fossielen van Mirasaura. Al in de jaren 30 waren deze gevonden door een verzamelaar in groeves in Lotharingen. Maar het bleek lastig te achterhalen om wat voor dieren het ging.
Er is een fossiel van de schedel met de rugkam, de rest van het lichaam en er zijn ook diverse fossielen van de kam. Spiekman maakte een driedimensionale reconstructie van de schedel door een CT-scan te maken van het fossiel met een deeltjesversneller in het Franse Grenoble. Verder werd er onderzoek gedaan naar de 'kleurkorrels' in de kam.
Ook veren zijn in de evolutie ontstaan uit de huid van reptielen. Vogels komen weer voort uit de uitgestorven dinosaurussen. Sinds de jaren 90 is duidelijk dat veel van deze dinosaurussen ook al veren hadden. Het beeld van dinosaurussen in films als Jurassic Park is dan ook gedateerd. De velociraptors die jagen op de hoofdpersonen hadden bijvoorbeeld veren.
Spiekmans onderzoek laat nu dus zien dat er vaker zulke 'uitgroeisels' als veren zijn ontstaan. "De evolutionaire mogelijkheden van de reptielenhuid zijn zoveel vreemder dan eerder gedacht", schrijft evolutiebioloog Richard Prum van universiteit Yale in een commentaar. Mogelijk worden hier nog meer voorbeelden gevonden.
Ook valt het op dat de kam al zo lang geleden is ontstaan. "De capaciteit om deze structuren te vormen is dus ouder dan we tot nu toe hadden aangenomen", zegt Dennis Voeten, conservator van Natuurmuseum Fryslân. De groep dieren waar Mirasaura bij hoort, splitste zich al lang geleden af van de andere reptielen. Mirausaura is dus maar in de verte familie van dinosaurussen en de nu levende reptielen.
De wereld was vrij leeg. Er ontwikkelden zich heel veel nieuwe dieren- en plantensoorten die de leeggekomen ruimte innamen.
Uitgroeisels van de huid, zoals haren en veren, zijn een belangrijk kenmerk van zoogdieren, vogels en reptielen. In de evolutie waren het belangrijke 'innovaties', zegt Spiekman. "Mensen waren er niet geweest als haren nooit waren gevormd. Haren stelden ons zoogdieren in staat ons lichaam te bedekken en een constante temperatuur te handhaven."
De genen die nodig zijn om haren, veren en schubben te maken zijn al heel oud. In de evolutie blijken uit die genen dus op diverse momenten uitgroeisels uit de huid te zijn ontstaan. Zoals, nu blijkt, ook de 'alternatieve veer' van Mirasaura.
Mirasaura leefde in een tijdperk dat het trias heette. Vijf miljoen jaar eerder was een groot deel van het leven op aarde uitgestorven, waarschijnlijk door grootschalige vulkaanuitbarstingen. "De wereld was dus vrij leeg", zegt Spiekman. "Er ontwikkelden zich heel veel nieuwe dieren- en plantensoorten die de leeggekomen ruimte innamen. Vooral reptielen maakten daar enorm gebruik van."
Niet alleen ontstonden toen alle moderne groepen reptielen, zoals schildpadden, hagedissen en krokodillen, maar ook veel groepen die al weer zijn uitgestorven. Daar hoort ook Mirasaura en zijn complete familie van soorten bij. Deze zijn waarschijnlijk al 200 miljoen jaar geleden uitgestorven. Pas in periodes erna, het jura en het krijt, heersen de dinosaurussen over de aarde.
Nieuws
Deel artikel:
Source: NOS nieuws